Kobo Abe
Андоза:Нихонго, ҳозирги. исм — Абе Кимифуса; 1924-йил 7-март [1], Кита, Токио, Япония империяси — 1993-йил 22-январ, Токио, Япония) — япон ёзувчиси, драматург ва ссенарийнавис, урушдан кейинги япон санъати авангардининг етакчиларидан бири. Ижодининг асосий мавзуси — инсоннинг замонавий дунёда ўз шахсийлигини излаш. „Қумдаги хотин“, „Бегона юз“, „Куйган харита“ романлари асосида 1960-йилларда режиссёр Хироси Тешигаҳара томонидан филмлар суратга олинган.
| Кобо Абе | |
|---|---|
 | |
| Асл исми | Абе Кимифуса |
| Таваллуди |
1924-йил 7-март |
| Вафоти |
1993-йил 22-январ Токио, Япония |
| Фуқаролиги | Япония |
| Йўналиш | авангард |
| Фаолият йиллари | 1944-1993 |
Ҳаёти ва ижоди
Кобо Абе 1924-йил 7-мартда Токио чеккасида жойлашган Кита шаҳрида туғилган. Бўлажак ёзувчи болалиги 1940-йилда ўрта мактабни тугатган Манжурияда ўтказди. Японияга қайтгач, ўрта таълимни Сеижо мактабида (япон. ҳàнгàнгāнгìнì) тамомлаб, 1943-йилда Токио император университетининг тиббиёт факултетига ўқишга кирди. 1945-йил август ойида Хиросимадаги атом ҳужумидан сўнг, Абе стажёр мақомида илмий даражасиз тиббий тажрибалар ўтказа бошлади. 1947-йилда, талабалик даврида рассом Мати Абега турмушга чиқди, у кейинчалик, хусусан, Абенинг китоблари дизайни ва унинг театрлаштирилган спектакллари декорациясида муҳим рол ўйнайди. Абе ҳар доим Кабуки санаътидан ҳайратратланар эди. 1948-йилда Абе университетни шифокорлик мақоми билан тугатди, аммо давлат тиббий малака имтиҳонини қониқарсиз топшириб, у деярли шифокор бўлиш имкониятини йўқотди.
1947-йилда Манжуриядаги шахсий ҳаётий тажрибасига асосланиб, Абе ёзишга ёзувчиликка қизиқиб қолди ва биринчи шеърий „Сурли шеърлар“ тўпламини ёзиб, уни ўзи нашр этди ва 62 бетлик китобнинг бутун нашрини чоп этди. Рилке шеърияти ва Хайдеггер фалсафаси муаллифига кучли таъсир кўрсатган, шеърларида ёш Абе урушдан кейинги ёшларнинг умидсизлигини ифодалаш билан бирга, воқеликка қарши норозилик чақириғи билан китобхонларга мурожаат қилди.
Худди шу 1947-йил, Абенинг „Лой деворлари“ деб номланган катта шаклдаги биринчи композициясининг ёзилишига тўғри келади. Бу асар билан биринчи бўлиб танишган ва уни юксак баҳолаган танқидчи ва германист филолог Рокуро Абе уруш йилларида ҳали Сежо ўрта мактабида ўқиб юрган кезларида Абега немис тилидан дарс берган эди. Асар уч жилддан иборат бўлиб, асирликка тушиб қолган аскар кундалигига асосланган эди. Ушбу асардан чуқур таассурот қолдирган Рокуро Абе матнни яқинда ўша пайтда кам машҳур бўлган замонавий адабиёт журналини яратган Ютака Ханияга юборди. Асарнинг биринчи килди кейинги йилнинг феврал ойида Шахсият журналида чоп этилди. Шу тарзда бир оз шон-шуҳрат қозонган Абе, Ютака Хания, Киётеру Ҳанада ва Таро Окамото бошчилигидаги „Тун“ уюшмасига қўшилиш таклифини олди. 1948-йилнинг октябр ойида Хания ва Ҳанада кўмагида „Йўл охиридаги кўрсаткич“ деб ўзгартирилган „Лой деворлари“ номи билан алоҳида китоб шаклида чоп этилди..
1950-йилда Абе Хироши Тешигаҳара ва Шиничи Сеги билан биргаликда „Аср“ номли ижодий уюшмасини ташкил қилишди.
Ҳаётидаги асосий саналар
- 1948-йил — „Ё'л охиридаги ко'рсатгич“ биринчи романи нашр этилди.
- 1950-йил — „Қизил пилла“ ҳикояси учун мукофотга сазовор бўлди.
- 1951-йил — „Девор, С. Карма жинояти.“ ҳикояси учун Акутагава мукофоти билан тақдирланган.
- 1958-йил — „Арвоҳ бу ерда“ учун драматурглар учун Кишида мукофоти билан тақдирланган.
- 1963-йил — „Қумдаги аёл“ филми учун Ёмиури мукофотига сазовор бўлди.
- 1967-йил — „До'стлар“ спектакли Танизаки мукофотига сазовор бўлди
- 1968-йил — „Қумдаги аёл“ романи Франсияда ажойиб фантастик асари учун хорижий муаллифга берилган мукофот билан тақдирланди.
- 1973-йил — „Абе Кобо студияси“ театрига асос солди ва унга раҳбарлик қилди.
- 1974-йил — „Яшил пайпоқ“ учун Ёмиури мукофотига сазовор бўлди.
- 1975-йил — 13-май Колумбия университети (АҚШ) фахрий доктори унвонини олди.
- 1977-йил — Америка санъат ва фанлар академиясининг фахрий аъзоси бўлди.
- 1986-йил — 10-халқаро ихтирочилар кўргазмасида қор занжири ихтироси учун кумуш медални олди.
- 1992-йил — 25-декабр куни кечки пайт, бошқа иншо устида ишлаётганида, мия қон кетишидан ҳушини йўқотди ва касалхонага ётқизилди.
- 1993-йил — 22-январда 68 ёшида юрак тўхташи натижасида тўсатдан вафот этди[2]