Коллинсит
Асосий
Формуласи Cа2(Мг, Фе2+)(ПО4)2•2Ҳ2О
ИМА мақоми Cолл[1]
Гуруҳ Фосфат минерали
Физик хусусиятлари
Қирра ранги оқ
Ялтироқлик Тоза, ипаксимон, агар толали бўлса
Қаттиқлик 3 дан 3,5 гача
Синиши мўрт
сингонияси Триклиник

Коллинсит кимёвий формуласи Cа2(Мг, Фе2+)(ПО4)2•2Ҳ2О У Британия Колумбиясида (Канада) топилган ва расман 1927-йилда аниқланган. У Канада Геологик хизмати директори Уилям Генри Коллинз (1878-1937) шарафига номланган. Минералнинг учта тури мавжуд: магний коллинзити, синк коллинзити ва стронсий коллинсити. Кристал тузилиши заиф водород алоқалари билан боғланган кўп юзли занжирлардан иборат.

Франсуа кўлидан жигарранг рангли коллинсит

Коллинсит шаффоф ва жигарранг, шоколад-қора, оч жигарранг, сарғиш оқ, оқ ёки рангсиз. [2]. У юпқа кесимида рангсиз [2] ва ёруғлик нурида оч сариқ-жигаррангдан рангсизгача. Коллинситнинг синк нави оч кўк рангга эга [2]. Минерал толали одат билан, кристалларнинг глобуляр агрегатлари, консентрик қатламли 2 смгача пичоқли ёки призматик кристаллар шаклида ҳосил бўлади [2].

Коллинсит — фаирфиэлдите гуруҳининг аъзоси [2] . Хиллит коллинситнинг синк аналогидир [3] ва коллинсит месселитнинг магний аналогидир [4].

Турлари

Коллинситнинг учта тури мавжуд:

  • магний коллинзити, Cа</бр> Cа мг (ПО</бр> Cа)</бр> Cа •2Ҳ</бр> Cа О [5]
  • синк коллинзити, Cа</бр> Cа (Мг,Зн 2+</бр> Cа</бр> Cа)</бр> Cа •2Ҳ</бр> Cа О [6]
  • стронсий коллинсит, (Cа,Ср}</бр> (Cа,Ср} (Мг, Фе 2+</бр> (Cа,Ср}</бр> (Cа,Ср})</бр> (Cа,Ср} •2Ҳ</бр> (Cа,Ср} О [6]

Магнесия коллинзити 1972-йилда Жанубий Дакотадан [5] , рух коллинзити 1973-йилда Жанубий Австралиядан [7] ва стронсий коллинсит Россиядан 1965-йилда аниқланган [8] Калцийнинг стронсий коллинзитда пайдо бўладиган стронсий билан алмаштирилиши коллинсит учун атипикдир [9].

Тузилиши

Коллинситнинг кристалл тузилиши асосан соф магнезий коллинсит Cа 2 Мг(ПО 4) 2 · 2Ҳ 2 О ёрдамида аниқланган ва 1974-йилда нашр этилган [10]. У бурчак алмашувчи (МгΦ 6) октаэдра ва (ПО 4) тетраэдра занжирларидан иборат. Мг лигандларининг тўрттаси (ПО 4) гуруҳлари, қолган иккитаси эса сув молекулалари билан боғланади. (ПО 4) гуруҳидаги лигандларнинг иккитаси (МгΦ 6) октаэдра билан, қолган иккитаси эса калций атомлари билан боғланади ва водород алоқаси қабул қилувчиси сифатида ишлайди. Заиф водород алоқалари занжирларни бир-бирига боғлайди ва улар орасидаги ажралишга мажбур қилади[11]. Ажратиш занжирлар орасидаги интерстициал, саккизта мувофиқлаштирилган калций учун жой беради [11] [12].

