Кибертеррорчилик бу таҳдид ёки қўрқитиш орқали, интернетдан фойдаланган ҳолда, сиёсий ёки мафкуравий муваффақиятга эришиш мақсадида уюштирилувчи киберҳужумлардир. Компютер вируслари, компютер қуртлари, фишинг, зарарли дастурлар, аппарат усуллари, дастурлаш скриптлари каби воситалар ёрдамида компютер тармоқларини, хусусан, Интернетга уланган шахсий компютерларни қасддан, кенг миқёсда бузиш ҳаракатлари интернет терроризмининг кўриниши бўлиши мумкин[1]. Кибертерроризм мунозарали атамадир. Баъзи муаллифлар маълум террористик ташкилотлар томонидан сигнализация, ваҳима ёки жисмоний бузилишларни яратиш мақсадида ахборот тизимларига қарши ҳужумларни бузиш билан боғлиқ жуда тор таърифни танлайдилар. Бошқа муаллифлар эса кибержиноятни ўз ичига олган кенгроқ таърифни афзал кўришади. Киберҳужумда иштирок этиш, ҳатто зўравонлик билан амалга оширилмаган бўлса ҳам, террор таҳдиди идрокига таъсир қилади[2]. Баъзи таърифларга кўра, онлайн фаолиятнинг қайси ҳолатлари кибертерроризм ёки кибержиноят эканлигини фарқлаш қийин бўлиши мумкин[3].

Кибертерроризмни шахсий мақсадлар йўлида вайрон қилиш ва зарар етказиш учун компютерлар, тармоқлар ва оммавий интернетдан қасддан фойдаланиш сифатида ҳам эътироф этиш мумкин. Тажрибали кибертеррорчилар, бузғунчилик бўйича жуда малакали бўлганлар ҳукумат тизимларига катта зарар етказиши ва кейинги ҳужумлардан қўрқиб, мамлакатни тарк этиши мумкин[4]. Бундай террорчиларнинг мақсадлари сиёсий ёки мафкуравий бўлиши, бу эса террорнинг бир кўриниши деб ҳисобланиши мумкин[5].

Ҳукумат ва оммавий ахборот воситаларида кибертерроризм етказилиши мумкин бўлган зиён ҳақида хавотирлар талайгина. Бу эса Федерал Қидирув Бюроси (ФҚБ) ва Марказий Разведка Бошқармаси (CИА) каби давлат идораларини киберҳужумлар ва кибертерроризмга чек қўйишга ундай бошлади[4].

Кибертерроризмнинг бир неча асосий ва кичик ҳолатлари бўлган. Ал-Қоида интернетдан тарафдорлари билан мулоқот қилиш ва ҳатто янги аъзоларни ёллаш учун фойдаланган[6]. Эстония, Болтиқбўйи мамлакати, технология жиҳатидан ривожланиб боришмоқда, 2007-йил апрел ойида Эстония пойтахти Таллинда жойлашган Иккинчи Жаҳон уруши давридаги совет ҳайкали кўчирилиши билан боғлиқ тортишувлардан сўнг кибертеррор учун кураш майдонига айланиб қолади[3].

Умумий кўриниши

Кибертерроризм кўламининг асосий таърифи бўйича мунозаралар мавжуд. Ушбу таърифлар тор бўлиши мумкин, масалан, Интернетдаги бошқа тизимларга ҳужум қилиш учун Интернетдан фойдаланиш, бу одамлар ёки мулкка нисбатан зўравонликка олиб келади[7]. Улар, шунингдек, ахборот технологиялари инфратузилмаларига одатий ҳужумлар учун террорчилар томонидан Интернетдан фойдаланишнинг ҳар қандай шаклини ўз ичига олган кенг бўлиши мумкин[7]. Ишда мотивация, мақсадлар, усуллар ва компютердан фойдаланишнинг марказийлиги бўйича малаканинг ўзгариши мавжуд. АҚШ давлат идоралари ҳам турли хил таърифлардан фойдаланадилар ва уларнинг ҳеч бири ҳозиргача ўз таъсир доирасидан ташқарида мажбурий бўлган стандартни жорий этишга уринмаган[8].

