Ziyosfera

Kinesika

Кинесика – юз ифодалари ва имо-ишоралар, шунингдек тананинг бирор қисми ёки бутун тана ҳаракатига алоқадор бўлган новербал хатти-ҳаракатларни ўз ичига олган тана мулоқотини талқин қилиш усули. Оммавий маданиятда бу „тана тили“ деб аталади. Ушбу тадқиқот соҳасининг асосчиси ҳисобланган Рей Бирдwҳистелл бу атамани ишлатмаган ва ёқтирмаган[1], чунки тана орқали ифодаланиши мумкин бўлган нарсалар тилшуносларнинг тил таърифига тўғри келмаслигини таъкидлаган.

Бирдwҳистеллнинг ҳиссаси

Кинетикадан биринчи марта 1952-йилда Рей Бирдwҳистелл исмли антрополог фойдаланган. Бирдwҳистелл одамларнинг гавда ҳолати, имо-ишоралар, позиция ва ҳаракатлар орқали қандай мулоқот қилишини ўрганмоқчи эди[2]. Унинг бир неча ўн йиллар давомидаги ғоялари синтез қилинди ва натижада Кинесиcс анд Cонтехт („Кинесика ва контекст“) китоби пайдо бўлди[3]. Кинесикага, хусусан, оғзаки бўлмаган хатти-ҳаракатларга бўлган қизиқиш 1960-йилларнинг охири ва 1970-йилларнинг бошларида Ҳоw то Реад а Персон Лике а Боок („Одамни китоб каби ўқиш“) каби оммавий (академик бўлмаган) нашрлар томонидан оммалашган[4]. Бирдwҳистеллнинг ишларининг бир қисми одамларни ижтимоий вазиятларда видеога олиш ва бошқа йўллар билан аниқлаб бўлмайдиган мулоқот унсурларини кўрсатиш учун уларни таҳлил қилишдан иборат эди. Унинг энг муҳим лойиҳаларидан бири Тҳе Натурал Ҳисторй оф ан Интервиэw („Суҳбатнинг табиий тарихи“) номли узоқ муддатли фанлараро ҳамкорлик бўлиб, унда Грегорй Батесон, Фриэда Фромм-Реичманн, Норман А. МcҚуоwн, Ҳенрй W. Бросин ва бошқалар иштирок этган[5].

Бирдwҳистелл тавсифловчи тилшуносликка асосланиб, тананинг барча ҳаракатлари маънога эга эканлигини ва оғзаки бўлмаган хатти-ҳаракатлар оғзаки тилга ўхшаш атамалар билан таҳлил қилинадиган грамматикага эга эканлигини таъкидлади. Демак, „кинема“ фонемага ўхшашдир, чунки у бир хил бўлмаган, лекин ижтимоий маънога таъсир қилмасдан бир-бирининг ўрнида ишлатилиши мумкин бўлган ҳаракатлар гуруҳидан иборат[6].

Бирдwҳистеллнинг баҳолашича, суҳбат ёки ўзаро мулоқотнинг ижтимоий маъносининг атиги 30-35 фоизигина сўзлар орқали узатилади[7]. У, шунингдек, бу кинесик кўринишларда ҳеч қандай универсал жиҳатлар йўқ деган хулосага келди. Бу фикрга юз ифодалари бўйича универсал жиҳатларни таҳлил қилишга қизиқадиган Паул Экман томонидан эътироз билдирилди[8].

Замонавий иловалар

Ҳозирги амалиётда суҳбат ўтказувчилар баъзан кинесик хатти-ҳаракатларни алдов белгилари сифатида кўрадилар. Улар айтилаётган баёнотнинг тўғрилигини аниқлаш учун ҳаракатлар мажмуасини кузатадилар. Бироқ, кинесика фақат алдовни аниқлаш учун эмас, балки ҳар қандай вазият ва муҳитда қўлланилиши мумкин. У, айниқса, ўз фикрларини оғзаки ифодалашга эринадиган ёки бунга қодир бўлмаган шахсларнинг зарарсиз хабарларини тушунишда ҳам самарали восита ҳисобланади.

Бунга мисол қилиб қуйидагиларни келтириш мумкин[9]:

Кинесик хатти-ҳаракатлар оғзаки бўлмаган мулоқотнинг муҳим қисмидир. Тана ҳаракатлари маълумотни узатади, аммо уларнинг талқинлари маданиятга қараб фарқ қилади. 

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Данеси, М (2006). „Кинесика“. Тил ва тилшунослик энциклопедияси : 207-213.
  2. ↑ Бирдwҳистелл, РЛ (1952). Кинесикага кириш: тана ҳаракати ва имо-ишорасини таҳлил қилиш учун. Вашингтон, ДC: Давлат департаменти, Ташқи хизмат институти.
  3. ↑ Бирдwҳистелл, Р. 1970. Кинесика ва контекст. Пенсилвания университети матбуоти, Филаделфия.
  4. ↑ Ниэренберг, ГИ ва Cалеро, ҲҲ (1971). Қандай қилиб одамни китоб каби ўқиш керак. Ню-Ёрк: Ҳаwтҳорн Китоблари.
  5. ↑ Юқорига сакраш ^ Лидс-Ҳурвитз, В. (1987). Интервюнинг табиий тарихининг ижтимоий тарихи: ижтимоий мулоқотнинг кўп тармоқли тадқиқоти. Тил ва ижтимоий ўзаро таъсир бўйича тадқиқотлар, 20, 1-51.
  6. ↑ Кнапп, М. 1972. Инсон ўзаро таъсирида оғзаки бўлмаган мулоқот. Рейнхарт ва Уинстон, Ню-Ёрк, 94-5-бетлар.
  7. ↑ МcДермотт, Р. 1980. Профил: Рей Л. Бирдwҳистелл. Кинесис ҳисоботи, 2, 3: 1-16.
  8. ↑ Экман, П; Фриэсен, W (1971). „Юз ва ҳис-туйғулардаги маданиятлар бўйлаб доимийлар“. Шахсият ва ижтимоий психология журнали. 17 (2): 124-9.
  9. ↑ Экман, Пол (2004). „Ҳиссий ва сўзлашув оғзаки бўлмаган сигналлар“. Тил, билим ва вакиллик : 39-50. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Kinesika" dan olindi