Ziyosfera

Kishinyov

Кишинёв (руминча: Чиșинăу, [киʃиˈнəw]) – Молдова Республикаси пойтахти. Бик дарёси (Днестрнинг ўнг ирмоғи) соҳилида жойлашган. Кишинёв иқлими январда ўртача-3,5 °C, июлда 21,5 °C ни ташкил қилади. Аҳолиси 700 минг киши (1990-йиллар охири; шаҳар маъмуриятига бўйсўнган аҳоли пунктлари билан бирга). Кишинёвда 3 шаҳар тумани бор.

шаҳар

руминча: Чиșинăу
Кишинёв
{{{rasmiy_nomi}}}ning bayrogʻi
Байроқ
{{{rasmiy_nomi}}}ning rasmiy gerbi
Герб
Мамлакат Молдова
Ҳукумат
 • Примар Ион чебан
Илк эслатилиши 1436
Қачондан бери кишинёв 1995
Майдон 123[1] км2 (47 кв ми)
Аҳолиси
 (2019)
 695 400[2]
Зичлиги 5514 киши/км2
Телефон коди +373 22 хххххх
+373 32 хххххх[3]
Почта индекс(лар)и МД-20хх

Этимологияси

Новороссийск тақвимида 125 йил аввал қайд этилган кенг тарқалган версияда шаҳар номи эски молдаванча Кишла ноуэ – „янги ферма“ номидан олинган. „Қишла“ сўзининг ўзи туркча: кışла сўзидан олинган бўлиб, „қишлоқ“ маъносини билдиради. Бессарабияда бу сўз кенг тарқалган ва „кичик қишлоқ, ферма“ деган маънони англатади. Номининг шаклланиш хусусиятига кўра (бир қисми туркий, иккинчиси молдаван) замонавий тадқиқотчилар бу нуқтаи назарнинг тўғрилигига шубҳа қилишади[4].

Тарихи

Ҳозирги Кишинёв ўрнида катта қишлоқ бўлганлиги ҳақидаги дастлабки маълумот 1466-йилга мансуб. ХВИИ асрнинг 2-ярмида Кишинёв шаҳарга айланган. ХВИ аср бошларидан 1812-йил гача Молдова князлиги таркибида Туркияга қарам бўлган. 1812-йилда Россия империяси Бессарабияни босиб олган. 1818-йилдан Кишинёв – Бессарабия вилояти маркази. 1873-йилдан янгидан тузилган Бессарабия губерняси таркибига кирган. Кишинёвда 1918-йил 1(14) январ да шўролар ҳокимияти ўрнатилди. Ўша йили январда шаҳар Руминия тасарруфига ўтди. 1940-йил 2-августда Молдова Совет Республикаси тузилгач, Кишинёв унинг пойтахти, 1991 йилда шўролар империяси қулагач, мустақил Молдова Республикаси пойтахти бўлди.

Жуғрофияси

Ботаника боғи

Кишинеёв Днестр дарёсининг ирмоғи бўлган Бак дарёсида, (47°0’Н 28°55’Э да) жойлашган бўлиб, майдони 120 км2 (46 кв миля) ни ташкил қилади. Муниципалитет майдони эса 635 км2 (245 кв миля) дан иборат.

Шаҳар Молдовиянинг марказида жойлашган ва жуда унумдор ерга эга нисбатан текис ландшафт билан ўралган.

Иқлими

Кишинев нам континентал иқлимга эга (Кöппен иқлим таснифи Дфа), ёзи иссиқ ва қиши совуқ ҳамда шамоллик бўлади. Қишки минимал ҳарорат кўпинча 0 °C (32 °Ф)дан паст бўлади, лекин улар камдан-кам ҳолларда-10 °C (14 °Ф) дан пастга тушади. Ёзда ўртача максимал ҳарорат тахминан 25 °C (77 °Ф) ни ташкил қилади, аммо ёзнинг ўрталарида шаҳар марказида ҳарорат вақти-вақти билан 35 дан 40 °C гача (95 дан 104 °Ф) етади. Ёзда ўртача ёғингарчилик ва намлик нисбатан паст бўлса-да, камдан-кам, аммо кучли бўронлар бўлиши мумкин.

