Кичик Антанта 1920-1921-йилларда тузилган Чехословакия, Руминия ва Югославия иттифоқидир. Иттифоқнинг мақсади Венгрия ирредентизмини тўхтатиш, шунингдек, Австрия ёки Венгрияда Габсбург монархиясининг қайта тикланишига йўл қўймаслик эди.

Кичик Антантага аъзо давлатлар

Шаклланиши

Кичик Антантани ташкил этган иттифоқчилар конвенсиялари қуйидагича имзоланди:

  • Чехословакия ва Руминия ўртасидаги шартнома 1921-йил 23-апрелда Бухарестда имзоланган[1].  1921-йил 27-майда Бухарестда ратификация ёрлиқлари алмашилди. Шартнома 1923-йил 7-май[2],  1926-йил 13-июн[3],  ва 1929-йил 21-майда[4] қўшимча протоколлар имзоланган.
  • Серб, хорват ва словенлар қироллиги ҳамда Руминия ўртасидаги шартнома 1921-йил 7-июнда Белградда имзоланган[5].  Шартнома 1929-йил 21-майдаги қўшимча протокол билан узайтирилди[6].
  • Чехословакия ва Серблар, хорватлар ва словенлар қироллиги ўртасидаги шартнома 1922-йил 31-августда Белградда имзоланган[7].   1929-йил 21-майда имзоланган қўшимча протоколлар билан узайтирилди[8][9].

Қайд этилган конвенсиялар 1920-йил 14-августдаги шартнома билан деярли бир хил шартларни ўз ичига олган. Яна Венгрия томонидан маълум бир шартга қарши асоссиз ҳужум содир бўлган тақдирда, бошқа томонлар ўзаро ёрдам кўрсатиши кераклиги таъкидланди. Бундан ташқари, шартномалар имзоланиши керак бўлган махсус ҳарбий конвенсия орқали ўзаро ёрдамни белгилаб берди. Бундай конвенсия кучга киргунга қадар вақтинчалик чоралар кўрилиши керак эди. Кичик Антантага аъзо давлатлар ҳам Венгрияга нисбатан ташқи сиёсатда ҳамкорлик қилишга ваъда беришди.


Ушбу иттифоқ Кичик Антантанинг учта аъзосининг ҳар бири билан ҳарбий шартномалар имзолаган Франсия томонидан қўллаб-қувватланди. Франсия учун Кичик Антанта Германия билан қуролли можаро юзага келган тақдирда иккинчи фронтни очишга имкон берди.

Иттифоқнинг дастлабки мақсадлари вақт ўтиши билан аҳамияциз бўлиб қолди. Венгрия қуролли кучлари Кичик Антантанинг учта давлатининг бирлашган ҳарбий кучидан паст эди. Австрия ёки Венгрияда ҳам монархиянинг тикланиши йил сайин камайиб борди.

