Kiririsha
Киририша („буюк маъбуда“), „Лияна хоним“ — Элам мифологиясида она маъбудаси[1]. Милоддан аввалги ИИ минг йилликнинг ўрталаридан Олий Худо Ҳумпаннинг рафиқаси, уларнинг ўғли-Худо Хутран[2].
Исм
Киририш номи „буюк маъбуда“ деган маънони англатади. Бу Элам пантеонининг ўзига хос хусусиятини акс эттиради — индивидуал худолар ва маъбудаларнинг ноаниқ табиати. Баъзан Киририш оддийгина „буюк“ ёки „илоҳий она“ деб номланган[3].
Култ
Дастлаб у фақат Эламнинг Жануби-шарқида, Лиан (Бушир) ҳудудида ҳурматга сазовор бўлган. Милоддан аввалги ИИИ минг йилликнинг охиридан бошлаб Киририши дини бутун Эламга тарқалди.
Дастлаб, Элам пантеонининг бошида аёл худолари бор эди. Асосий тахминларга кўра, ҳосилдорлик маъбудаси Пиненкир эди. Кейинчалик, милоддан аввалги ИИ минг йилликнинг бошидан бошлаб у Пантеонда „худоларнинг онаси“ сифатида етакчи ўринни эгаллаган Киририш билан алмаштирилди ёки аниқланди[4][3]. Пиникир Шимолий Эламнинг маъбуда онаси эди, аммо давлатнинг маркази аста-секин жанубга кўчиб кетганлиги сабабли, у камроқ аҳамиятга эга бўлиб, „Лияна хоним“ Кириришега йўл берди[3].
Милоддан аввалги ИИ минг йилликнинг ўрталаридан бошлаб Пантеон бошида Ҳумпан пайдо бўлди, Киририша унинг „буюк рафиқаси“унвонини олди[1]. Милоддан аввалги ИИ—И минг йилликда Ҳумпан, Иншушинак ва Киририш Пантеоннинг етакчи учлигини ташкил этди[3][4].
Ливандаги Ҳумбан-Ноумен шоҳи фақат Кириришига бағишланган маъбадга эга эди. Кейинчалик, тахминан 1250-йилларда у Дур-Унташдаги маъбадни қурди.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Дандамаэв М. А. Иншушинак (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-08-30 санасида архивланган) // Мифи народов мира : Энсиклопедия. Электронноэ изданиэ / Гл. ред. С. А. Токарев. М., 2008 (Совецкая Энсиклопедия, 1980). С. 449.
- ↑ Дандамаэв М. А. Хумпан (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-08-30 санасида архивланган) // Мифи народов мира : Энсиклопедия. Электронноэ изданиэ / Гл. ред. С. А. Токарев. М., 2008 (Совецкая Энсиклопедия, 1980). С. 1068.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Эдwардс, Ф. Б. А., И. Э. С.; Гадд, C. Ж.; Ҳаммонд, Ф. Б. А., Н. Г. Л.; Соллбергер Ф. Б. А., Э., эдс. (1970). Тҳе Cамбридге Анcиэнт Ҳисторй, Тҳирд Эдитион, Вол. ИИ, Парт 2, Ҳисторй оф тҳе Миддле Эаст анд тҳе Аэгеан Регион c. 1380—1000 Б. C. Cамбридге Университй Пресс (публишед 1975). пп. 400—416.
- ↑ 4,0 4,1 Дандамаэв М. А. Эламская мифология (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-08-30 санасида архивланган) Андоза:Wайбаcк 2 // Мифи народов мира : Энсиклопедия. Электронноэ изданиэ / Гл. ред. С. А. Токарев. М., 2008 (Совецкая Энсиклопедия, 1980). С. 1116.