Баҳор ва кузда ҳарорат 16 дан 24 °C (61 дан 75 °Ф) гача ўзгариб туради ва бу вақтда ёғингарчилик ёзга қараганда камроқ бўлади, лекин тез-тез, аммо юмшоқроқ ёмғирли даврлар ҳам бўлиши мумкин.

Кишинёв (1991–2020) иқлими
Кўрсаткич Ян Фев Март Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ной Дек Йил
Мутлақ максимал, °C 15,5 20,7 25,7 31,6 35,9 37,5 39,4 39,2 37,3 32,6 23,6 18,3 39,4
Мутлақ минимал, °C −28,4 −28,9 −21,1 −6,6 −1,1 3,6 7,8 5,5 −2,4 −10,8 −21,6 −22,4 −28,9
Манба: Погода.ру.нет,[5] НОАА (сун, 1961–1990)[6]

Иқтисод

Тарихий жиҳатдан шаҳарда 1919-йилда ўн тўртта завод бўлган.[19] Кишинёв Молдованинг молиявий ва бизнес пойтахтидир. Унинг ялпи ички маҳсулоти миллий иқтисодиётнинг қарийб 60% ни ташкил қилади[36] 2012-йилда 52 миллиард лей (4 миллиард АҚСҲ доллари)га етди. Шундай қилиб, Кишинёвнинг аҳоли жон бошига ялпи ички маҳсулоти Молдова ўртача кўрсаткичининг 227 фоизини ташкил этди. Кишинёв Молдовадаги энг йирик ва ривожланган оммавий ахборот воситалари секторига эга бўлиб, унда етакчи телевидение тармоқлари ва радиостанцияларидан тортиб йирик газеталаргача бўлган бир қанча компаниялар жойлашган. Барча миллий ва халқаро банкларнинг (15 та) штаб-квартираси Кишинёвда жойлашган.

Саноат

Кишинёвда машинасозлик (қишлоқ хўжалиги машиналари, савдо ва озиқ-овқат саноати жиҳозлари, совиткичлар, электр ўлчаш приборлари, телевизорлар ва бошқалар), озиқовқат (вино, мева-сабзавот консерва, тамаки), енгил (кўн поябзал, трикотаж ва бошқалар) кимё, ёғочсозлик (шу жумладан, мебел) саноати корхоналари бор.

Таълим

Молдова Фанлар академияси, 7 олий ўқув юрти (шу жумладан, Молдова университети)мавжуд.

Маданият

5 театр, 9 музей (шу жумладан, ўлкашунослик, тарих, бадиий, А. С. Пушкин музейлари) мавжуд. Черков (ХВИИИ аср), кафедрали собор (ХИХ аср) ва Зафар токи (ҳозир Ғалаба тоқи; ХИХ аср) сақланган. 60—80-йилларда янги саноат ва турар жой бинолари қурилган.[7]

Манбалар

  1. ↑ Население Республики Молдова по возрасту и полу в территориальном аспекте на 2010 год. Лист 12.
  2. ↑ 2,0 2,1 [ҳттп://статбанк.статистиcа.мд/пхwеб/пхwеб/ро/60%20Статистиcа%20регионала/60%20Статистиcа%20регионала__02%20ПОП/ПОП010300рег.пх/табле/таблеВиэwЛаёут1/?рхид=2345д98а-890б-4459-бб1ф-9б565ф99б3б9[сайт ишламайди] Популатиа стабила, ла 1 иануариэ. СитеТитле
  3. ↑ „Ресурсе де нумеротаре атрибуите | АНРCЕТИ“. 2012-йил 3-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 9-март.
  4. ↑ В.Г. Фоменко Кишенев топоними ҳақида (русча: Ещё о топониме Кишинёв).
  5. ↑ „Климат Кишинева (Cлимате оф Чиșинăу)“ (ру). Погода и климат (2011-йил 1-май). 13-декабр 2019-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 8-ноябр 2021-йил.
  6. ↑ „Кисинев Cлимате Нормалс 1961–1990“. Натионал Оcеаниc анд Атмоспҳериc Администратион. 2022-йил 7-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-апрел 2016-йил.
  7. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил

Ҳаволалар



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Kishinyov" dan olindi