Kokteyl bazmi effekti

Коктейл базми эффекти мия диққатни маълум бир стимулга, одатда эшитишга қаратадиган ҳодисани англатади. Бу диққат бир қатор бошқа огоҳлантиришларни онгли хабардорликдан чиқариб ташлайди, чунки зиёфатчи шовқинли хонада битта суҳбатни кузатганда содир бўлади[1][2]. Бу қобилият одамлар орасида кенг тарқалган бўлиб, кўпчилик тингловчилар қулоқлар томонидан аниқланган товушлар йиғиндисини кўпроқ ёки камроқ осонлик билан алоҳида оқимларга бўлинишлари ва кейинчалик қайси оқимларнинг қайси бирлари, энг мос эканлигини ҳал қилишлари мумкин[3].
Инсоннинг ҳиссий хотираси онгсиз равишда барча огоҳлантиришларни таҳлил қилади ва бу сезгиларнинг алоҳида қисмларини уларнинг ёрқинлигига қараб аниқлайди[4]. Бу кўпчилик одамларга битта овозга осонликча жалб қилиниш имконини беради. Бу ҳодиса кўпинча „танланган диққат“ ёки " танлаб эшитиш " деб таърифланади. Шунингдек, у ихтиёрсиз қўзғатувчилардан келиб чиқадиган муҳим сўзларни дарҳол аниқлаш мумкин бўлган, масалан, эшитиш воситаларининг кенг доираси орасида ўз исмини эшитиш мумкин бўлган шунга ўхшаш ҳодисани тасвирлаши мумкин[5][6].
Рағбатлантиришни шу тарзда ажратиш қобилиятига эга бўлмаган одам кўпинча коктейл базми муаммосини. Буни эшитиш жараёнининг бузилиши ёки Кинг-Копецкий синдроми сифатида ҳам таърифлаш мумкин.
Аввалги тадқиқотлар
1950-йилларнинг бошларида дастлабки диққат-эътибор тадқиқотининг кўп қисми ҳаво ҳаракатини назорат қилувчи ходимлар дуч келадиган муаммолар билан боғлиқ бўлиши мумкин. Ўша пайтда назоратлар бошқарув минорасидаги овоз кучайтиргичлар орқали учувчилардан хабар олишган[7]. Эффект биринчи марта 1953-йилда Колин Черрй томонидан аниқланган ва „мехнат партияси муаммоси“ деб номланган[8]. Черрй диққат тестларини ўтказди, унда иштирокчилар бир вақтнинг ўзида битта магнитофондан икки хил хабарни тинглашди ва уларни ажратишга ҳаракат қилишди. Бу кейинчалик дикотик тинглаш вазифаси деб аталди[9]. Унинг иши шуни кўрсатадики, товушларни овоз шовқинидан ажратиш қобилиятига кўплаб ўзгарувчилар таъсир қилади, масалан, сўзловчининг жинси, товушнинг келаётган йўналиши, баландлиги, нутқ тезлиги ва бошқалар[8].
Черрй одамларнинг бошқа овозлар ва шовқинлар орасида бир хабарга қандай қилиб танлаб тинглашларини ўрганиш учун соя қилиш вазифасини ишлаб чиқди. Бу ҳолатда иштирокчилар ҳар бир қулоққа турли хил хабарларни тақдим этадиган махсус эшитиш воситаси кийишади. Иштирокчилардан маълум бир қулоқда (канал деб аталадиган) эшитилган хабарни (иккинчи мосламадан эса соя сўзи) баланд овозда такрорлаш сўралади. ОCЛC 779665820.</реф>. Черрй, иштирокчилар ўз исмларини улар соя қилмаган каналдан аниқлай олишларини аниқлади[10]. 1959-йилда Невилл Морай томонидан Черрйнинг соя қилиш вазифасидан фойдаланган ҳолда кейинги тадқиқотлар ўтказилди. У танланмаган хабарларнинг деярли ҳеч бири суб’эктив „муҳим“ хабарлардан ташқари ўрнатилган блокга кира олмайди, деган хулосага келди[10].
Ҳайвонларга таъсири
Қурбақалар, ҳашаротлар, қўшиқчи қушлар ва акустик алоқада бўлган бошқа ҳайвонлар каби хорда мулоқот қиладиган ҳайвонлар коктейл эффектини бошдан кечириши мумкин, чунки бир вақтнинг ўзида бир нечта сигнал ёки қўнғироқлар содир бўлади. Инсоний ҳамкасбларига ўхшаб, акустик воситачилик ҳайвонларга ўз муҳитида нима кераклигини тинглаш имконини беради. Тепалик қалдирғочлари ва қирол пингвинлари учун акустик воситачилик шовқинли муҳитда ота-оналар/наслларни таниб олиш имконини беради. Амфибиялар ҳам бу таъсирни қурбақаларда кўрсатади; урғочи қурбақалар эркакларнинг жуфтлашиш чақирувларини тинглашлари ва фарқлашлари мумкин, эркаклар эса бошқа эркакларнинг тажовузкорлик чақириқларига воситачилик қилишлари мумкин[11]. Ҳар хил турлар орасида акустик сигнализация нима учун пайдо бўлгани ҳақида иккита асосий назария мавжуд. Қабул қилувчиларнинг психологияси акустик сигнализациянинг ривожланишини асаб тизимига ва асаб тизими фойдаланадиган қайта ишлаш стратегияларига қараб кузатиш мумкин, деб ҳисоблайди. Хусусан, эшитиш саҳнасини таҳлил қилиш физиологияси турнинг қандай талқин қилишига ва товушдан маънога эга бўлишига қандай таъсир қилади. Алоқа тармоғи назариясига кўра, ҳайвонлар ўз турларидан бошқа сигналларни тинглаш орқали маълумот олишлари мумкин[11].
