Kema mushuki


Кема мушуки қадимги даврлардан бери ко'плаб савдо, қидирув ва денгиз кемаларида умумий хусусият бо'либ келган. Мушуклар ко'п сабабларга ко'ра, энг муҳими, кемирувчиларни назорат қилиш учун кемаларда олиб борилган. Кема бортидаги зараркунандалар арқонларга, ёг'оч буюмларга ва яқинда электр симларига зарар этказиши мумкин. Бундан ташқари, кемирувчилар кемалар до'конларига таҳдид солади, экипажларнинг озиқ-овқат маҳсулотларини ютиб юборади ва кемаларнинг юкларига, масалан, донга иқтисодий зарар этказиши мумкин. Улар, шунингдек, узоқ вақт давомида денгизда бо'лган кемалар учун хавфли бо'лган касаллик манбаи ҳисобланади . Каламуш бургалари вабо ташувчилари ва кемалардаги каламушлар[а] Қора о'лимнинг асосий вектори эканлигига ишонишган[2].
Мушуклар табиий равишда кемирувчиларга ҳужум қилади ва о'лдиради[3] ва янги муҳитга мослашади, бу уларни кемада хизмат қилиш учун қулай қилади. Бундан ташқари, улар уйдан узоқда денгизчиларга ҳамроҳлик ва уй, хавфсизлик ва до'стлик ҳиссини таклиф қилишади.
Тарихи
Африкалик ёввойи мушук, эҳтимол, тахминан 10 000 йил олдин бошланган биринчи қишлоқ хо'жалиги инқилобида биринчи марта Ҳосилдор Ярим ойда қо'лга олинган[4]. О'рта эр денгизи оролларида қазилган майда мушук суяклари мушукларнинг биринчи минг йилликнинг бошларида пайдо бо'лганлигини ко'рсатади[5]. Археологик мушук намуналарининг митохондриал ДНКси таҳлили шуни ко'рсатдики, қадимги Миср мушуклари милоддан аввалги ВИИИ асрда О'рта эр денгизи савдо ё'ллари бо'йлаб тарқала бошлаган ва ВИИ асрга келиб Болтиқ денгизидаги Викинг портига этиб борган[6]. Тадқиқот шуни ко'рсатадики, викинг денгизчилари саёҳатларида мушукларни о'злари билан олиб кетишган[7]. ХВ асрдан ХВИИИ асргача бо'лган кашфиётлар даврида тадқиқотчилар ва савдогарлар уларни о'з кемаларида дунёнинг бошқа мамлакатларига олиб кетишди[8].
Мушуклар ва хурофот
Ба'зан худоларга сиг'инадиган мушуклар узоқ вақтдан бери сеҳрли ҳайвонлар сифатида шуҳрат қозонган ва г'айриоддий хурофотли денгизчилар жамоаси орасида ко'плаб афсона ва хурофотлар пайдо бо'лган[9]. Улар ақлли ва омадли ҳайвонлар ҳисобланиб, уларни бахтли қилиш учун юқори даражада г'амхо'рлик қилинган. Ба'зи денгизчилар, полидактил мушуклар зараркунандаларни ушлашда яхшироқ эканлигига ишонишган, эҳтимол қо'шимча рақамлар полидактил мушукларга денгизда бо'лганда яхшироқ мувозанатни та'минлайди деган таклиф билан бог'лиқ[10]. Ба'зи жойларда полидактил мушуклар "кема мушуклари" сифатида танилган[11].
Мушуклар кемаларни хавфли об-ҳаводан ҳимоя қила оладиган мо''жизавий кучга эга эканлигига ишонишган. Ба'зан балиқчиларнинг хотинлари денгизда эрларини ҳимоя қилиш учун о'з та'сиридан фойдаланишга умид қилиб, қора мушукларни уйда ҳам боқишади. Агар мушук кемада кемачига яқинлашса, омадли бо'лади, лекин у фақат ярмига келиб, кейин орқага чекинса, омадсизликка ишонилган. Яна бир машҳур э'тиқод, мушуклар думларида сақланадиган сеҳр орқали бо'ронларни бошлаши мумкин эди. Агар кеманинг мушуки йиқилиб тушса ёки денгизга ташланса, у кемани чо'ктириш учун даҳшатли бо'ронни чақиради ва агар кема омон қолса, то'ққиз йиллик омадсизлик билан ла'натланади, деб о'йлашган. Бошқа э'тиқодларга ко'ра, агар мушук о'з жунини донга қарши яласа, бу до'л бо'рони келаётганини англатади; агар у аксирган бо'лса, бу ёмг'ирни англатади; ва агар у жирканч бо'лса, бу шамолни англатади.
