Keng quloqli burama lab
Кенг қулоқли бурама лаб (лотинча: Тадарида тениотис) — бурама лаб оиласига мансуб кўршапалаклар туркуми вакили.
| Кенг қулоқли бурама лаб | |
|---|---|
 | |
Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Ҳайвонлар |
| Тип: | Хордалилар |
| Синф: | Сут эмизувчилар |
| Оила: | Молоссидаэ |
| Уруғ: | Тадарида |
| Турлари: | Кенг қулоқли бурама лаб |
| Халқаро илмий номи | |
| Тадарида тениотис (Рафинесқуэ, 1814) | |
Тавсиф
Кенг қулоқли бурама лабининг узунлиги 81 мм.дан 92 мм гача, думи 48 мм.дан 56 мм.гача, қанотлари узунлиги 57-65 мм, вазни 25 дан 50 г.гача. Ҳайвонларнинг мўйнаси жуда калта ва юмшоқ, жигарранг кулрангдан тутунга ўхшаган тусдан қора ранггача бўлади. Унинг қорни бироз ёрқинроқ рангда. Қулоқлари, оғзи ва тери қопламаси қорадан то қора-кулранггача. Вояга етмаганларининг туси катталарга қараганда ёрқинроқ тусда ифодаланган. Ҳайвонларнинг ҳиди лаванда ва мушк анбар аралашмасига ўхшайди.
Тарқалиши
Турларнинг тарқалиши жанубий Европани Пиреней ярим оролидан Франсия жануби, Италия ва Болқон ярим ороли орқали Туркияга ва у ердан Арабистон ярим оролигача қамраб олади. Бундан ташқари, у Шимолий Африканинг Ўртаер денгизи соҳилларида Марокашдан Мисргача ва Ўртаер денгизи қирғоқларида яшайди.
Россия ҳудудида у Шимолий Кавказда Кисловодск яқинида топилди, бунинг асосида у мамлакат фаунасига киритилган[1]. Тоғли Қорабоғдан ма’лум бўлиб, у ердан Т Тадарида тениотис cинереа[2] алоҳида кенжа тури Шушидан гавдалантирилган. Ўзбекистонда (Бухоро яқинида), Тожикистонда (Душанбе, Боботог тизмаси) ва Қирғизистонда (Ўш шаҳри яқинида) бу тур аниқланди[1]. 1980-йилларнинг ўрталарига келиб Жанубий Қозоғистонда бор-йўғи 4 та топилма бор эди: Пскем дарёсининг юқори оқимида бу тур М.Н.Корелов томонидан кулранг бойўғлининг қорнида топилган, бу тур икки марта Талас Олатау ва Қоратов туташган жойдаги Чўқпак довонида тутилган, шунингдек, Оқ-Чимкентдан 100 км шимолда Оқ Масжид ғоридан ҳам битта тури топилган[3]
Кўршапалакни биринчи навбатда тоғли ландшафтларда ва қирғоқ қояларида учратиш мумкин. Яшаш жойининг энг баланд нуқтаси Франсия Алп тоғларидаги Кол-де-Бретоледа 1923 м баландликда жойлашган. Ёзда бурама лаб кўршапалаклари тош ёриқларида, ғорларда ёки бинолардаги тош ёриқларида яшайди. Қишда - ғорларда ва қояларнинг ёриқларида учрайди.
Яшаш жойи
Тоғ этаклари ва тоғларнинг денгиз сатҳидан 3000 метр баландликкача бўлган қисмларида қўним топади.
Сони
Доимо кам бўлган. Боботоғ тизмасидаги колониялари (20-30 тадан, асосан урғочилари) бир-биридан 2-3 км узоқликдаги масофада жойлашади. Айрим йилларда умуман учрамайди. Бошқа ҳудудларда саноқли топилмалари қайд этилган.
Ҳаёт тарзи
Ўзбекистонда етарлича ўрганилмаган. Тунлари фаол, озуқа топиш учун 15-20 км гача масофани босиб ўтади, кундузи қояларнинг чуқур, тик тушган ёриқларига, пирамон қоялар остига беркинади. Апрел-майда жуфтлашади, июнда болалайди. Болалари июл-августда учирма бўлади ва кейинги йилда жинсий вояга етади. Кўчиш ва қишлаш хусусиятлари нома’лум. Майда ҳашаротлар билан озиқланади.
Ҳимоя чоралари
Овлашга умуман рухсат берилмайди. Угом-Чотқол миллий табиат боғида муҳофаза остига олинган. Сақланиб қолган барча популясияларини аниқлаш, уларнинг муҳофазасини ташкил қилиш, ареали, сони ва яшаш тарзини атрофлича ўрганиш лозим[4].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Млекопитающие фауны СССР. Т. 1. / Под ред. И. И. Соколова. Л.: Наука, 1963. 218 с.
- ↑ Губарев, 1941. Сб. прац. Зоол. Музея Киев, ун-та, Том 1. с. 288.
- ↑ Млекопитающие Казахстана. Алма-Ата: Наука. Том 4. Насекомоядные и Рукокрылые. с. 258.
- ↑ ҚУЛОҚЛИ ҚАТ-ҚАТ ЛАБ (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-08-19 санасида архивланган) Редбоок.уз
Адабиётлар
- Вилфрид Шобер, Экхард Гриммбергер. Фледермаусе Эуропасни о'лдиринг. кеннен-бестиммен-счüтзен. 2. актуалисиэрте Ауфлаге, Франcкҳ-Космос Верлагс-ГмбҲ, Штутгарт 1998; Сеитен 200-202. ИСБН 3-440-07597-4