Катта пандалар (лотинча: Аилуропода) — айиқлар оиласига мансуб сутемизувчилар туркуми[1][2] (Урсидаэ), енотларнинг баъзи белгиларига эга. У битта тирик ва тўртта йўқолган турни ўз ичига олади[3]. Жинснинг ягона замонавий тури — улкан панда. Бу ҳайвонлар марказий Хитойнинг тоғли ҳудудларида яшайди: Сичуан ва Тибет . Вояга етган панданинг вазни жуда кенг диапазонда ўзгариши мумкин — 17 дан 160 килограммгача (ўртача 102 кг)[4]. ХХ асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб, панда Хитойнинг миллий тимсолига айланди. Хитойча номи (熊猫 хиóнгмāо сёнмао)"мушук-айиқ" деган маънони англатади. Унинг ғарбий номи кичик пандадан келиб чиққан. Илгари уни доғли айиқ (Аилуропус меланолеуcус) деб ҳам аталган.

Катта пандалар
Илмий таснифлашUshbu tasnifni tahrirlash
Олам: Эукариотлар
Тип: Хордалилар
Синф: Сут эмизувчилар
Туркум: Йиртқич ҳайвонлар
Оила: Айиқ
Уруғ: Катта пандалар
Халқаро илмий номи
Аилуропода Милне-Эдвардс, 1870

Cанидс туркумида пандалар оиласи (Аилуридаэ, кичик пандалар) мавжуд бўлиб, бу ерда Аилуропода жинси мавжуд эмас. Шундай қилиб, ғарбий номига қарамай, йирик панда расмий равишда панда эмас.

Катта пандалар Миосенда яшаган, Аилурарcтос наслидан келиб чиққан.

2011-йилда Пиреней ярим оролида топилган ёши 11 миллион йилдан ортиқ бўлган тишлари илгари номаълум бўлган катта панда турига тегишли эканлиги аниқланган. Бу тур Агриарcтос беатрих[5] деб номланган (ҳозирда у Кретзоиарcтос жинсида таснифланган)[6]. 11,6 миллион йил аввал яшаган йирик панда Кретзоиарcтос беатрих (Аилуроподинаэ кенжа оиласи) аждоди Каталониянинг Элс Осталец де Пиэрола шаҳри (Испания)[7] яқинида топилди, қадимги панданинг тишлари субфамилиядан. 10 миллион йил олдин яшаган Миомаcи панонниcум турига мансуб Аилуроподинаэ Венгрия Рудабанясида топилган[8][9].

22 минг йил аввал яшаган Хитой жанубидаги (Гуанси-Чжуан автоном вилояти) Cизҳутуо ғоридаги улкан пандалар л. н., Аилуропода меланолеуcа билан боғлиқ турларга мансуб ва тахминан 183 минг йил олдин улардан ажралиб чиққан. йиллар олдин[10][11]. Олимларнинг фикрига кўра, Аилуропода меланолеуcа нинг бамбукга ҳаддан ташқари қарамлиги нисбатан яқинда — тахминан 5000 йил олдин ривожланган бўлиши мумкин эди[12].

Турлар ва кичик турлар

  • † Аилуропода фовеалис — Маттҳеw анд Грангер, 1923
  • † Аилуропода миcрота Пеи, 1962 (кеч плиоцен)
  • † Аилуропода wулингшаненсис Wанг эт алии. 1982 (кеч плиоцен — эрта плейстоцен)
  • † Аилуропода баcони (Wоодwард 1915) (плейстоцен)
  • † Аилуропода минор Пеи, 1962 (плейстоцен)
  • .. Аилуропода меланолеуcа (Давид, 1869) — Катта панда
    • .. Аилуропода меланолеуcа меланолеуcа (Давид, 1869)
    • .. Аилуропода меланолеуcа қинлингенсис Wан Қ.Ҳ., Wу Ҳ. эт Фанг С.Г., 2005

Манбалар

  1. ↑ ЎБриэн, Наш, Wилдт, Буш & Бенвенисте, А молеcулар солутион то тҳе риддле оф тҳе гиант пандаъс пҳйлогенй Архивная копия от 14 января 2017 на Wайбаcк Мачине, Натуре Паге 317, анд пагес 140—144 (12 Септембер 1985), Натуре Паге 317, анд пагес 140—144 (12 Септембер 1985)
  2. ↑ Wилсон Д. Э. & Реэдер Д. М. (эдс). Маммал Спеcиэс оф тҳе Wорлд. — 3рд эд. — Жоҳнс Ҳопкинс Университй Пресс[эн], 2005. — Вол. 1. — П. 743. — ИСБН 0-8018-8221-4. ОCЛC 62265494.
  3. ↑ Жин, Чангзҳу; Русселл Л. Cиочон, Wеи Донг, Роберт М. Ҳунт Жр., Жинйи Лиу, Марc Жаэгер анд Қизҳи Зҳу. Тҳе фирст скулл оф тҳе эарлиэст гиант панда // Проcеэдингс оф тҳе Натионал Аcадемй оф Сcиэнcес. — 2007. — 19 июня (т. 104, № 26). — С. 10932—10937. — дои:10.1073/пнас.0704198104. — ПМИД 17578912}}
  4. ↑ „Большая панда“ (ру). Животное панда: энциклопедия, все про панду!. 2018-йил 11-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 11-октябр.
  5. ↑ Ж., П. Монтоя, анд Ж. Моралес. „А Неw Спеcиэс оф Агриарcтос (Аилуроподинаэ, Урсидаэ, Cарнивора) ин тҳе Лоcалитй оф Номбревилла 2 (Зарагоза, Спаин).“ Эстудиос Геологиcос 67.2 (2011): 187—191
  6. ↑ Абелла, Жуан, Давид М. Алба, Жосеп М. Роблес, Алберто Валенcиано, Чеенн Ротгерс, Раüл Cармона, Жорге Моралес, анд Плинио Монтоя. „Кретзоиарcтос Ген. Нов., тҳе Олдест Мембер оф тҳе Гиант Панда Cладе.“ ПЛОС ОНЕ 7.11 (2012): 1-5.
  7. ↑ „Учёные обнаружили останки самой древней гигантской панды в Испании“. 2018-йил 18-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 19-август.
  8. ↑ Тҳе фирст анcесторс оф гиант пандас пробаблй ливед ин Эуропе от 18 марта 2018 на Wайбаcк Мачине, 27 Оcтобер 2017
  9. ↑ „Первые предки больших панд могли жить в Европе“. 2018-йил 18-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 19-август.
  10. ↑ Палеогенетики впервиэ „воскресили“ ДНК древней панди от 19 августа 2018 на Wайбаcк Мачине, 19.06.2018
  11. ↑ Миточондриал геноме оф а 22,000-еар-олд гиант панда фром соутҳерн Чина ревеалс а неw панда линеаге
  12. ↑ „Диэт Эволутион анд Ҳабитат Cонтраcтион оф Гиант Пандас виа Стабле Исотопе Аналйсис“. 2019-йил 31-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 3-феврал.