Контекстга қараб, кибертерроризм кибержиноят, киберуруш ёки оддий терроризм билан сезиларли даражада мос келиши мумкин[9]. Касперский лабораторияси асосчиси Евгений Касперский ҳозир „кибертерроризм“ „ киберуруш“дан кўра аниқроқ атама эканлигини ҳис қилмоқда. Унинг таъкидлашича, „бугунги ҳужумлар билан сиз буни ким қилгани ёки улар яна қачон зарба беришини билмайсиз. Бу кибер-уруш эмас, балки кибертерроризмдир“[10]. У, шунингдек, ўз компанияси кашф этган Фламе Вирус ва НетТравелер Вирус каби кенг кўламли кибер қуролларни биологик қуролларга тенглаштириб, бир-бирига боғланган дунёда улар бир хил даражада ҳалокатли бўлиш потенциалига эга эканлигини таъкидлайди[10][11].

Агар кибертерроризмга анъанавий терроризмга ўхшаш муносабатда бўлса, у фақат мулк ёки ҳаётга таҳдид соладиган ҳужумларни ўз ичига олади ва жисмоний, ҳақиқий зарар ёки жиддий бузилишларни келтириб чиқариш учун мақсадли компютерлар ва маълумотлардан, хусусан, Интернет орқали фойдаланиш инфратузилмаси сифатида таърифланиши мумкин.

Терроризмни ўрганиш бўйича ихтисослашган кўплаб академиклар ва тадқиқотчилар кибертерроризм мавжуд эмаслигини ва ҳақиқатан ҳам хакерлик ёки ахборот уруши масаласи эканлигини таъкидламоқда[12]. Ҳозирги ҳужум ва ҳимоя технологияларини ҳисобга олган ҳолда, электрон воситалардан фойдаланган ҳолда аҳолида қўрқув, жиддий жисмоний зарар ёки ўлим пайдо бўлиши эҳтимоли йўқлиги сабабли уни терроризм деб белгилашга рози эмаслар.

Умуман кибержиноятда бўлгани каби, кибертерроризм актларини амалга ошириш учун талаб қилинадиган билим ва кўникмалар чегараси эркин фойдаланиш мумкин бўлган хакерлик тўпламлари ва онлайн курслар туфайли доимий равишда пасайиб бормоқда[13]. Бундан ташқари, жисмоний ва виртуал оламлар жадал сур’атлар билан бирлашиб, яна кўплаб имкониятлар мақсадларига эришмоқда, буни Стухнет, 2018-йилдаги Саудия нефт-кимёси саботаж уриниши ва бошқалар каби эътиборга молик киберҳужумлар тасдиқлайди[14].

Мисоллар

Киберҳужумни дунёнинг исталган нуқтасида ҳар ким амалга ошириши мумкин. Чунки у нишондан минглаб мил узоқликда бўлган ҳолда ҳам амалга оширилиш имконияти эгадир. Ҳужум муҳим инфратузилмага жиддий зарар етказиши мумкин[15].

Баъзи ҳужумлар сиёсий ва ижтимоий мақсадларга эришиш учун амалга оширилади, буни қуйидаги мисоллар кўрсатади:

