Kichik juz: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | ||
'''Kichik juz''' — <nowiki>XVI</nowiki> asrdan <nowiki>XIX</nowiki> asr o‘rtalarigacha mavjud bo‘lgan uch yirik qabilaviy birlashmadan iborat (Boyuli, Alimuli va Jetiuru) [[qozoq xonligi]]. | |||
Boyuli birlashmasini [[Nuralixon|Nurali sulton]] (1748—1786), Alimuli birlashmasini [[Abulxayrxon (Kichik juz)|Abulxayrxon]] (<nowiki>XVIII</nowiki> asrning 20-yillari — 1748), Jetiuruni esa [[Tauke xon|Tavkaxon]] boshqargan. Kichik Juz hududi [[Ural]] va [[Tobol]] daryolaridan [[Sirdaryo]]ning quyi oqimlariga qadar cho‘zilgan. Sharqda O‘rta Osiyo davlatlari va Qozog‘istonning qoraqalpoq yerlari, g‘arbda [[Kaspiy dengizi]], shimolda esa Astraxan, Saratov va Orenburg guberniyalari bilan chegaralangan. Abulxayrxon o‘ldirilgach, Kichik Juz uning o‘g‘illari Nurali va Botir tomonidan boshqarilgan. Hududda vaqti-vaqti bilan turli xonliklar va urug‘lar birlashmasidan tashkil topgan bir nechta xonliklar mavjud bo‘lgan. 1785-yildan boshlab Kichik juz yana uch xonlikka bo‘lingan. Ularni Erali (1790—1794), Eshim (1795—1797) va Abulxayrxonning o‘g‘li Ayshuvoq sulton (1798—1805) boshqargan. Keyingi xon Jonto‘ra 1824-yilda vafot etgach, Kichik juz tugatilgan. | |||
Kichik juz hududlarida qoramollarga yil davomida yem-xashak bilan ta’minlash mumkin bo‘lgan qishloq va yaylovlar mavjud bo‘lgan. Qishki yaylovlar [[Sirdaryo]] va [[Ural]] daryolari etagida, [[Irgʻiz (daryo)|Irg‘iz]] va [[Toʻrgʻay (daryo)|To‘rg‘ay]] daryolarining quyi oqimlarida, Som va Barsuq cho‘llarida joylashgan, yozgi yaylovlar esa Ural daryosining irmoqlari bo‘yicha Tobol qirlarida hamda [[Mugʻojar togʻi|Mug‘ojar tog‘larida]] bo‘lgan. | |||
Kichik juz qabilalari dushman hujumiga qarshi birga kurashgan va harbiy yurishlarga ham birga chiqishgan. <nowiki>XIX</nowiki> asr o‘rtalarida Kichik juz aholisi taxminan 1 millionni tashkil qilgan. 1844-yilgi „Orenburg o‘lkasi qirg‘izlarini boshqaruv bo‘yicha nizom“ga binoan, Kichik juz yerlari [[Rossiya imperiyasi]] hududiga qo‘shilgan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> | |||
{{chala}} | |||
[[Turkum:Kichik juz| ]] | |||
[[Turkum:Qozoq qabilalari]] | |||
[[Turkum:Qozoq xonliklari]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
Kichik juz — XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha mavjud bo‘lgan uch yirik qabilaviy birlashmadan iborat (Boyuli, Alimuli va Jetiuru) qozoq xonligi.
Boyuli birlashmasini Nurali sulton (1748—1786), Alimuli birlashmasini Abulxayrxon (XVIII asrning 20-yillari — 1748), Jetiuruni esa Tavkaxon boshqargan. Kichik Juz hududi Ural va Tobol daryolaridan Sirdaryoning quyi oqimlariga qadar cho‘zilgan. Sharqda O‘rta Osiyo davlatlari va Qozog‘istonning qoraqalpoq yerlari, g‘arbda Kaspiy dengizi, shimolda esa Astraxan, Saratov va Orenburg guberniyalari bilan chegaralangan. Abulxayrxon o‘ldirilgach, Kichik Juz uning o‘g‘illari Nurali va Botir tomonidan boshqarilgan. Hududda vaqti-vaqti bilan turli xonliklar va urug‘lar birlashmasidan tashkil topgan bir nechta xonliklar mavjud bo‘lgan. 1785-yildan boshlab Kichik juz yana uch xonlikka bo‘lingan. Ularni Erali (1790—1794), Eshim (1795—1797) va Abulxayrxonning o‘g‘li Ayshuvoq sulton (1798—1805) boshqargan. Keyingi xon Jonto‘ra 1824-yilda vafot etgach, Kichik juz tugatilgan.
Kichik juz hududlarida qoramollarga yil davomida yem-xashak bilan ta’minlash mumkin bo‘lgan qishloq va yaylovlar mavjud bo‘lgan. Qishki yaylovlar Sirdaryo va Ural daryolari etagida, Irg‘iz va To‘rg‘ay daryolarining quyi oqimlarida, Som va Barsuq cho‘llarida joylashgan, yozgi yaylovlar esa Ural daryosining irmoqlari bo‘yicha Tobol qirlarida hamda Mug‘ojar tog‘larida bo‘lgan.
Kichik juz qabilalari dushman hujumiga qarshi birga kurashgan va harbiy yurishlarga ham birga chiqishgan. XIX asr o‘rtalarida Kichik juz aholisi taxminan 1 millionni tashkil qilgan. 1844-yilgi „Orenburg o‘lkasi qirg‘izlarini boshqaruv bo‘yicha nizom“ga binoan, Kichik juz yerlari Rossiya imperiyasi hududiga qo‘shilgan[1].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash] | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
 | Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |