Kefalogematoma

Кефалогематома (cепҳалҳематома) (юнонча дан. бош ва қон) — суяк усти пардаси ва калла суяги ташқи юзаси оралиги’га қон қуйилиши. Гематома калла суяги маълум бир суягининг чеккалари билан чегараланади, кўпинча тепа суягида, камроқ энса суягида учрайди. 3-8 ҳафтадан кейин йўқолади.

Одатда даволаш талаб қилинмайди: йиринглаш бўлса — антибиотиклар ҳамда жарроҳлик йўли билан даволанади. Кефалогематома янги туғилган чақалоқларда туғруқ травмалари борлигини англатади.

Ташқи томондан, кефалогематома бош соҳасидаги шишга ўхшайди.

Кефалогематоманинг частотаси 1000 янги туғилган чақалоққа 3-5 ҳолат тўгри келади. Кефалогематомадаги қон миқдори 5 мл дан 150 мл гача ўзгариб туради. Қон узоқ вақт давомида суюқлик кўринишда бўлади ва ивимайди, бу янги туғилган чақалоқда ивиш омилларининг етишмаслиги билан боғлиқ.

Турлари

Субпериостал қон кетишининг ўлчамига кўра, кефалогематоманинг уч даражаси мавжуд:

• 1 даража — қон қуйилишнинг диаметри 4 см ёки ундан кам;
• 2 даража — кефалогематома диаметри 4,1 — 8 см;
• 3-даража — қон қуйилишнинг диаметри 8 см дан ортиқ (кўплаб сефалогематомалар бўлса, қон кетишининг умумий майдони инобатга олиб, баҳоланади).

Кефалогематома қуйидаги шикастланишлар билан бирга келади:

• кефалогематома калла суяги суякларининг синиши билан;
• кефалгематома бош мия шикастланиши билан (эпидурал гематома, мия шиши ёки мияга қон қуйилиши);
• кефалогематоманинг неврологик ҳолатлар билан комбинацияси (ўчоқли ва умумий мия симптомлари).

Қон қуйилиш жойлашишига кўра кефалогематома бўлинади:

тепа(кўпроқ учрайди), пешона ва энса суяклари соҳасида(камроқ), чакка суяги соҳаси жуда кам жойлашади.

Сабаблари

Кефалогематоманинг шаклланишига олиб келадиган сабаблар ҳам ҳомила, ҳам она билан боғлиқ бўлиши мумкин.

Ҳомиланинг томондан:

• катта ҳомила, диабетик фетопатия;
• ҳомиланинг нотўғри ҳолати ва келиши (чаноқ, кўндаланг, юз билан келиши);
• ҳомиланинг малформацияси (гидросефалия);
• кечиктирилган ҳомиладорлик (ҳомиланинг жуда зич суяклари туғруқ пайтида бошни конфигурациялаш имконини бермайди);

Она томондан:

• акушерлик шипсаларни қўллаш ёки ҳомиланинг вакуумли экстраксияси (ҳозирда камдан-кам қўлланади);
• ҳомила боши ва онанинг чаноқ бўшлиғи катталиги ўртасидаги номувофиқлик (анатомик ва клиник жиҳатдан тор чаноқ);
• кечиккан ёки эрта туғилиш;
• туғруқ кучларининг номутаносиблиги;
• чаноқ суякларининг экзостози, анамнезда чаноқ травмаси;
• аёлнинг ёши (35 ёшдан катта).

Шунингдек, кефалогематома гипоксик келиб чиқиши ҳам мумкин: туғруқ пайтида киндик тизимчасидаги ўраланиш ёки сиқилиш, боланинг тилини тортиб олиш, ҳомиланинг нафас олиш йўлларида кўп миқдорда шилимшиқ мавжудлиги.

Кефалогематоманинг симптомлари

Кефалогематоманинг намоён бўлиши 2-3 кунларда, туғилиш ўсимтаси пасайганда сезиларли бўлади.