Ушбу э'тиқодларнинг ба'зилари ҳақиқатга асосланган. Мушуклар жуда сезгир ички қулоқлари натижасида об-ҳаводаги энгил о'згаришларни аниқлай оладилар, бу эса йиқилиш пайтида тик туришга имкон беради. Паст атмосфера босими, бо'ронли об-ҳавонинг умумий кашшофи, ко'пинча мушукларни асабийлаштиради ва безовта қилади[12]. Мушуклар барометрик босимнинг о'згаришига табиий равишда муносабатда бо'лишади, бу орқали о'ткир кузатувчи г'айриоддий хатти-ҳаракатларни аниқлай олади ва келадиган бо'ронни башорат қилади[13]. Ҳар бир кеманинг маскотга муҳтожлиги ан'анаси мушукларни денгизчилар орасида жуда яхши қабул қилди.
Муҳим мисоллар
Блеки

Блаcкиэ ҲМС эди Уэлс шаҳзодаси кема мушуки. Иккинчи жаҳон уруши пайтида у Уэлс шаҳзодаси Бош вазир Уинстон Черчиллни 1941-йил август ойида НС Аргентинага (Нюфаундленд) Атлантика океани орқали олиб боргач, у ерда бир неча кун давомида Америка Қўшма Штатлари Президенти Франклин Рузвелт билан яширинча учрашганидан кейин жаҳон миқёсида шуҳрат қозонди. хавфсиз анкраж. Ушбу йиг'илиш Атлантика Хартиясининг э'лон қилиниши билан якунланди.
Черчилл Уэлс шаҳзодасидан кетишга тайёрланаётганда, Блеки яқинлашди. Черчилл Блеки билан хайрлашиш учун эгилди ва бу лаҳза суратга олинди ва жаҳон оммавий ахборот воситаларида хабар қилинди. Ташрифнинг муваффақияти шарафига Блеки Черчилл деб о'згартирилди[14].
Блеки о'ша йилнинг охирида Япония Император Ҳарбий-денгиз кучлари ҳаво хизмати томонидан Уэлс шаҳзодасининг чо'киб кетишидан омон қолди ва омон қолганлар билан Сингапурга олиб кетилди. Кейинги йили Сингапур эвакуация қилинганида уни топиб бо'лмади ва унинг тақдири нома'лум[15].
Камуфляж
Камуфляж Иккинчи жаҳон уруши, Тинч океани театрида АҚШ қирг'оқ хавфсизлиги ЛСТ бортида кема мушуки эди. У кема бо'йлаб душман издошларини та'қиб қилиш билан машҳур эди[16].
Конвой

Конвой ҲМС бортида кема мушуки эди Гермиона . У кемага конвой эскорт вазифаларида неча марта ҳамроҳлик қилгани учун шундай номланган. Конвой кема китобига киритилган ва то'лиқ то'плам, шу жумладан у ухлаб ётган кичкина ҳамак билан та'минланган. 1942-йил 16-июн куни Гермиона Герман субмарине томонидан чўктирилиши ва чўкиб кетиши натижасида у ўзининг 87 нафар экипаждоши билан бирга ҳалок бўлди. У-205 .
Болажон

Киддо 1910-йилда Атлантика океанини кесиб о'тиш учун Ню-Жерси штатининг Атлантик-Сити шаҳридан жо'наб кетганида, Америка дирижаблига тушиб қолганга о'хшайди. Дастлаб, Киддо бу воқеадан жуда хафа бо'лди, мушукни қуролли қопга солиб, дирижабл гондоласи остига осиб қо'йишга то'г'ри келди. Охир-оқибат у жойлашди ва барометрдан ко'ра ёмон об-ҳавони башорат қилишда яхшироқ эди. Охир-оқибат дирижаблнинг двигателлари ишдан чиқди ва кичик экипаж ва Киддо Бермуд ороллари яқинида Трент қироллик почта кемасини ко'рганларида қутқарув қайиқлари учун Американи ташлаб кетишди. Кейин Киддо кема мушуки бо'лишдан нафақага чиқди ва америкалик журналист, тадқиқотчи ва авизо Уолтер Уэллманнинг қизи Эдит Уэллман Эйнсворт томонидан парвариш қилинди[17].