  • 1996-йилда „Wҳите супремаcист“ ҳаракати билан алоқадор бўлган компютер хакери Массачусец провайдерини вақтинча ўчириб қўяди ва Интернет провайдерининг маълумотларни сақлаш тизимининг бир қисмини бузиб киради. Хакер бу орқали ўзини Интернет-провайдери номи остида бутун дунё бўйлаб ирқчи хабарларни юборишни тўхтатишга уринган. Хакер таҳдид билан провайдерда шундай хабар қолдиради: "Сиз ҳали ҳақиқий кибертеррорини кўрмадингиз. Менга ишонаверинг..".
  • 1998-йилда испан намойишчилари Глобал Cоммуниcатионс Институтини (ИГC) минглаб сохта электрон почта хабарлари билан бомбардимон қилишади. Э-почта тўсилган ва ИСП фойдаланувчиларига етказилмаган, қўллаб-қувватлаш линиялари эса ўз почталарини ололмаган одамлар билан боғланган эди. Намойишчилар, шунингдек, ИГC ходимлари ва аъзолари ҳисобларига спам жўнатишади, ўзларининг веб-саҳифаларини сохта кредит карта буюртмалари билан ёпиб қўйишади ва ИГC хизматларидан фойдаланадиган ташкилотларга нисбатан худди шундай тактикани қўллаш билан таҳдид қилишади. Улар ИГCдан Баск мустақиллигини қўллаб-қувватловчи Ню-Ёркда жойлашган Эускал Ҳерриа Жоурнал нашри учун веб-сайтни жойлаштиришни тўхтатишни талаб қилишади. Намойишчиларнинг айтишича, ИГC терроризмни қўллаб-қувватлаган, чунки веб-саҳифалардаги бўлимда Испания сиёсий ва хавфсизлик амалдорларига суиқасд ҳамда ҳарбий иншоотларга ҳужумлар учун жавобгарликни ўз зиммасига олган ЭТА террорчилик гуруҳи ҳақидаги материаллар мавжуд эди. ИГC ниҳоят тавба қилади ва „почта портлашлари“ туфайли сайтни тортиб олади.
  • 1998-йилда этник Тамил партизанлари Шри-Ланка элчихоналарига катта ҳажмдаги электрон почта хабарларини юбориш орқали халақит беришга ҳаракат қилишди. Элчихоналарга икки ҳафта давомида кунига 800 та электрон хат келиб тушди. Хабарларда „Биз Интернет қора йўлбарсларимиз ва биз буни сизнинг алоқаларингизни бузиш учун қиляпмиз“ деб ёзилган. Разведка органлари буни террорчилар томонидан мамлакат компютер тизимларига қарши биринчи маълум бўлган ҳужум сифатида тавсифлайди[16].
  • 1999-йилда Косово можароси пайтида НАТО компютерлари электрон „маил бомбинг“ билан портлатилган ва НАТО портлашларига норозилик билдирган хакерлар томонидан хизмат кўрсатишни рад этиш ҳужумларига учраган. Бундан ташқари, корхоналар, жамоат ташкилотлари ва академик институтлар Шарқий Европанинг бир қатор давлатларидан жуда сиёсийлаштирилган вирусли электрон почта хабарларини олдилар. Веб-сайтларни бузиш ҳам кенг тарқалган. Белграддаги Хитой элчихонаси тасодифан портлатилганидан сўнг, хитойлик хакерлар „Уруш тўхтамагунча ҳужумни тўхтатмаймиз!“ каби хабарларни,АҚШ ҳукумати веб-сайтларида, жойлаштирдилар.
  • .
  • 2021-йил декабр ойи бошида АҚШ Давлат департаментининг камида тўққиз нафар телефони номаълум ҳужумчи томонидан бузиб кирилгани ҳақида хабар берилган эди. Тўққиз ходимнинг барчасида Аппле иПҳоне смартфонлари бўлган. Бир неча ой давомида содир бўлган бузғунчилик иМессагес ёрдамида амалга оширилди, унга дастур бириктирилган бўлиб, у юборилганда Пегасус деб номланувчи жосуслик дастурлари билан алоқа ўрнатмасдан ўрнатилган. Амалдаги дастурий таъминот Исроилда жойлашган НСО Гроуп номли жосуслик дастурларини ишлаб чиқиш компанияси томонидан ишлаб чиқилган ва сотилган[17].
  • 2021-йил декабр ойида АҚШнинг камида бешта мудофаа ва технология фирмаси Хитойдан фаолият юритувчи гуруҳ томонидан хакерлик ҳужумига учради. Гуруҳ келгуси ойларда пайдо бўлган кампаниясини ўтказиш учун ушбу ташкилотнинг дастурий таъминотида қўлланган эксплуатациядан фойдаланган. Ушбу бузилишларнинг мақсади пароллар, шунингдек, шахсий алоқаларни тўхтатиш мақсадига эга эди. Ҳозирча этказилган зарар миқдори аниқ эмас, чунки бузилишлар давом этмоқда[18].
  • Бунга жавоб сифатида 2022-йил Россиянинг Украинага босқини, Анонймоус Россияда компютер тизимларига қарши кўплаб ҳужумларни амалга оширади. Булардан энг кўзга кўрингани, Анонймоус хакерлар гуруҳининг 2022-йил март ойида Роскомнадзорга қарши киберҳужум уюштирганидир[19].
  • 2022-йил апрел ойида Тайван Неwс портали Анонймоус хакер кибер Анакин билан шартнома тузганлиги ҳақида хабар беарди CОВИД-19 ва беш кун давом этган „Анакиннинг ғазаби операцияси: ўлиш учун вақт йўқ“, ҳукумат веб-сайтлари, қишлоқ хўжалигини бошқариш тизимлари, кўмир кони хавфсизлиги интерфейслари, атом электр станциясининг интерфейслари ва шу жумладан Хитой компютер тизимларини бузган сунъий йўлдош интерфейслари, қасос сифатида. Бундан ташқари, у Россиянинг Украинага бостириб киришига қарши норозилик сифатида бешта рус веб-сайтини бузган эди[20].

