Kilis (viloyat)

{{мултипле иссуэс|

Килис
туркча: Килис

Мамлакат	Туркия
Аҳоли	114 724
Зичлиги	92,59 киши./км²
Майдони	1239 км²
Автомобил рақами коди	79
Харитада

Килис

Килис–Туркияда бир вилоят.

Тарихи

1916-йилда Буюк Британия ва Франсия ўртасида тузилган махфий шартнома шартларига кўра, Франсузларга қолдирилган Килис, Антеп, Мараш ва Урфа каби ҳудудлар, Мондрос сулҳидан сўнг — махфий шартномага қарамасдан — инглизлар томонидан (франсузлар билан музокараларда савдолашиш учун) босиб олинди.

Биринчи жаҳон уруши якунланиши арафасида Сурия фронтидаги „Йилдирим“ қўшинлари катта талофат кўрди, бу мағлубиятлардан сўнг Усмонли қўшинлари шимолга чекинди. 1918-йил 5-октабрда ВИИ армия қароргоҳи Ҳалабга, 1918-йил 26-октабрда эса Килисдан 20 км узоқликдаги Катма қишлоғига кўчирилди. Турк армияси Суриядан чекинаётган вақтда, минтақадаги инглизлар ва баъзи араб қабилалари туркларга қарши ҳаракат бошлаб, тартибсизликлар келтириб чиқарди ва олти нафар Усмонли аскарини ўлдирди. Мустафа Кемал яқинлашаётган араб ва инглиз ҳужуми хавфини сезиб, армиянинг барча ўқ-дориларини шимолга кўчириш учун жой қидириш мақсадида 1918-йил 28-октабр оқшомида Катмадан Килисга йўл олди. Мустафа Кемал шаҳарга яқинлашганда, Килис халқи бўлажак ҳужумларнинг олдини олиш учун ўзаро уюшганини ва қуролли навбатчилик ташкил қилганини кўриб, жуда мамнун бўлди. Шаҳар пешволари билан учрашиб, Килисдаги озиқ-овқат, ўқ-дори ва халқнинг маънавий ҳолати ҳақида маълумот олди ҳамда қурол-яроғ ёрдами беришга ваъда берди. Пошо: „Биринчи марта кирганим бир турк қасабасида шундай қуролли қаршилик ташкилоти билан учрашдим. Бу менга катта умид берди. Яшасин килисликлар! Сиз ўзингизни арабларга талатиб қўймайсиз; Аллоҳга омонат бўлинг“ сўзлари билан Килисдан айрилди. Мустафа Кемал қароргоҳга қайтгач, Катмадаги барча ўқ-дориларни зудлик билан Килисга ташишни буюрди, бироқ инглиз бомбардимони туфайли материалларнинг фақат бир қисмини қутқариш имкони бўлди.

Мондрос сулҳидан сўнг дарҳол Иттифоқчи давлатлар аввал бўлишиб олинган ҳудудларга тезлик билан ёйила бошладилар. Инглизлар Мосул бўйича режаларига эришиш учун Килис, Бирежик, Урфа, Мараш ва Антепни ҳам босиб олишни режалаштирдилар. Шу мақсадда тайёргарлик бошлаган инглизлар, бир гуруҳ аскарлар билан 1918-йил 13-декабрда разведка учун Килисга келдилар. Тайёргарликдан сўнг, 1918-йил декабр ойи ўрталарида ҳинд мусулмонларидан иборат инглиз отлиқ баталёни Килисни босиб олди .