Туғилган куннинг биринчи кунидан бошлаб қон кетишининг ҳажми янги туғилган чақалоқнинг қон ивиш омилларининг етишмаслиги туфайли ортиб боради — қон узоқ вақт давомида суюқ бўлиб қолади, шунинг учун шикастланган томирларни қон қуйқаларı билан тромбозлашнинг ҳеч қандай усули йўқ.

Текканда кефалогематома таранг бўлиб, қон кетиш жойига босганда суюқликнинг ҳаракатини ҳис қилиш мумкин.

Агар кефалогематома кичик бўлса, у 7-8-кунларда камайишни бошлайди ва изсиз йўқолади. Қон кетишининг сезиларли ҳажми бўлса, унинг резорбсияси жараёни бир неча ойга кечикиши мумкин. Кўпинча кефалогематомани жойлашган соҳасида суякнинг синиши (ёрилиши) кузатилади.

Кефалогематома ҳар доим қон кетишининг атрофи бўйлаб сиқилган валик шаклида аниқ чегараларга эга.

Диагностикаси

Дифференсиал диагностика туғилиш ўсимтаси, апоневроз остидаги қон кетиши (хамирли консистенсияга эга, текис ва чокларни кесиб ўтади), мия чурраси (мия пардаларининг лиқилдоқ орқали чиқиши) билан амалга оширилади.

қўлланадиган қўшимча текшириш усулларидан :

• фронтал ва латерал проэкцияларда суякларнинг шикастланишини истисно қилиш учун краниограмма (бош суяги суякларининг рентгенограммаси);
• нейросонография (бош миядаги зарарланиш ўчоқларини аниқлайди);
• Кефалогематоманинг ултратовуш текшируви (аниқ ўлчамни аниқлашга имкон беради, мия чуррасини истисно қилади);
• компютер томографияси (мия тўқималари зарарланишига шубҳа қилинганда ишлатилади).

Кефалогематомани ташхислаш қийин эмас. 99 % ҳолларда характерли белгилар билан бошни текшириш ташхис қўйиш учун етарли бўлади.

Синганга шубҳа бўлса, рентген текширувидан фойдаланиш мумкин.

Кефалогематомани даволаш

Кефалогематомани даволашда неонатолог ва болалар жарроҳи (кўрсатмалар бўйича) иштирок этади. Кичкина қон кетиши бор болага қон кетишини тўхтатиш ва коагуляцион омиллар ишлаб чиқаришни стимуллаш учун 3-5 кун давомида калсий препаратлари (калсий глюконат) ва К витамини буюрилади.

8 см ва ундан катта ўлчамдаги кефалогематомани пунксия қилиш керак (пунксияда болалар жарроҳи иштирок этади) ва суюқ қонни аспирация қилиш керак. Кейин босим бойлами қўлланади.

Оналар эсда тутишлари керакки, кефалогематомаси бор болани силкитиб ёки чайқатиб бўлмайди.

Гематоманинг йиринглаши (иситма, қон кетишида терининг яллиғланиши) бўлса, уни очиш, йиринг ва қон қуйқаларини олиб ташлаш керак. Шундан сўнг яра дренажланади, антисептиклар ва антибиотиклар билан боғлаш буюрилади. Асоратланмаган кефалогематома учун шифохонада даволаниш 7-10 кун давом этади ва асоратланган бўлса — бир ой ёки ундан кўпроқ давом этади. Келажакда бола бир йил давомида болалар жарроҳ ва невропатолог томонидан кузатувга олинади. Агар кефалогематоманинг сабаби коагуляциянинг пасайиши билан боғлиқ қон касаллиги бўлса, унда биринчи навбатда, асосий касалликни даволашдан бошлаш керак.

Асоратлари ва прогноз

Кефалогематоманинг мумкин бўлган асоратлари:

• анемия (қон йўқотиш туфайли);
• сариқлик (атрофдаги тўқималарга сингиб кетган қон билирубингача парчаланади ва қон томир ўзанига киради);
• йиринглаш;
• кефалогематоманинг оссификацияси (калла суяги шаклини ўзгариши).

Кефалогематомали болалар учун одатда яхши прогноз қилинади.

Ҳаволалар

• Созинова А.В., ҳттп://диагнос.ру/дисеасес/беременност/кефалогематома Архивная копия