Сиёсий бўлмаган қо'порувчилик ҳаракатлари молиявий ва бошқа зарарлар келтирилади. 2000-йилда норози ходим Витек Боден Австралиянинг Мароочй Шире шаҳридаги сув йўлларига 800 000 литр тозаланмаган оқова сувни чиқаришига сабаб бўлади[21][22].

2007-йилнинг май ойида Эстониянинг Таллин шаҳри марказидан Иккинчи жаҳон уруши ёдгорлиги олиб ташланганидан кейин мамлакат оммавий киберҳужумлар ҳуружига учрайди. Ҳужум ДоС ҳужумлар ҳуружи тарзида ташкиллаштирилган бўлиб, бундатанланган сайтларни офлайн режимга ўтказишга мажбур қилиш учун трафик билан бомбардимон қилинган. Эстония ҳукуматининг деярли барча вазирликлар тармоқлари, шунингдек, Эстониянинг иккита йирик банк тармоқлари офлайн режимда ўтади ва ишламай қолади. Бундан ташқари, Эстония бош вазири Андрус Ансипнинг сиёсий партия веб-сайтида Ансипнинг ёдгорлик ҳайкалини олиб ташлагани учун сохта узр сўраган хати жой олган. Ҳужум Россия ҳукумати томонидан мувофиқлаштирилганлиги ҳақидаги тахминларга қарамай, Эстония мудофаа вазири киберҳужумларни Россия расмийлари билан боғлайдиган ишончли далилларга эга эмаслигини тан олади. Россия ўзининг иштироки ҳақидаги айбловларни „асоссиз“ дея иддао қилади ва на НАТО, на Европа комиссияси экспертлари Россия ҳукуматининг расмий иштироки ҳақида ҳеч қандай ишончли далил топа олишмайди[23]. 2008-йил январ ойида мамлакат фуқароси Эстония ислоҳотлар партияси веб-сайтига ҳужум уюштирганликда айбланиб, жаримага тортилади[24][25].

Россия-Грузия уруши пайтида, 2008-йил 5-августда, Грузия Жанубий Осетияга бостириб киришидан уч кун олдин, ОСИнформ ахборот агентлиги ва ОСРадио веб-сайтлари хакерлар ҳужумига учрайди. осинформ.ру сайтидаги ОСинформ веб-сайти ўз сарлавҳаси ва логотипини сақлаб қолади, аммо унинг мазмуни Аланиа ТВ веб-сайти таркибидаги тасма билан алмаштирилади. Жанубий Осетиядаги аудиторияга қаратилган Грузия ҳукумати томонидан қўллаб-қувватланадиган Аланиа ТВ телеканали веб-сайтларни бузишга алоқадорлигини рад этди. Ўша пайтда Жанубий Осетиянинг Москвадаги вакили бўлган Дмитрий Медоев Грузия уруш арафасида содир бўлган воқеалар ҳақидаги маълумотларни яширишга уринаётганини даъво қилган эди[26]. Ана шундай киберҳужумлардан бири Грузия парламенти ва Грузия Ташқи ишлар вазирлиги веб-сайтлари ўрнини Грузия президенти Михаил Саакашвилини Адолф Гитлер билан таққослайдиган суратлар билан алмаштирилиши тарзида юз беради[27]. Бошқа ҳужумлар кўплаб Грузия ва Озарбайжон веб-сайтларига хизмат кўрсатишни рад этиш билан боғлиқ[28]. Масалан, рус хакерлари АзербаижаниДай.аз ахборот агентлиги серверларини ўчириб қўйгани каби киберҳужумлар амалга оширилган[29].

