Kohong
Хитойлик савдогарлар ёки гонгҳанг гилдияси бўлган Коҳонг, баъзан кеҳанг ёки гонгҳанг деб ҳам аталади. (Син сулоласи даврида – 1644-1911) Кантонда (ҳозирги Гуанчжоу) импорт-экспорт монополиясини бошқарган. 1839-1842-йиллардаги Биринчи афюн урушигача бўлган вақт давомида Хитой ва Европа ўртасидаги савдо алоқалари фақат Коҳонг орқали амалга оширилди. Бу тизим 1760-йилда император Сянлун фармони билан расмийлаштирилган. Коҳонгни ташкил этган хитойлик савдогарлар ҳангшанг ва уларнинг чет эллик ҳамкасблари янгҳанг (сўзма-сўз „чет эл савдогарлари“) деб аталган.[1]
Асоси ва тузилиши
1704-йилда Баошанг тизими ўрнатилди. Ушбу тизим бир қатор хитойлик савдогарларга ғарб савдогарлари билан савдо қилиш учун лицензия берарди. Чунки улар ғарбликлардан бож йиғишда ёрдам бериб, савдо манфаатларини ҳукумат даромадлари йиғими билан муваффақиятли мувофиқлаштирди. Бу кейинги Коҳонг тизимининг асоси эди.[2]
ХИХ асрда яратилган "Хитой ва Шарқ савдоси бўйича амалий рисола" муаллифи Жон Фиппснинг сўзларига кўра, 1790-йилларда савдогар Поанкеэқуа[3] :85гилдияга асос солган. Хитойлик тарихчи Иммануэл С. Й. Хсу бу борада 1720-йилдан олдинги санани келтиради[4]
| Йил | Рақам | Йил | Рақам | Йил | Рақам | Йил | Рақам | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1757 | 26 | 1791-йил | 5~6 | 1811-йил | 10~12 | 1831-йил | 10 | |||
| 1759 | >20 | 1792 | 12 | 1813-йил | 10~13 | 1832-йил | 10 | |||
| 1760 | 9 | 1794-йил | 10 | 1815-йил | 10 | 1833-йил | 10 | |||
| 1765 | 10 | 1795-йил | 10 | 1822 | 11 | 1834-йил | 10 | |||
| 1776 | 8 | 1796-йил | 10 | 1823-йил | 11 | 1835-йил | 10 | |||
| 1777 | 8 | 1798-йил | 8 | 1824-йил | 10 | 1836-йил | 11 | |||
| 1778 | 8 | 1799 | 8 | 1825 | 10 | 1837-йил | 13 | |||
| 1779 | 8 | 1800 | 8 | 1826-йил | 10 | 1838-йил | 11 | |||
| 1781-йил | 4 | 1801-йил | 8 | 1827 | 9 | 1839-йил | 10 | |||
| 1782-йил | 9 | 1807 | 12 | 1828 | 7 | |||||
| 1786-йил | 20 | 1808 | 9 | 1829 | 7 | |||||
| 1790 | 5 | 1810 | 10 | 1830 | 10 |
Вақтлар ўтиши билан Коҳонг аъзолиги Хитой марказий ҳукумати томонидан савдо-сотиқни, хусусан, чой ва ипак савдоси ҳуқуқларини Ғарб билан юритиш ҳуқуқига эга бўлган 26 та савдогар[7] орасида ўзгариб турди.[1] Улар ўша пайтда бу ишни қилишга ваколатли ягона гуруҳ бўлиб, уларни мамлакатдаги барча ташқи савдонинг асосий назоратчиларига айлантирган.
Ғарб билан савдо
қаранг: Кантон тизими
Кантон шаҳрида (Гуанчжоу) Кохонга Син империясининг ташқи савдо монополияси берилди. У Янги Дунёдан ғарб кумуши ва Син империясининг қимматбаҳо буюмлари ўртасидаги савдони назорат қилди[8] Син ҳукумати ва бутун дунё 'ртасидаги савдода Коҳонг савдо гилдиялари асосий бўғин эди.[8] Гуанчжоу Син савдо тармоғи ва Европа савдо гуруҳлари ўртасидаги ягона расмий савдо порти бўлганлиги сабабли, Коҳонг ғарб билан савдода монополияга эга эди. Шу сабабли ғарбликларнинг чинни, ипак ва ипак маҳсулотларига бўлган юқори даражадаги талабидан фойда кўрди. ғарб билан савдода энг муҳим ашё бу чой эди. Инглизлар томонидан „Ҳоппо“ номи билан танилган даромадлар вазирлигининг амалдори назорати остида Коҳонг ғарб савдо гуруҳлари билан савдода монополияга эга эди. Шунингдек, ғарбликлар улар Син иқтисодиёти учун тақдим этган жуда муҳим ашё бўлмиш кумушнинг ҳам асосий етказиб берувчиси эди.[9][10]
Европа кучлари ва Син империяси ўртасидаги савдони назорат қилишига қарамай, Кохонг кўпинча хавфли позицияларни эгаллаган. Хоппо эса уларнинг тайинланиши ва молияси устидан улкан ҳокимиятга эга эди.[8] Бундан ташқари, анъанавий Конфуций ижтимоий иэрархиясидаги савдогарларнинг ижтимоий мавқеи пастлиги сабабли, Коҳонг савдогарлари кўпинча Хопподаги бюрократик хўжайинларининг раҳм-шафқатига муҳтож бўлишган.[11] Коҳонгдаги савдогар ўзининг уч йиллик ваколат муддати давомида ўз бошлиқларига кўплаб пора, йиғимлар, хайрия ва совғалар беришга мажбур бўларди, натижада даромад кескин пасайиб кетарди.
Шунга қарамай, улар назорат қилган даромадли савдо натижасида Коҳонг гилдиялари жуда бойиб кетишди, уларнинг шахсий бойликлари Син сулоласида ва ҳатто дунёда энг юқори ўринлардан бирини эгаллади. ўз таъсирини сақлаб қолиш учун улар маҳаллий аҳоли ва бюрократиянинг энг юқори даражасигача бўлган амалдорлар Син ҳукуматига Кантоннинг ғарбий дунё билан расмий савдонинг ягона жойи сифатидаги мақомини сақлаб қолиш учун таклифлар билдиришларини таъминладилар.[11] Вақти-вақти билан ушбу муниципал савдо монополияси Британия ҳукумати билан қизғин савдога киришди, бироқ империя хоҳлаган товарларни олиш учун бошқа портларни қидирди.
Консоо фонди
Коҳонг бундан кейин Консоо жамғармасининг назоратчиси бўлиб қолди (аслида ўн учта фактория кўчасидаги Коҳонг офисининг номи). У 1781-йилда ташкил этилган тизим бўлиб, йиғимлардан йиғилган пул маблағларидан фойдаланади. Якка тартибдаги савдогарларнинг савдо бўйича ҳар қандай банкротлик ҳолати ҳонгнинг йил охиридаги қарзларини қоплаш, ҳукумат ва Ҳоппо бюрократлари томонидан талаб қилинган турли ундиришларни тўлаш билан шуғулланди. Расмий равишда, фонд учун ундириладиган ставка товарлар қийматининг 3 фоизини ташкил этди. Бу солиқ дастлаб фақат чойга нисбатан қўлланган бўлса, ХВИИИ аср охирига келиб 69 хил маҳсулотни қамраб олди.[12][13]
Афюн савдоси
Европа мустамлакачи давлатлари ва Кантондаги Син сулоласи ўртасидаги савдода кумушга бўлган катта эҳтиёж ва Америка колонияларидаги қўзғолонлар туфайли кумуш таъминоти билан боғлиқ қийинчиликлар сабабли инглизлар қимматбаҳо металнинг ўрнини босувчи воситани изладилар. Қисқа вақт ичида инглиз савдогарлари ўзлари хоҳлаган товарларни олиш учун қимматбаҳо савдо товари сифатида афюндан фойдалана бошлаганлар. Син империясининг ғарб билан савдоси кумушдан афюнга ўтганлиги сабабли, Кохонг гилдияси ҳам гиёҳванд моддалар савдосига ўтди. Британия Ҳиндистонидан келган афюн тезда Хитой бозорларига кўчиб ўтди ва инглиз савдогарлари ва Син сулоласи ўртасида энг кўп сотилган товар сифатида кумушни ортда қолдирди. ХИХ аср бошларида император Даогуаннинг афюнни тақиқлаш тўғрисидаги кўплаб фармонларига қарамай, ғарб савдоси энди гиёҳванд моддалар атрофида қурилган, шунинг учун ҳам Коҳонг савдогарлари гиёҳванд моддалар савдосида фаол иштирок эта бошладилар.[11] ғарб савдо иқтисодий тузилмасининг маркази бўлган Кантон шаҳрида Син императорининг фармонлари савдо иэрархиясига жуда кам таъсир кўрсатди.