Миссис Чиппй

Чиппи хоним (аслида эркак) Сер Эрнест Шаклтон ўзининг Транс-Антарктика Император экспедициясида фойдаланилган Эндуранcе кемасида кема мушуки эди. Кема ё'қолиб, тузоққа илиниб, охир-оқибат музга эзилганида, Шеклтон бешта чана итларини ва миссис Чиппи отишни буюрди, чунки Шеклтон ҳайвонларни машаққатли саёҳат пайтида ушлаб туролмасликка қарор қилган эди.
Пеэблес

Пиблз ҲМС бортида кема мушуки эди Г'арбий ороллар . Кема экипажи а'золарининг севимлисига айланган яна бир мушук, у айниқса ақлли эканлиги ма'лум бо'лган ва улар хонага кирганда бегоналарнинг қо'лларини силкитарди.
Пооли

Пооли Иккинчи Жаҳон уруши пайтида Қо'шма Штатлар ҳужум транспортида хизмат қилган[18]. У учта хизмат лентаси ва то'ртта жанг юлдузи билан тақдирланган[19].
Тиддлес

Тиддлес қироллик флотининг бир қатор самолёт ташувчи кемаларида кема мушуки эди. У ҲМС бортида туг'илган Аргус ва кейинчалик ҲМС қо'шилди Г'олиб . Уни тез-тез о'зининг севимли станциясида, орқа каптанда ко'ришарди, у ерда у арқон билан о'йнайди. У охир-оқибат 30,000 миля (48,000 км) дан ортиқ масофани босиб о'тди хизмат пайтида.
Бугунги кунда
Қироллик денгиз флоти 1975-йилда гигиэна нуқтаи назаридан океандаги барча кемаларга мушуклар ва бошқа уй ҳайвонларини олиб киришни тақиқлаган[20]; аммо, мушуклар ҳали ҳам ко'плаб хусусий кемаларда кенг тарқалган.
Э'тиборга молик мисоллардан бири "Асбоблар қутиси" (асбоблар қутисида туг'илган ёввойи мушукча), катта кема мушуки, расмий ордер ва замонавий Калмар Никел бортида "Капитаннинг ёрдамчиси". О'зига хос таниқли шахс, у иккита китобнинг мавзуси[21][22]. Бир қатор кема мушуклари Натионал Геограпҳиc журнали (1968-1970) йилномаларига киритилган ва 1972-йилда Робин Ли Гремнинг "Кабутар " китобида батафсил баён этилган бо'либ, у 1974-йилда "Кабутар " филмига мослаштирилган. Буг Накед, капитан Кейт Маккюнинг сфенкс мушуги у билан Cелебритй Беёнд мега круиз кемасида сузиб кетмоқда[23].
Бадиий адабиётда
"Кема мушуки" деб номланган камида иккита китоб бор: 1977-йилда Ричард Адамс ва Алан Алдридге томонидан ёзилган болалар китоби[24] ва 2000-йилда Жок Брандиснинг романи[25]. Метю Флиндерснинг мушуки - 2002-йилда Брайс Куртенейнинг Австралияни айланиб чиққан кема мушуки Трим ҳақидаги эртаклардан иборат романи. Жан Фритзнинг 1954-йилда чоп этилган " Фиш Ҳеад " болалар китобида худди шу номдаги мушук беихтиёр кема мушукига айланади[26].
Илмий фантастикада кема мушукининг роли космик кемаларга о'тказилди. Ко'зга ко'ринган мисоллар орасида Кордвайнер Смитнинг 1955-йилда ёзган " Каламуш ва аждаҳо о'йини " қисқа ҳикояси[27] ва Андре Нортоннинг 1968-йилда Ээт исмли телепатик мутант мушук ҳақидаги "Нол тош " романи[28] киради[29]. Роберт А. Хайнлайннинг ' Деворлардан о'тувчи мушук" филмида Пиксел исмли мушук тасвирланган, у ҳикоячи билан турли космик саргузаштларда саёҳат қилади[30]. Филмда Алиэн (1979) ва давоми Алиэнс (1986) УСCСС Ностромо бортида Жонс ("Жонеси") тасвирланган[31]. Буюк Британиянинг " Қизил митти " илмий-фантастик комедия сериясида Листер исмли одам "Қизил митти" космик кемасида уч миллион йил давомида тург'ун ҳолатда бо'лган, унинг ҳомиладор мушукидан ташқари барча тирик мавжудотлар нобуд бо'лган. Мушуклар уч миллион йил давомида одамсимон турга айланган ва Листер тург'унликдан чиққанида, уларнинг охиргиси - мушук билан учрашган.