Шунингдек қаранг
- Эшитиш жараёнининг бузилиши
- Эшитиш саҳнасини таҳлил қилиш
- Кўр сигнални ажратиш
- Когнитив қабул қилиш
- Кроссмодал эътибор
- Экоик хотира
- Кинг-Копецкий синдроми
- Танланган эшитиш диққати
- Фазовий эшитиш ҳалокати
- Рағбатлантирувчи филтрлаш
Ҳаволалар
- ↑ Бронкҳорст, Аделберт W. (2000). "Тҳе Cоcктаил Партй Пҳеноменон: А Ревиэw он Спеэч Интеллигибилитй ин Мултипле-Талкер Cондитионс". Аcта Аcустиcа Унитед wитҳ Аcустиcа 86: 117–128. ҳттпс://www.ресеарчгате.нет/публиcатион/230739432. Қаралди: 2020-11-16.Коктейл базми эффекти]]
- ↑ "Обжеcт-басед аудиторй анд висуал аттентион". Трендс ин Cогнитиве Сcиэнcес 12 (5): 182–6. Май 2008. дои:10.1016/ж.тиcс.2008.02.003. ПМИД 18396091. ПМC 2699558. Арчивед фром тҳе оригинал он 2015-09-23. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20150923205121/ҳттп://www.cнс.бу.эду/~шинн/ресоурcес/пдфс/2008/2008ТИCС_Шинн.пдф. Қаралди: 2014-06-20.Коктейл базми эффекти]]
- ↑ "Обжеcт-басед аттентион ин cомплех, натуралистиc аудиторй стреамс". Сcиэнтифиc Репорц 9 (1): 2854. Фебруарй 2019. дои:10.1038/с41598-019-39166-6. ПМИД 30814547. ПМC 6393668. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=6393668.
- ↑ "Cортиcал интерференcе эффеcц ин тҳе cоcктаил партй проблем". Натуре Неуросcиэнcе 10 (12): 1601–7. Деcембер 2007. дои:10.1038/нн2009. ПМИД 17994016.
- ↑ "Тҳе cоcктаил партй пҳеноменон ревиситед: ҳоw фреқуэнт аре аттентион шифц то оне'с наме ин ан иррелевант аудиторй чаннел?". Жоурнал оф Эхпериментал Псйчологй: Леарнинг, Меморй, анд Cогнитион 21 (1): 255–60. Жануарй 1995. дои:10.1037/0278-7393.21.1.255. ПМИД 7876773. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_жоурнал-оф-эхпериментал-псйчологй-лмc_1995-01_21_1/паге/255.
- ↑ "Тҳе cоcктаил партй пҳеноменон ревиситед: тҳе импортанcе оф wоркинг меморй cапаcитй". Псйчономиc Буллетин & Ревиэw 8 (2): 331–5. Жуне 2001. дои:10.3758/БФ03196169. ПМИД 11495122. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_псйчономиc-буллетин-ревиэw_2001-06_8_2/паге/331.
- ↑ Соркин, Роберт Д.. Ҳуман фаcторс: ундерстандинг пеопле-сйстем релатионшипс. Неw Ёрк: Wилей, 1983. ИСБН 978-0-471-09594-1. ОCЛC 8866672.
- ↑ 8,0 8,1 "Соме Эхперименц он тҳе Реcогнитион оф Спеэч, wитҳ Оне анд wитҳ Тwо Эарс". Тҳе Жоурнал оф тҳе Аcоустиcал Соcиэтй оф Америcа 25 (5): 975–79. 1953. дои:10.1121/1.1907229. ИССН 0001-4966. ҳттп://www.ээ.cолумбиа.эду/~дпwе/паперс/Черрй53-cпе.пдф.Черрй ЭC (1953). „Соме Эхперименц он тҳе Реcогнитион оф Спеэч, wитҳ Оне анд wитҳ Тwо Эарс“ (ПДФ). Тҳе Жоурнал оф тҳе Аcоустиcал Соcиэтй оф Америcа. 25 (5): 975–79. Бибcоде:1953АСАЖ…25..975C. дои:10.1121/1.1907229. ҳдл:11858/00-001М-0000-002А-Ф750-3. ИССН 0001-4966.
- ↑ Ҳуман Cогнитион : Тҳеорй анд Праcтиcе.. Неw Ёрк, НЙ: Wортҳ Пуб, 2007 — 59-бет. ИСБН 9780716756675. ОCЛC 779665820.
- ↑ 10,0 10,1 "Аттентион ин дичотиc листенинг: Аффеcтиве cуэс анд тҳе инфлуэнcе оф инструcтионс". Қуартерлй Жоурнал оф Эхпериментал Псйчологй 11 (1): 56–60. 1959. дои:10.1080/17470215908416289. ИССН 0033-555Х. ҳттпс://www.мсу.эду/~эма/802-реадингс/Ч3-1а-Морай59.пдф.
- ↑ 11,0 11,1 "Тҳе cоcктаил партй проблем: wҳат ис ит? Ҳоw cан ит бе солвед? Анд wҳй шоулд анимал беҳавиорисц студй ит?". Жоурнал оф Cомпаративе Псйчологй 122 (3): 235–51. Аугуст 2008. дои:10.1037/0735-7036.122.3.235. ПМИД 18729652. ПМC 2692487. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=2692487.