Коҳонг савдогарлари Гуанчжоу яқинидаги Линтин оролидан Кантон омборларга ноқонуний моддаларни олиб ўтиш учун „тезкор қисқичбақалар“ ёки „кўчирувчи аждарлар“ деб номланувчи кичик контрабанда кемаларидан фойдаланишга ёрдам беришди.[8] Бу қайиқлар Син ҳукумати томонидан афюнни ушлаш ва мусодара қилишдан сақланиш ва унинг Кантонга етиб боришини таъминлаш учун зарур эди. Шундан сўнг Коҳонг бу жараённи ўз зиммасига олди, у ўз молларини афюнга сота бошлади ва уни Син ҳудудига кириш учун тайёрлади. Коҳонг Хитой ичидаги афюн савдосида бевосита иштирок этмаган бўлса-да (бу бошқа савдогарлар орқали амалга оширилган ва уни тарқатиш жиноятчилар ва муҳожирлар каби ижтимоий чекланган табақалар томонидан амалга оширилган), улар ушбу модданинг Хитойга кириш жараёнида жуда ҳам фаол эди..[14]
Тугатилиши
Биринчи афюн урушидаги Британия ғалабасидан сўнг, 1842-йилда имзоланган Нанкин шартномаси Британиянинг Син ҳукуматидан бир қанча талабларини, хусусан, Кантон тизимини тугатиш ва Кохонг савдогарлари гилдияларини тарқатиб юборишни талаб қилди. Ушбу қарордан сўнг савдо Син империясининг конфуцийча савдо тизимидан Британия империясининг дипломатик расмий савдо тизимларига ўтди.[10]
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Энтрй он Cоҳонг ин тҳе Энcйcлопæдиа Британниcа“. Энcйcлопæдиа Британниcа. Қаралди: 2014-йил 31-январ.
- ↑ Роналд C. По. Тҳе Блуэ Фронтиэр: Маритиме Висион анд Поwер ин тҳе Қинг Эмпире. Cамбридге Университй Пресс, 2018 — 152-бет. ИСБН 978-1108424615.
- ↑ Ван Дйке, Паул А. Имагес оф тҳе Cантон Фаcториэс 1760–1822: Реадинг Ҳисторй ин Арт. Ҳонг Конг: Ҳонг Конг Университй Пресс, Новембер 2015. ИСБН 9789888208555.
- ↑ Ҳсу, Иммануэл C.Й.. Тҳе Рисе оф Модерн Чина (Чинесе). Тҳе Чинесе Университй оф Ҳонг Конг Пресс, 2001 — 149-бет.
- ↑ Лианг Жиабин (梁嘉彬). Сурвей оф тҳе Тҳиртеэн Фаcториэс (廣東十三行考) (Чинесе). Гуангдонг Пеопле'с Публишинг (广东人民出版社), 1999.
- ↑ Морсе, Ҳосеа Баллоу. Тҳе Чрониcлес оф тҳе Эаст Индиа Cомпанй Традинг то Чина 1635–1834, Тҳе Чрониcлес оф тҳе Эаст Индиа Cомпанй. Ҳарвард Университй Пресс, 1926.
- ↑ Лиао. „Тҳе Cантон Ҳонг Сйстем анд Cоммерcиал Девелопмент ин Чинг Дйнастй: а Студй (論清代行商制度與貿易發展的關係)“ (Чинесе). Таиwан, Таипеи: Чинесе Cултуре Университй. 2014-йил 19-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 31-январ.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Жонатҳан, Портер. Империал Чина, 1350–1900, Ланҳам, 2016. ИСБН 9781442222922. ОCЛC 920818520.
- ↑ Фаррис, Жонатҳан А. (Фалл 2007). „Тҳиртеэн Фаcториэс оф Cантон: Ан Арчитеcтуре оф Сино-Wестерн Cоллаборатион анд Cонфронтатион“. Буилдингс & Ландсcапес: Жоурнал оф тҳе Вернаcулар Арчитеcтуре Форум. 14-жилд. 66–83-бет. дои:10.1353/бдл.2007.0000. ЖСТОР 20355396.
- ↑ 10,0 10,1 Жонатҳан, Портер. Империал Чина, 1350-1900, Ланҳам, 2016. ИСБН 9781442222922. ОCЛC 920818520.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 Т., Роwе, Wиллиам. Чина'с ласт эмпире : тҳе греат Қинг. Cамбридге, Масс.: Белкнап Пресс оф Ҳарвард Университй Пресс, 2009. ИСБН 9780674036123. ОCЛC 648759723.
- ↑ Пҳиппс, Жоҳн. А Праcтиcал Треатисе он тҳе Чина анд Эастерн Траде. Лондон: Wм. Ҳ. Аллен, 1836 — 151-бет.
- ↑ Ван Дйке, Паул А.. Мерчанц оф Cантон анд Маcао: Политиcс анд Стратегиэс ин Эигҳтеэнтҳ-Cентурй Чинесе Траде. Ҳонг Конг Университй Пресс, 2011 — 29-бет. ИСБН 9789888028917.
- ↑ Маcаулей, Мелисса (2009-06-20). „Смалл Тиме Cроокс: Опиум, Мигранц, анд тҳе Wар он Другс ин Чина, 1819–1860“. Лате Империал Чина (инглизча). 30-жилд, № 1. 1–47-бет. дои:10.1353/лате.0.0021. ИССН 1086-3257.