Kolbasa mahsulotlari
Бу мақолада ички ҳаволалар жуда кам. |

Колбаса маҳсулотлари – бевосита истеъмол қилишга тайёр озиқ-овқат маҳсулотлари. Гўшт, ёғ ҳамда ҳайвон ва ўсимликлардан олинадиган ёрдамчи маҳсулотлар қўшиб тайёрланади[1]. Колбаса маҳсулотларига дудламалар, пиширилган (шу жумладан, сосиска ва сарделкалар), қиймали, ливер, ҳайвон қонидан тайёрланган, ярим дудланган, (пиширилиб дудланган, нам дудланган) колбасалар киради. Колбаса маҳсулотлари умумий истеъмол, даво-парҳез ва болалар истеъмолига мўлжалланган турларга бўлинади. Колбаса маҳсулотларининг айримлари консервалар ҳолида ишлаб чиқарилади. Колбаса маҳсулотлари тайёрлашда мол, чўчқа, оз миқдорда қўй, парранда ва қуён гўшти ишлатилади. Ичига турли қўшимчалар: сут оқсили, ун, крахмал, ёрмалар, зираворлар солинади[2]. Кўпгина колбаса маҳсулотлари учун қийма (қиймаланган гўштга ёғ ва турли қўшимчалар аралаштирилади) тайёрланади, сўнгра уни қобиққа тиқиб ёки махсус қолипларга солиб олинган ярим фабрикатлар қовурилади, қайнатилади ёки дудлаб, сўнг зарурат бўлганда қуритилади ва совитилади. Колбаса маҳсулотларини совитилган ҳолда сақлаш муддатлари: нам дудланган колбасалар – 9 ойгача, пишириб дудлангани – 4 ойгача, ярим дудлангани – 15 суткагача, пиширилгани – 2 суткагача, ливерли – 24 соатгача.
Ўзбекистонда турли колбаса маҳсулотлари гўшт комбинатлари ва хусусий корхоналарда ишлаб чиқарилади[3].
Одамлар пишириш ва тузлаш жараёнларини янги гўштларнинг сақлаш муддатини узайтириш эканлиги тушунишлари биланоқ, гўштга ишлов бериш жараёни бошланган. Бу қачон содир бўлгани аниқ эмас; бироқ, тузлаш ва қуёшда қуритиш жараёни Қадимги Мисрда қайд этилгани, муз ва қордан фойдаланиш усули қадимги римликларга тегишли эканлиги, консервалаш усули эса 1810-йилда франсуз ҳукуматидан ўз ихтироси учун мукофот олган Ниcолас Апперт томонидан ишлаб чиқилгани ма’лум[4]. Тиббиёт соғлиқни сақлаш ташкилотлари одамларга қайта ишланган гўшт исте’молини чеклашни маслаҳат беради, чунки бу йўғон ичак саратони хавфини оширади[5][6][7][8].
Консерватив воситалар

Қайта ишланган гўшт таркибидаги нитрат ва натрий нитрит инсон танаси томонидан саратон чақирувчи нитрозаминларга айланиши мумкин, бу эса йўғон ичак ҳужайралари линиясида мутацияни келтириб чиқаради ва шу билан ўсма пайдо бўлишига ва охир-оқибат саратон касаллигига олиб келади[9]. Қайта ишланган гўшт Н-нитрозо бирикмалар ҳосил қилувчи кучли нитрозил-гем молекулаларининг кўплиги сабабли қайта ишланмаган қизил гўштга нисбатан кўпроқ саратон касаллигини келтириб чиқаради[10] .
Манбалар
- ↑ Мониcа Реинагел. „Wҳат'с тҳе Дефинитион оф Проcессед Меат?“. Сcиэнтифиc Америcан (2016-йил 2-август). Қаралди: 2022-йил 27-январ.
- ↑ „Тҳе Меат Ёу Эат – Wҳат'с Гоод фор Ёу?“ (эн). WебМД. Қаралди: 2022-йил 19-май.
- ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- ↑ Пеарсон, А. М.; Таубер, Ф. W.. Проcессед Меац. Спрингер Сcиэнcе & Бусинесс Медиа, 2012-12-06. ИСБН 9789401096928. Интродуcтион [1]
- ↑ Роcк, Черйл Л.; Тҳомсон, Cйнтҳиа; Ганслер, Тед; Гапстур, Сусан М.; МcCуллоугҳ, Маржориэ Л.; Пател, Алпа В.; Андреwс, Кимберлй С.; Бандера, Элиса В. эт ал. (2020). "Америcан Cанcер Соcиэтй гуиделине фор диэт анд пҳйсиcал аcтивитй фор cанcер превентион". CА 70 (4): 245–271. дои:10.3322/cааc.21591. ПМИД 32515498.
- ↑ „Диэт, нутритион, пҳйсиcал аcтивитй анд стомач cанcер“. Америcан Институте фор Cанcер Ресеарч анд Wорлд Cанcер Ресеарч Фунд (2018). 2023-йил 10-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 30-январ.
- ↑ „Cанcер: Cарcиногениcитй оф тҳе cонсумптион оф ред меат анд проcессед меат“. ИАРC (2015-йил 26-октябр). Қаралди: 2022-йил 19-сентябр.
- ↑ "Доэс эатинг проcессед анд ред меат cаусе cанcер?" (Wайбаcк Мачине сайтида 2025-07-30 санасида архивланган). cанcерресеарчук.орг. Ретриэвед 30 Жануарй 2024.
- ↑ "Проcессед меат анд cолореcтал cанcер: а ревиэw оф эпидемиологиc анд эхпериментал эвиденcе". Нутритион анд Cанcер 60 (2): 131–44. 2008. дои:10.1080/01635580701684872. ПМИД 18444144. ПМC 2661797. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=2661797.
- ↑ "А cритиcал овервиэw он тҳе биологиcал анд молеcулар феатурес оф ред анд проcессед меат ин cолореcтал cарcиногенесис". Жоурнал оф Гастроэнтерологй 52 (4): 407–418. Април 2017. дои:10.1007/с00535-016-1294-х. ПМИД 27913919.
Ҳаволалар
| Викиомборда „Колбаса маҳсулотлари“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
- Меат проcессинг течнологй фор смалл- то медиум-сcале продуcерс (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-02-21 санасида архивланган) Гунтер Ҳеинз, Петер Ҳаутзингер, Фоод анд Агриcултуре Организатион оф тҳе Унитед Натионс (ФАО) Регионал Оффиcе фор Асиа анд тҳе Паcифиc (РАП), Бангкок, 2007, ИСБН 978-974-7946-99-4
- Пеарсон, А. М.; Таубер, Ф. W.. Проcессед Меац. Спрингер Сcиэнcе & Бусинесс Медиа, 2012-12-06. ИСБН 9789401096928. Интродуcтион [2]
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |