Kivi (dollar)
| Киви доллари Yangi Zellandiya dollari | |
|---|---|
| ISO 4217: | NZD 554 |
| Давлат номи: | Янги Зелландия |
| Символ: | $, NZ$, kiwi |
Янги Зеландия доллари (маори: тāра о Аотеароа; белгиси: $, НЗ$; код: НЗД) — Янги Зеландия, Кук ороллари, Ниуэ, Росс ерлари, Токела ва Британия ҳудуди, Питcаирн оролларининг расмий пул бирлиги ва қонуний тўлов воситаси[1]. Янги Зеландияда у деярли ҳар доим доллар белгиси ($) билан қисқартирилади, ба'зида "НЗ$" белгиси уни бошқа доллар билан ифодаланган валюталардан ажратиш учун ишлатилади. 1967-йилда киритилган доллар 100 сентга тенг бўлган. Бу волютада жами бешта танга ва бешта банкнот мавжуд бўлиб, энг кичиги 10 сентлик танга; инфляция ва ишлаб чиқариш харажатлари туфайли кичикроқ номиналлар тўхтатилди. Валюта савдоси контекстида Янги Зеландия доллари ба'зан норасмий равишда "Киви" ёки "Киви доллари" деб аталади,[2] чунки унинг бир долларлик тангасида учмайдиган қуш киви тасвирланган. Бу валюта (Янги Зелландия доллари) 2019-йилда жаҳон валюта бозорининг кунлик айланмасидан 2,1% ни ташкил этувчи дунёдаги энг кўп сотиладиган ўнинчи валютадир[3].
Тарихи
1967-йилда Янги Зеландия доллари муомалага киритилишидан олдин, 1933-йилдан бери Янги Зеландия фунти Янги Зеландиянинг пул бирлиги эди[4]. Фунт фунт стерлинг тизимидан фойдаланган, унда фунт 20 шиллингга ва бир шиллинг 12 пенсга бўлинган, бу тизим 1950-йилларга келиб мураккаб деб ҳисобланган. Ўнлик пул бирлигига ўтиш Янги Зеландияда 1930-йиллардан бери таклиф қилинган эди, аммо бу фақат 1950-йилларда амалга ошди[5]. 1957-йилда ҳукумат томонидан ўнлик пул бирлигини текшириш учун қўмита тузилди. Бу ғояни амалда қўллаш учун ҳаракатлар бошланди ва 1963-йилда ҳукумат Янги Зеландия пул бирлигини ўнлик тоифага киритишга қарор қилди[6]. 1964-йилда ўнлик пул бирлиги тўғрисидаги қонун қабул қилинган бўлиб, унга ўтиш санаси 1967-йил 10-июлга белгиланган[7]. "Папоротник", "киви" ва "ғайрат" каби сўзлар ўша пайтда кўпчилик АҚШ доллари билан боғланган "доллар" сўзи билан чалкашмаслик учун таклиф қилинган[8] [9]. Охир-оқибат, барибир "доллар" сўзи танланди ва "Мр.Доллар" деб номланган антропоморфик доллар қоғозли мултфилм қаҳрамони катта реклама кампаниясида ўтиш даврининг рамзи бўлди[10]. 1967-йил 10-июл душанба куни (“Ўнлик валюта куни”) фунт ўрнига икки доллар бир фунт курси бўйича Янги Зеландия доллари киритилди (бир доллардан ўн шиллингга, ўн сентдан бир шиллингга, 5⁄6 сент бир тийин)[11]. Айирбошлаш учун 27 миллионга яқин янги банкнотлар чоп этилди ва 165 миллион янги танга зарб қилинди[8].
Валюта курси
Янги Зеландия доллари дастлаб фунт стерлингга ҳам, АҚШ долларига ҳам НЗ$1 = Буюк Британия фунт стерлинги 1⁄2 = 1,40 АҚСҲ долларига боғланган эди. 1967-йил 21-ноябрда стерлинг 1 фунт стерлинг = 2,80 АҚШ долларидан 2,40 АҚШ долларигача девалвация қилинди (Бреттон-Вудс тизимига қаранг), аммо Янги Зеландия доллари австралия қийматига мос келиш учун 1 НЗ$ = 1,40 АҚШ долларидан 1,12 АҚШ долларигача девалвация қилинди.[12] 1971-йилда АҚСҲ долларини олтинга нисбатан девалвация қилди, бунинг натижасида Янги Зеландия 23-декабрда ўз долларини 1.216 АҚСҲ долларига, 4.5% тебраниш оралиғида бир хил олтин қийматини сақлаб қолди. 1973-йил 9-июлдан 1985-йилнинг 4-мартигача долларнинг қиймати савдо вазнли валюталар саватидан аниқланди. 1985-йил 4-мартда НЗ доллари 0,4444 АҚШ доллари миқдоридаги бошланғич курс бўйича муомалага чиқарилди. Ўшандан бери долларнинг қиймати молия бозорлари томонидан белгиланади ва тахминан 0,39 дан 0,88 АҚШ доллари оралиғида бўлди. Долларнинг флоатдан кейинги энг паст кўрсаткичи 2000-йил 22-ноябрда 0,3922 АҚШ долларини ташкил этган бўлса, 2014-йил 9-июлда 0,8821 АҚШ долларини ташкил этган. Валюта курсидаги ўрта муддатли ўзгаришларнинг аксарияти фоиз ставкаларидаги фарқлар билан боғлиқ. Янги Зеландия доллари 10 та энг кўп сотиладиган валюталар қаторига киради.[3] 2007-йил 11-июнда Захира банки қийматини пасайтириш мақсадида нома'лум қийматдаги Янги Зеландия долларини тўққиз миллиард долларга сотди. Бу банкнинг 1985-йилдаги флоатдан кейин бозорларга биринчи аралашувидир. Иккита шубҳали интервенсия амалга оширилди, аммо улар биринчиси каби муваффақиятли бўлмади: биринчиси дастлаб самарали бўлиб кўринди, доллар тахминан 0,7620 АҚШ долларидан тахминан 0,7490 АҚШ долларига тушди. Бироқ, бир ойдан сал кўпроқ вақт ўтиб, у 2007-йил 23-июлда 0,8103 АҚСҲ долларига етиб, флоатдан кейинги янги энг юқори даражага кўтарилди. 2008-йил бошида ўзининг флоатдан кейинги рекорд даражасига эришгандан сўнг, НЗ долларининг қиймати 2008-йилнинг иккинчи ярмида ва 2009-йилнинг биринчи чорагида глобал иқтисодий таназзулга ва инвесторларнинг "хавфлироқ" дан узоқлашишига жавоб сифатида кескин тушиб кетди. НЗ$ каби валюталар. НЗ$ 2009-йил 6-мартда тахминан 0,50 АҚСҲ долларига тушди. Бироқ, йил давомида у кучли тикланди ва 2009-йилнинг ноябрида 0,75 АҚШ доллари оралиг'ига етди.[13] 2012-йил охирига келиб, доллар курси 80 АҚСҲ сентидан ошиб, вақти-вақти билан 85¢ га етиб борди ва бу Яшиллар партиясидан миқдорни юмшатишга чақирди.[14][15] Касаба уюшмалари, шунингдек, Ҳукумат ва Захира банкини чора ко'ришга чақиришди, бироқ 2013-йил февралидан бошлаб иккаласи ҳам рад этди.[16] 2017-йил июн ойи бошида НЗД тахминан 0,71 АҚСҲ доллари даражасида сотилаётган эди, 2019-йил ноябр ойи бошида эса у 0,63 АҚШ доллари = НЗ$1 сифатида баҳоланди.[17]
Тангалар

Доллар муомалага киритилганда тангалар 1c, 2c, 5c, 10c, 20c ва 50c номиналларида пайдо бўлди. 1c ва 2c даги тангалар бронза, қолганлари купроникел эди. Ўтишни енгиллаштириш учун 5c, 10c ва 20c мос равишда алмаштирилган олти пенс, шиллинг ва флорин билан бир хил ўлчамда эди ва 1970-йилгача ўн сентлик тангада "Бир Шиллинг" қўшимча мавжуд эди. Барча тангаларнинг олд томонида Арнолд Мачиннинг қиролича Елизавета ИИ портрети, ЭЛИЗАБЕТА ИИ ЙАНГИ ЗЕЛЛАНДИЙА афсонаси акс этган. 1967-йилда чиқарилган тангаларнинг тескари томонлари дастлаб улар учун мўлжалланган дизайнга мос келмади. Ушбу замонавий сан'ат ва ҳайкалтарошлик мавзусидаги дизайнлар газетага сиздирилди ва жамоатчилик томонидан жуда салбий муносабатда бўлди. Якуний нашрларга жамоатчилик кутганига мос равишда кўпроқ консерватив дизайнлар берилди. 1986-йилда Янги Зеландия Рафаэл Маклуфнинг қироличанинг янги портретини қабул қилди. 1c ва 2c тангалари охирги марта муомалага 1987-йилда зарб қилинган, коллектор тангалар 1988-йил учун қилинган. Тангалар 1990-йил 30-апрелда демонетизация қилинган. 1c ва 2c тангаларнинг ё'қлиги нақд пул операциялари одатда энг яқин 5c (2006-йилдан 10c) га яхлитланишини англатарди, бу жараён Швеция яхлитлаш деб номланади. 1991-йил 11-февралда мавжуд 1 ва 2 долларлик банкнотлар ўрнига алюминий-бронза 1 ва 2 долларлик тангалар муомалага киритилди. 1999-йилда Ранк-Броадлейнинг Қиролича портрети тақдим этилди ва афсона ЙАНГИ ЗЕЛЛАНДИЙА ЭЛИЗАБЕТА ИИ ўзгартирилди. 2004-йил 11-ноябрда Захира банки 5c тангаларни муомаладан чиқариш ва 50c, 20c ва 10c тангаларни кичикроқ қилиш ва уларни энгилроқ қилиш учун қопланган пўлатдан фойдаланишни таклиф қилганини э'лон қилди. 2005-йил 4-февралда якунланган уч ойлик оммавий тақдим этиш муддатидан сўнг, захира банки 31-март куни таклиф қилинган ўзгаришларни давом эттиришини эълон қилди. Ўзгартириш даври 2006-йил 31-июлда бошланди, эски тангалар 2006-йил 31-октабргача фойдаланиш мумкин. Эски 50c, 20c, 10c ва 5c бўлаклари энди қонуний тўлов воситаси эмас, лекин улар ҳали ҳам Захира банкида сотиб олиниши мумкин. Ўзгартиришдан олдин, бу тангалар, афсона ва тескари сан'ат асарларини ҳисобга олмаганда, худди Британиядан олинган бир хил ўлчамдаги халқаро (асосан, ҳамдўстлик) тангаларига ўхшаш эди, бу эса бошқа валюталардан, хусусан, эски тангаларнинг савдо орқали қабул қилинишига олиб келди. 2015-йил 23-мартда Янги Зеландия резерв банки Галлиполига қўнганининг 100 йиллиги муносабати билан ўзининг биринчи эсдалик тангасини муомалага чиқарди. Танга, шунингдек, Янги Зеландиянинг биринчи рангли муомаладаги тангаси эди. 50c номиналли бир миллион танга зарб қилинган. 2018-йил 1-октабрда Янги Зеландия захира банки сулҳ кунининг 100 йиллиги муносабати билан муомаладаги иккинчи эсдалик тангаларини чиқарди. Танга, шунингдек, Янги Зеландиянинг муомаладаги иккинчи рангли тангаси эди. 50c номиналли икки миллион танга зарб қилинган.
Банкноталар
1967-йилда банкноталар 1, 2, 5, 10, 20 ва 100 долларлик купюраларда муомалага киритилди, 5 доллардан ташқари ҳаммаси ўз фунт стерлингларини алмаштирди. Доллар купюраларининг асл сериясининг олд томонида қиролича Александранинг Кокошник тиараси, қирол Жоржнинг ВИ гулли маржони ва қиролича Марямнинг гулдор сирғалари тақилган қиролича Елизавета ИИ портрети, орқа томонида эса маҳаллий қушлар ва ўсимликлар тасвирланган. 1981-йилда принтернинг ўзгариши (Де Ла Рудан Бредбери, Уилкинсон ва Ко.га) туфайли бироз ўзгартирилди - энг сезиларли фарқ қиролича Елизавета ИИ Гранд кийган Питер Гругеоннинг фотосурати асосидаги портретдир. Герсогиня Владимирнинг тиараси ва қиролича Викториянинг олтин юбилей маржонлари ўз ҳолатида сақланиб қолинди. 50 долларлик купюра 1983-йилда 20 ва 100 долларлик купюралар орасидаги узун бўшлиқни тўлдириш учун қўшилган. 1 ва 2 долларлик купюралар 1991-йилда тангалар билан алмаштирилгандан сўнг тўхтатилган. 5-серия деб номланувчи ноталарнинг янги серияси 1992-йилда тақдим этилган. Ҳар бир нотанинг олд томонида таниқли Янги Зеландиялик, орқа томонида эса Янги Зеландия қуши ва Янги Зеландия манзараси тасвирланган. 1999-йилда 6-серия полимер банкнотлари қоғозлар ўрнини эгаллади. Дизайнлар деярли бир хил бўлиб қолди, лекин янги хавфсизлик функцияларини қондириш учун бироз ўзгартирилди, энг аниқ ўзгаришлар иккита шаффоф ойна бўлди. 2015–16-йилларда янги 7-серия ноталари чиқарилди, дизайни янгиланди ва хавфсизлик функсиялари яхшиланди. 2021-йилдан бошлаб 6 ва 7-серия банкнотлари ҳозирда қонуний тўлов воситаси ҳисобланади.