Тарих

Франсуа кўлидан фосфорит тугунларининг диаграммаси; коллинсит — оч рангли қатлам

Коллинсит 1927-йилгача Британия Колумбиясидаги Франсуа кўли яқинида топилган [13]. 10 см дан 30 смгача вуртзилит билан қопланган фосфат минералларининг консентрик қатламлари билан ўралган андезит бўлагидан ташкил топган фосфорит тугунларида топилган[13]. Фосфат қатламлари кверсит деб номланган минералдан (нотўғри таснифланганлиги сабабли) [14] ва янги минерал коллинситдан иборат эди [15]. Коллинсит ўша пайтда Канада Геологик хизмати директори бўлган Уилям Генри Коллинз (1878-1937) шарафига номланган[15]. Минерал Эугене Поитевин томонидан 1927-йилда Геология хизмати нашрида тасвирланган[16] . ЭА Томпсон томонидан ўтказилган таҳлил билан Поитевин формулани Cа деб аниқланган Cа</бр> Cа (Мг, Фе 2+</бр> Cа</бр> Cа)</бр> Cа •2½Ҳ</бр> Cа О [17]. Коллинситнинг кристаллари топилмаганлиги сабабли, аниқланган ягона кристаллографик маълумот бўлинишлар орасидаги бурчак эди[18].

1940-йилда CW Wолфе минерал турларини қайта кўриб чиқди [18]. ФА Гонер томонидан ўтказилган таҳлиллар натижасида Вулф коллинсит формуласи Cа эканлигини аниқлади Cа</бр> Cа (Мг, Фе 2+</бр> Cа</бр> Cа)</бр> Cа •2Ҳ</бр> Cа О, Поитевин кўрсатганидан камроқ сувни ўз ичига олади [17]. Вулф шунингдек Поитевин томонидан топилган тўртта бўлинишни шубҳа остига қўйди, чунки у олтита толали кристаллардан фақат иккита бўлинишни аниқлай олди[18].

Ҳодиса

Коллинсит Австралия, Австрия, Багама ороллари, Бразилия, Канада, Германия, Намибия, Норвегия, Руминия, Россия, Жанубий Африка, Испания ва АҚШда топилган. Минерал нураш натижасида бошқа минералларнинг қобиғи сифатида ҳосил бўлади. У битум, бобиэррит, карбонатга бой флороапатит, криптомелан, доломит, Фе-Мн оксидлари, ковдорскит, параҳопеит ва шолсит билан боғланган ҳолда учрайди [2].

Манбалар

  1. ↑ Wарр, Л.Н. (2021). "ИМА–CНМНC аппровед минерал сймболс". Минералогиcал Магазине 85 (3): 291–320. дои:10.1180/мгм.2021.43. ҳттпс://www.cамбридге.орг/cоре/жоурналс/минералогиcал-магазине/артиcле/имаcнмнc-аппровед-минерал-сймболс/62311Ф45ЭД37831Д78603C6Э6Б25ЭЭ0А. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Антҳонй, Жоҳн W.; Бидеаух, Ричард А.; Бладҳ, Кеннетҳ W. эт ал., эдс. "Cоллинсите". Ҳандбоок оф Минералогй. Чантиллй, ВА: Минералогиcал Соcиэтй оф Америcа. ҳттп://www.ҳандбоокофминералогй.орг/пдфс/cоллинсите.пдф. 
  3. ↑ Якубович эт ал. 2003, с. 981
  4. ↑ Фошаг 1928, с. 202
  5. ↑ 5,0 5,1 Бридге & Прйcе 1974, с. 579
  6. ↑ 6,0 6,1 Якубович эт ал. 2003, с. 227
  7. ↑ Бридге & Прйcе 1974, с. 577
  8. ↑ Лиферович эт ал. 2001, с. 1082
  9. ↑ Якубович эт ал. 2003, с. 226
  10. ↑ Бротҳертон эт ал. 1974, с. 653
  11. ↑ 11,0 11,1 Ҳаwтҳорне 1998, с. 162
  12. ↑ Бротҳертон эт ал. 1974, с. 655
  13. ↑ 13,0 13,1 Поитевин 1927, сс. 2–4
  14. ↑ „Қуэрcйите“. Миндат. Қаралди: 2012-йил 9-август.
  15. ↑ 15,0 15,1 Поитевин 1927, с. 5
  16. ↑ Поитевин 1927, с. 2
  17. ↑ 17,0 17,1 Wолфе 1940, с. 747
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 Wолфе 1940, с. 746

== Манба ==

Библиография