2019-йил июн ойида Россия ўз электр тармоғи АҚШ томонидан киберҳужум остида бўлиши „мумкин“ эканини тан олади[30]. Тҳе Неw Ёрк Тимес газетасининг хабар беришича, Америка Қўшма Штатлари Киберқўмондонлиги хакерлари Россия электр тармоғини бузиши мумкин бўлган зарарли дастурларни жойлаштиришган[31].

Веб-сайтни бузиш ва хизмат кўрсатишни рад этиш

2007-йилнинг октабр ойида Украинанинг собиқ президенти Виктор Юшченконинг веб-сайти хакерлар ҳужумига учрайди. Мас’улиятни „Евросиё ёшлар ҳаракати“ радикал, рус миллатчи ёшлар гуруҳи ўз зиммасига олади[32][33].

1999-йилда хакерлар НАТО компютерларига ҳужум қилишади. Компютерлар уларни электрон почта билан тўлдиради ва уларга ДДоС ҳужумлар ҳуружи орқали уруш ҳужум қилишади. Хакерлар НАТОнинг Белграддаги Хитой элчихонасини портлатишига қарши норозилик билдиришган. Корхоналар, жамоат ташкилотлари ва илмий муассасалар Европанинг бошқа давлатларидан вирусларни ўз ичига олган ўта сиёсийлаштирилган электрон почта хабарлари билан бомбардимон қилинади.

2018-йил декабр ойида Тwиттер Хитой ва Саудия Арабистонининг „ноодатий фаоллиги“ ҳақида огоҳлантирган эди. Ноябр ойида фойдаланувчиларнинг телефон рақамларининг мамлакат кодини очиши мумкин бўлган хатолик аниқланган эди. Тwиттер ушбу хатони „давлат ҳомийлиги остидаги актёрлар“ билан алоқаси бўлиши мумкинлигини таъкидлаб ўтади[34][35].