Манбалар
- ↑ "Неw Зеаланд Доллар (НЗД) Профиле | Фореигн Эхчанге Cонверсион - Моней Cалcулатор". cурренcй7.cом. Ретриэвед 6 Фебруарй 2017.
- ↑ Жазиал Cросслей (12 Марч 2012). "Cурренcй | Киwи Фоллоwс Ауссиэ Доллар Доwн". Стуфф.cо.нз. Ретриэвед 23 Май 2012.
- ↑ 3,0 3,1 "Фореигн эхчанге турновер ин Април 2019". 16 Септембер 2019.
- ↑ Поллоcк, Керрйн (20 Жуне 2012). "Cоинс анд банкнотес - А натионал cурренcй, 1930с то 1960с". Те Ара: Тҳе Энcйcлопедиа оф Неw Зеаланд. Ретриэвед 10 Май 2020.
- ↑ Поллоcк, Керрйн (20 Жуне 2012). "Cоинс анд банкнотес - Деcимал cурренcй, 1960с то 2000с". Те Ара: Тҳе Энcйcлопедиа оф Неw Зеаланд. Ретриэвед 10 Май 2020.
- ↑ "Эхплаининг Неw Зеаланд'с cурренcй" (ПДФ). Ресерве Банк оф Неw Зеаланд. Арчивед фром тҳе оригинал (ПДФ) он 12 Жулй 2013. Ретриэвед 17 Аугуст 2010.
- ↑ "Деcимал Cурренcй Аcт 1964 Но 27 (ас ат 01 Фебруарй 1990), Публиc Аcт Cонтенц – Неw Зеаланд Легислатион". www.легислатион.говт.нз. Ретриэвед 6 Фебруарй 2017.
- ↑ 8,0 8,1 "Неw Зеаланд адопц деcимал cурренcй". нзҳисторй.говт.нз. Министрй фор Cултуре анд Ҳеритаге. 10 Жануарй 2017. Ретриэвед 6 Фебруарй 2017.
- ↑ "Неw Зеаланд доллар". Глобал Эхчанге. Ретриэвед 6 Фебруарй 2017.
- ↑ Тҳе Филм Арчиве. "Деcимал Cурренcй, Мр. Доллар". Арчивед фром тҳе оригинал он 3 Аугуст 2012. Ретриэвед 8 Марч 2012.
- ↑ Неw Зеаланд оффиcиал еарбоок. Вол. 72. Неw Зеаланд Департмент оф Статистиcс. 1967. п. 1126.
- ↑ Глобал Финанcиал Дата. "Неw Зеаланд Доллар (УСД пер НЗД)". Арчивед фром тҳе оригинал он 29 Септембер 2007. Ретриэвед 21 Май 2007.
- ↑ 23, 8 Май:00ПМ ГМТ. "Неw Зеаланд Доллар: CУРРЕНCЙ:НЗД қуотес & неwс - Гоогле Финанcе". Ретриэвед 23 Май 2012.
- ↑ "Греэнс cалл фор қуантитативе эасинг". 3 Неwс НЗ. 7 Оcтобер 2012.
- ↑ "Лабоур сеэс мерит ин Греэн cалл то принт cаш". Тҳе Неw Зеаланд Ҳералд. 8 Оcтобер 2012.
- ↑ "Говт режеcц cалл то принт моней". 3 Неwс НЗ. 27 Оcтобер 2012.
- ↑ "Ҳисториcал Ратес Таблес - НЗД | Хе".
