Kolbadagi miya
Колбадаги мия — фалсафада — инсоннинг воқеликни тушунишда унинг суб’эктив ҳиссиётларига боғлиқлигини кўрсатадиган фикрлаш тажрибаларининг бир тури. Рене Декарт томонидан ёзилган (Злой демон гепотезалардан олинган ва кўпинча скептицизмни тасвирлаш учун ишлатилади.
Тафаккур тажрибаси
Умуман олганда, экспериментнинг моҳияти фантаст асарларга хос бўлган ғоядан келиб чиқадики, қизиқувчан олим маълум бир экспериментал одамнинг миясини танадан олиб, уни озуқа эритмаси солинган колбага солиб, нейронларни компютерга улаши мумкин. Бу мия танада бўлганда қабул қиладиган электр импулсларига ўхшаш электр импулсларини ҳосил қилади, шунингдек мия томонидан юборилган нерв импулсларига жавоб беради. Компютер виртуал ҳақиқатни тақлид қилиши мумкин, шунинг учун мияга эга бўлган одам, танаси йўқлигига қарамай, ҳали ҳам ўзини ўзи борлигини ва унинг атрофидаги, компютер томонидан яратилган дунёни тушуниб, уни ҳақиқий деб ҳисоблайди[1].
„Колбадаги мия“ деб номланган фикрлаш тажрибаси Ҳ. Путнамга тегишли. Бу Ж. Беркелей суб’эктив идеализмининг ўзига хос „физиологик модели“ дир.
Фалсафада
Ушбу фикрлаш тажрибасининг мумкин бўлган сценарийлари скептицизм ва солипсизм фалсафасида қуйидаги турдаги баёнотларда қўлланади: чунки колбадаги мия бош суягида бўлгани каби худди шундай импулсларни ишлаб чиқаради ва олади, чунки бу импулслар миянинг атрофдаги воқелик билан ўзаро таъсир қилишининг ягона йўли бўлса, мия нуқтаи назаридан унинг бош суягида ёки колбада эканлигини кафолатлашнинг ҳеч қандай усули йўқ. Биринчи ҳолда, одамнинг (мия эгасининг) ўз ҳис-туйғуларининг об’эктивлигига ишончи (масалан, одам кўчада юради ёки музқаймоқ ейди) тўғри, иккинчисида эса нотўғри бўлади. Мия колбада ёки йўқлигини билиш мумкин эмаслиги сабабли, об’эктив ҳақиқатга бўлган кўпчилик эътиқодлар нотўғри бўлиши мумкин[2].
Санъатда
Адабиётлар
Колбадаги мия Говард Лавкрафтнинг " Қоронғудаги пичирловчи " (1930) ҳикоясида эслатиб ўтилади, у ерда сайёралараро саёҳат учун ўзга сайёралик Ми-го инсон миясини махсус идишга жойлаштириши мумкин эди, аммо сенсорлар уларга уланган.
" Колбадаги миялар " — фақат электрон ва электрон „дунёда“ „яшовчи“ — бу эрмитажга борган ва ўз лабораториясида ушбу ақлий тажрибани ҳақиқатга айлантирган олимнинг ижодини эслатади.
Кинода
" Матриса " тетралогияси келажак дунёсини тасвирлайди, унда деярли бутун инсоният „колбадаги мия“ ҳолатида бўлиб, машиналар цивилизацияси учун энергия манбаи бўлиб хизмат қилади.
Компютер ўйинларида
СОМА компютер ўйинида, комета зарбасидан кейин инсониятни қутқариш учун олимлар жамоаси барча нусха кўчирилган одамларнинг шахсини сақлайдиган автоном Арк сунъий йўлдошини яратади. „Арк“ ичида одамларнинг кўчирилган шахсиятлари мавжуд бўлиши мумкин бўлган виртуал ҳақиқат яратилган.
Cйберпунк 2077 компютер ўйинида қаҳрамонлардан бири Жонни Силверҳанднинг онги унинг ўлимидан сўнг Арасака компанияси томонидан ишлаб чиқилган чипга ўтказилади. Ўйин давомида қаҳрамоннинг шахсияти 50 йилдан ортиқ вақт давомида виртуал ҳақиқатда бўлгани ва Жонни унинг ўлими фактидан бехабар эканлиги аён бўлади. Ушбу дастур „Душегуб“ деб номланган ва рақамли форматда ҳаётни давом эттириш воситаси эди.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ . Эпистемология самопознания в нейрокомпютерной парадигме // Философия науки. — 2007..
- ↑ Юлина 2004, № 10.