2021-йил май ойида Белгиянинг давлат сектори провайдери Белнетга қаратилган ДДОС ҳужумларининг кетма-кет тўлқинлари Белгиядаги кўплаб ҳукумат сайтларини ўчириб ташлайди. Давлат идоралари, университетлар ва тадқиқот марказлари интернетга тўлиқ ёки қисман кира олмаган 200 та сайт таъсир кўрсатади[36].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Ботнец, Cйберcриме, анд Cйбертеррорисм: Вулнерабилитиэс анд Полиcй Иссуэс фор Cонгресс“ (эн). www.эверйcрсрепорт.cом. Қаралди: 5-сентабр 2021-йил.
  2. ↑ Cанетти, Дапҳна; Гросс, Мичаэл; Wаисмел-Манор, Исраэл; Леванон, Асаф; Cоҳен, Ҳагит (1-феврал 2017-йил). „Ҳоw Cйбераттаcкс Терроризе: Cортисол анд Персонал Инсеcуритй Жумп ин тҳе Wаке оф Cйбераттаcкс“. Cйберпсйчологй, Беҳавиор, анд Соcиал Нетwоркинг (инглизча). 20-жилд, № 2. 72–77-бет. дои:10.1089/cйбер.2016.0338. ПМИД 28121462.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  3. ↑ 3,0 3,1 Ҳоwер, Сара. Cйбертеррорисм, 1ст, Санта Барбара, CА: Греэнwоод, 2011 — 140–149-бет. ИСБН 9780313343131. 
  4. ↑ 4,0 4,1 Лақуэур, Wалтер. Cйбертеррорисм. Фаcц он Филе, 2002 — 52–53-бет. ИСБН 9781438110196. 
  5. ↑ „Индиа Қуартерлй : а Жоурнал оф Интернатионал Аффаирс“. 42–43-жилд. Индиан Cоунcил оф Wорлд Аффаирс. 1986. 122-бет. „Тҳе диффиcултй оф дефининг террорисм ҳас лед то тҳе cличе тҳат оне ман'с террорист ис анотҳер ман'с фреэдом фигҳтер“ {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)
  6. ↑ Wортҳ, Роберт (25-июн 2016-йил). „Террор он тҳе Интернет: Тҳе Неw Арена, Тҳе Неw Чалленгес“. Неw Ёрк Тимес Боок Ревиэw. 21-бет. Қаралди: 5-декабр 2016-йил.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  7. ↑ 7,0 7,1 Cентре оф Эхcелленcе Дефенcе Агаинст Террорисм. Респонсес то Cйбер Террорисм. Амстердам: ИОС Пресс, 2008 — 34-бет. ИСБН 9781586038366. 
  8. ↑ Бидголи, Ҳоссеин. Тҳе Интернет Энcйcлопедиа, Вол. 1. Ҳобокен, НЖ: Жоҳн Wилей & Сонс, 2004 — 354-бет. ИСБН 978-0471222026. 
  9. ↑ „Wҳат ис cйбертеррорисм? Эвен эхперц cан'т агреэ“. 12-ноябр 2009-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-ноябр 2009-йил.. Ҳарвард Лаw Реcорд. Виcториа Баранецкй. 5 Новембер 2009.
  10. ↑ 10,0 10,1 „Латест вирусес cоулд меан 'энд оф wорлд ас wе кноw ит,' сайс ман wҳо дисcоверед Фламе“, Тҳе Тимес оф Исраэл, 6 Жуне 2012
  11. ↑ „Cйбер эспионаге буг аттаcкинг Миддле Эаст, бут Исраэл унтоучед — со фар“, Тҳе Тимес оф Исраэл, 4 Жуне 2013
  12. ↑ Иқбал, Моҳаммад. „Дефининг Cйбертеррорисм“. Тҳе Жоҳн Маршалл Жоурнал оф Информатион Течнологй & Приваcй Лаw. 22-жилд, № 2. 397–408-бет.
  13. ↑ „Натионал Cриме Агенcй Интеллигенcе Ассессмент:Патҳwайс инто Cйберcриме“. Натионал Cриме Агенcй. 13-август 2018-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-август 2018-йил.
  14. ↑ Рудаwски, Анна. „Тҳе Футуре оф Cйбер Тҳреац: Wҳен Аттаcкс Cаусе Пҳйсиcал Ҳарм“. Неw Ёрк Лаw Жоурнал. Қаралди: 13-август 2018-йил.
  15. ↑ Аерс, Cйнтҳиа (Септембер 2009). „Тҳе Wорст ис Ет То Cоме“. Футурист. 49-бет.
  16. ↑ Деннинг, Доротҳй (Аутумн 2000). „Cйбертеррорисм: Тҳе Логиc Бомб версус тҳе Труcк Бомб“. Глобал Диалогуэ. 2-жилд, № 4. 27-июн 2013-йилда асл нусхадан архивланди. Қаралди: 20-август 2014-йил.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  17. ↑ Бинг, Чристопҳер; Менн, Жосепҳ. „У.С. Стате Департмент пҳонес ҳаcкед wитҳ Исраэли cомпанй спйwаре - соурcес“ (эн). Реутерс (4-декабр 2021-йил). Қаралди: 5-декабр 2021-йил.