Яна қаранг
- Мушуклар рўйхати
Изоҳлар
Манбалар
- ↑ Грешко, Мичаэл „Майбе Рац Арен'т то Бламе фор тҳе Блаcк Деатҳ“ (эн). Натионал Геограпҳиc Неwс (2018-йил 15-январ). Қаралди: 2020-йил 19-октябр.
- ↑ „Тҳе Блаcк Деатҳ“. Жоҳн Мартин Раре Боок Роом. Ҳардин Либрарй фор тҳе Ҳеалтҳ Сcиэнcес. Қаралди: 2020-йил 19-октябр.
- ↑ Брузелиус. „Саилинг Шипс“. Стевенс: ʻВермин’, 1894. Тҳе Маритиме Ҳисторй Виртуал Арчивес (2005). 2020-йил 4-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-август.
- ↑ Дрисcолл, CА; Менотти-Раймонд, М; Роcа, АЛ; Ҳупе, К; Жоҳнсон, WЕ; Геффен, Э; Ҳарлей, ЭҲ; Делибес, М; Понтиэр, Д (2007). „Тҳе Неар Эастерн Оригин оф Cат Доместиcатион“. Сcиэнcе. 317-жилд, № 5837. 519–523-бет. Бибcоде:2007Сcи...317..519Д. дои:10.1126/сcиэнcе.1139518. ПМC 5612713. ПМИД 17600185.
- ↑ Вигне, Ж.-Д. (1992). „Зооарчаэологй анд тҳе биогеограпҳиcал ҳисторй оф тҳе маммалс оф Cорсиcа анд Сардиниа синcе тҳе ласт Иcе Аге“ (ПДФ). Маммал Ревиэw. 22-жилд, № 2. 87–96-бет. дои:10.1111/ж.1365-2907.1992.тб00124.х.[сайт ишламайди]
- ↑ Оттони, C.; Ван Неэр, W.; Де Cупере, Б.; Далигаулт, Ж.; Гуимараэс, С.; Петерс, Ж.; Спассов, Н.; Прендергаст, М. Э.; Боивин, Н. (2017). „Тҳе палаэогенетиcс оф cат дисперсал ин тҳе анcиэнт wорлд“. Натуре Эcологй & Эволутион. 1-жилд, № 7. 0139-бет. дои:10.1038/с41559-017-0139.
- ↑ Перссон. „Викинг саилорс тоок тҳеир cац wитҳ тҳем“ (но). сcиэнcенордиc.cом (2016-йил 22-сентябр). Қаралди: 2021-йил 4-феврал.
- ↑ Эволутион оф Доместиcатед Анималс Масон, И. Л.: . Лондон: Лонгман, 1984 — 223-бет. ИСБН 0-582-46046-8.
- ↑ Эерс, Жонатҳан. Дон'т Шоот тҳе Албатросс!: Наутиcал Мйтҳс анд Суперститионс. Лондон: А&C Блаcк, 2011. ИСБН 978-1-4081-3131-2.
- ↑ Мосс. „11 тҳингс ёу дидн'т кноw абоут полйдаcтйл cац“ (эн). МНН. Мотҳер Натуре Нетwорк (2015-йил 16-сентябр). — „[Полйдаcтйл cат'с] ларге феэт wере тҳоугҳт то маке тҳем супериор моусерс, ас wелл ас провиде беттер баланcе он тҳе ҳигҳ сеас.“.
- ↑ МаcЛеллан. „Полйдаcтйл Cац“. ПетWоркс Ветеринарй Ҳоспитал (2018-йил 25-июн). 2022-йил 14-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 29-март.
- ↑ Фреэман. „Ҳоw До Cац Реаcт то Барометриc Прессуре?“. Тҳе Нест. ХО Гроуп Инc. Қаралди: 2017-йил 2-октябр.
- ↑ Фреэман. „Ҳоw До Cац Реаcт то Барометриc Прессуре?“ (эн). пец.тҳенест.cом. Қаралди: 2019-йил 10-октябр.
- ↑ „Cац“. Роял Навй. Р Жеррард. 2007-йил 10-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 4-январ.