Шунингдек, вақт ўтиши билан иштирокчи давлатлар ўртасида ташқи таҳдид қаердан келиб чиқиши борасида қарашларда тафовутлар пайдо бўлди. Чехословакия фашистлар Германиясининг ҳужумидан қўрқиб, президент Эдвард Бенеш бошчилигида Совет Иттифоқи билан яқинлашишга киришди. Руминия СССРни ўзининг миллий хавфсизлиги ва ҳудудий яхлитлигига потенсиал таҳдид сифатида қаради. Александр Авереску Руминия Бош вазири бўлганидан кейин Руминия ўзининг ташқи сиёсатида Италия ва Германияга эътибор қарата бошлади. Югославия фашистик Италиянинг ҳудудий даъволаридан қўрқиб, кўп масалаларда немиспараст сиёсат юрита бошлади. Югославия ва Руминия 1934-йилда Болқон Антантасининг ҳарбий-сиёсий иттифоқига Чехословакия иштирокисиз кирдилар. Тахмин қилиш мумкинки, Болқонда барқарорлик ва чегараларнинг дахлсизлиги масаласи Югославия ва Руминия учун Чехословакиянинг миллий хавфсизлигидан муҳимроқ эди. Кичик Антанта 1939-йилда парчалана бошлади ва ниҳоят 1941-йилда Мюнхен шартномаси ва Югославиянинг бўлиниши натижасида тугатилди.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Техт ин Леагуэ оф Натионс Треатй Сериэс, вол. 6. пп. 216-219.
  2. ↑ Техт ин Леагуэ оф Натионс Треатй Сериэс, вол. 18, пп. 82-83.
  3. ↑ Техт ин Леагуэ оф Натионс Треатй Сериэс, вол. 54, пп. 254-255.
  4. ↑ Техт ин Леагуэ оф Натионс Треатй Сериэс, вол. 96, пп. 308-309.
  5. ↑ Техт ин Леагуэ оф Натионс Треатй Сериэс, вол. 54, пп. 258-265.
  6. ↑ Техт ин Леагуэ оф Натионс Треатй Сериэс, вол. 98, пп. 222-223.
  7. ↑ Техт ин Леагуэ оф Натионс Треатй Сериэс, вол. 13, пп. 232-235.
  8. ↑ Техт ин Леагуэ оф Натионс Треатй Сериэс, вол. 87, пп. 310-311.
  9. ↑ Техт ин Леагуэ оф Натионс Треатй Сериэс, вол. 94, пп. 54-55.

Адабиётлар

  • Доулинг, Мария, 2002 йил. Чехословакия . Ню-Ёрк, НЙ: Оксфорд университети нашриёти.
  • Финк, Керол, Ахел Фроҳн ва Юрген Хайдекинг, 2002 йил. 1922 йилда Генуя, Рапалло ва Европанинг қайта тикланиши . Кембриж, Буюк Британия: Кембриж университети нашриёти.
  • Гилберт, Феликс ва Девид Клей Ларж, 1991 йил. Европа даврининг охири, 1890 йилдан ҳозирги кунгача . Дунё бўйлаб 4-нашр. Чехия Республикасида 1-нашр. Прага: Млада фронта.
  • Глазго, Жорж, 1926 йил. Доусдан Локарногача; 1924-1925 йиллардаги Европа дипломатиясидаги муҳим ютуқнинг муҳим рекорди . Аер нашриёти.
  • Гордон, Крейг А. ва Феликс Гилберт (таҳрирлар), 1994 йил. Дипломатлар, 1919-1939 . Принcетон, НЖ: Принcетон Университй Пресс.
  • Налевка, Владимир, 2000 йил. Йигирманчи асрдаги жаҳон сиёсати (И.) [Свěтовá политика ве 20. столетí (И.)]. 1-нашр. Прага: Алес Скриван.
  • Османчик, Эдмунд Январ, 2002 йил. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти энциклопедияси ва халқаро шартномалар . Ню-Ёрк, Ню-Ёрк: Роутледге.
  • Кичик Антанта ташкилоти пакти . Ин: Реcуэил дес траитес СДН, в. CХХХИХ, п. 233. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20071231163624/ҳттп://www.мфа.гов.ю/Ҳисторй/поа_э.ҳтмл дан мавжуд
  • Протҳероэ, Жералд Ж., 2006 йил. Янги Европада хавфсизликни излаш . Ню-Ёрк, Ню-Ёрк: Роутледге.
  • Рагсдейл, Хю, 2004 йил. Советлар, Мюнхен инқирози ва Иккинчи Жаҳон урушининг бошланиши . Кембриж, Буюк Британия: Кембриж университети нашриёти.
  • Спиэлвогел, Жексон Ж., 2005 йил. Ғарб цивилизацияси: ИИ жилд: 1500 йилдан бери . Томсон Wадсwортҳ.
  • Земан, Збйнек ва Антонин Климек, 1997 йил. Эдвард Бенеснинг ҳаёти 1884-1948: Тинчлик ва урушда Чехословакия . Оксфорд, Буюк Британия: Оксфорд университети нашриёти.