  18. ↑ Сеан Лйнгаас. „Суспеcтед Чинесе ҳаcкерс бреач море УС дефенсе анд теч фирмс“. CНН. Қаралди: 5-декабр 2021-йил.
  19. ↑ „Анонймоус ҳаcкс Руссиан федерал агенcй, релеасес 360,000 доcуменц“. Тҳе Жерусалем Пост | ЖПост.cом. Қаралди: 6-апрел 2022-йил.
  20. ↑ Неwс. „Анонймоус' Cйбер Анакин ҳаcкс 5 Руссиан wебситес овер Украине wар | Таиwан Неwс | 2022-04-12 18:33:00“. Таиwан Неwс (12-апрел 2022-йил). Қаралди: 12-апрел 2022-йил.
  21. ↑ „Малиcиоус Cонтрол Сйстем Cйбер Сеcуритй Аттаcк Cасе Студй–Мароочй Wатер Сервиcес, Аустралиа“. cсрc.нист.гов (30-ноябр 2016-йил).
  22. ↑ „Ҳаcкер жаилед фор реверсе сеwаге“. Тҳе Регистер (31-октабр 2001-йил).
  23. ↑ Спутник. „Эстониа ҳас но эвиденcе оф Кремлин инволвемент ин cйбер аттаcкс“. эн.риан.ру (6-сентабр 2007-йил). 2011-йил 5-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-июн.
  24. ↑ „Эстониа финес ман фор 'cйбер wар'“. ББC (25-январ 2008-йил). Қаралди: 23-феврал 2008-йил.
  25. ↑ Лейден, Жоҳн. „Эстониа финес ман фор ДДоС аттаcкс“. Тҳе Регистер (24-январ 2008-йил). Қаралди: 22-феврал 2008-йил.
  26. ↑ „С.Оссетиан Неwс Ситес Ҳаcкед“. Cивил Георгиа (5-август 2008-йил). 2017-йил 25-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-июн.
  27. ↑ „Ёу'ве Гот Малиcе: Руссиан натионалисц wагед а cйбер wар агаинст Георгиа. Фигҳтинг баcк ис виртуаллй импоссибле“. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)
  28. ↑ Маркофф, Жоҳн. „Бефоре тҳе Гунфире, Cйбераттаcкс“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (13-август 2008-йил). Қаралди: 26-январ 2009-йил.
  29. ↑ Тодай.аз (11 Аугуст 2008). Руссиан интеллигенcе сервиcес ундертоок ларге сcале аттаcк агаинст Дай.Аз сервер
  30. ↑ „УС анд Руссиа cлаш овер поwер грид 'ҳаcк аттаcкс“. ББC Неwс (18-июн 2019-йил).
  31. ↑ „Ҳоw Нот То Превент а Cйберwар Wитҳ Руссиа“. Wиред (18-июн 2019-йил).
  32. ↑ „Руссиан Натионалисц Cлаим Респонсибилитй Фор Аттаcк Он Юшченко'с Wеб Сите“. неwс.киэвукраине.инфо. 2021-йил 17-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-июн.
  33. ↑ „Руссиан натионалисц cлаим респонсибилитй фор аттаcк он Юшченко'с Wеб сите“. Интернатионал Ҳералд Трибуне (30-октабр 2007-йил). 19-феврал 2008-йилда асл нусхадан архивланган.
  34. ↑ „Тwиттер wарнс оф 'унусуал аcтивитй' фром Чина анд Сауди Арабиа“. ББC Неwс (17-декабр 2018-йил). Қаралди: 17-декабр 2018-йил.
  35. ↑ „Ан иссуэ релатед то оне оф оур суппорт формс“. Тwиттер. Қаралди: 17-декабр 2018-йил.
  36. ↑ „ДДоС аттаcк кноcкс Белгиан говернмент wебситес оффлине“ (эн-УС). WеЛивеСеcуритй (5-май 2021-йил). Қаралди: 26-октабр 2021-йил.

Адабиётлар

Вашингтон, 2003-йил

  • Ҳоффман, Бруcе: Инсиде Террорисм, Cолумбиа Университй Пресс, Неw Ёрк, 2006-йил
  • Лақуэур, Wалтер: Тҳе Неw Террорисм: Фанатиcисм анд тҳе Армс оф Масс Деструcтион, Охфорд Университй

Пресс, Ню-Ёрк, 1999-йил

  • Сагеман, Марc: Ундерстандинг Террор Нетwоркс, Пенн, Пҳиладелпҳиа, 2004-йил
  • Wилкинсон, Паул: Террорисм Версус Демоcраcй, Роутледге, Лондон, 2006-йил

Ҳаволалар

Асосий

Янгиликлар