- ↑ Фред Глуэcкстеин. „Чурчилл'с Фелине Менагериэ“. Тҳе Чурчилл Cентре. 2010-йил 29-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 19-июл.
- ↑ „Масcоц“. Ҳисторй. УС Cоаст Гуард. 2014-йил 23-майда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Жанус, А. Анималс Алофт: Пҳотограпҳс фром тҳе Смитҳсониан Натионал Аир & Спаcе Мусеум. Бункер Ҳилл Публишинг, 2005. ИСБН 1-59373-048-9.
- ↑ „Чангинг Тимес: Лос Ангелес ин Пҳотограпҳс, 1920–1990 (Пооли, cат wҳо сервед абоард а Унитед Статес аттаcк транспорт дуринг Wорлд Wар ИИ cелебратес 15тҳ биртҳдай)“, Тҳе Лос Ангелес Тимес (пҳотограпҳ), УCЛА, Жулй 4, 1959
- ↑ „Cац ин тҳе Сеа Сервиcес“. www.усни.орг. УС Навал Институте.
- ↑ Фамоус шипс cац анд тҳеир ливес, УК: Пурр’н’фур
- ↑ Маерс, Барбара. Тоолбох: Шип'с Cат он тҳе Калмар Нйcкел (эн). Бай Оак Публишерс, Лтд, 2007. ИСБН 978-0974171395.
- ↑ Иреланд, Чарлес Э, Жр. Тоолбох (эн-ус). Cедар Треэ Боокс, 2006.
- ↑ Қуиндара. „Cруисе киттй макес тҳе cутест фирст мате“. усатодай.cом. УСА Тодай. Қаралди: 2021-йил 17-июл.
- ↑ Тҳе Адвентурес & Браве Деэдс оф тҳе Шип'с Cат он тҳе Спаниш Маине: Тогетҳер wитҳ тҳе Мост Ламентабле Лоссе оф тҳе Алcестис & Триумпҳант Фиринг оф тҳе Порт оф Чагрес, 1977. ИСБН 978-0-224-01441-0.
- ↑ Брандис, Жоcк. Тҳе Шип'с Cат, Септембер 2000. ИСБН 978-0595129973.
- ↑ Фритз, Жеан, „Фиш ҳеад“, Киркус Ревиэwс
- ↑ Смитҳ, Cордwаинер (Оcтобер 1955), „Тҳе гаме оф Рат анд Драгон“, Галахй Сcиэнcе Фиcтион, Прожеcт Гутенберг
- ↑ „ТҲЕ ЗЕРО СТОНЕ бй Андре Нортон“ (эн-ус). Киркус Ревиэwс. Киркус Медиа. Қаралди: 2018-йил 19-апрел.
- ↑ „Тҳе Зеро Стоне (#1)“. www.гоодреадс.cом. Қаралди: 2018-йил 19-апрел.
- ↑ Ҳеинлеин. „Тҳе cат wҳо wалкс тҳроугҳ wаллс: а cомедй оф маннерс“. Опен Либрарй. Қаралди: 2018-йил 6-декабр.
- ↑ Буртон. „Риплей анд ҳер cат маке 'Алиэнс' лоок cуддлй“ (эн). CНЕТ. CБС Интераcтиве (2016-йил 8-декабр). Қаралди: 2018-йил 19-апрел.
- Леwис, Вал. Шипс' Cац ин Wар анд Пеаcе. Наутиcалиа, 2001. ИСБН 978-0-9530458-1-5.
- Роберц. „Симон“. Фамоус Фелинес. Пурр-н-Фур.
Ҳаволалар
- „Cац: Ат сеа“. Wйрдологй. 2008-йил 16-майда асл нусхадан архивланган.
- „Cац ин тҳе сеа сервиcес“. УСНИ.
- „Фамоус Навал Cац: Wар“. Пурр’н’фур.
- „Шип'с cац“. Моггиэс. 2017-йил 19-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-август.
- „Тҳе Шип'с Cац тҳат Лаппед анд Маппед тҳе Wорлд“. Сеафуррерс. 2017-йил 18-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-август.
- Дунwоодй, ҲҲC „Провербс релатинг то анималс“, . Сигнал Сервиcе Нотес: Wеатҳер Провербс (эн). Wашингтон: Оффиcе оф тҳе Чиэф Сигнал Оффиcе, 1883 — 29–30-бет. – Cоллеcтион оф провербс релатинг то cац предиcтинг wеатҳер