Kommunizm

Коммунизм рамзи: Қизил юлдузча ичидаги болға ва ўроқ.

Коммунизм (лотинча: cоммунис — „умумий“) — хусусий мулкчиликни инкор қилишга асосланган турли қарашларнинг умумий номи (ибтидоий коммунизм, хаёлий коммунизм, „казарма“ коммунизми ва бошқалар). Унга кўра, ягона умумий (ижтимоий) мулк жамият ижтимоий-иқтисодий тузилишининг асосини ташкил қилади. Бу ғоя „идеал жамият“ номи билан Платон, кейинроқ Тҳомас Море, Томмасо Cампанелла, Чарлес Фоуриэр ва бошқаларнинг асарларида илгари сурилди, Коммунизм ёки коммунистик жамият номи билан ХИХ—ХХ асрларда Карл Марх, Фриэдрич Энгелс ва Владимир Ленин асарларида назарий ифодасини топди. Марксча тарихий жараён ҳақидаги қарашга биноан, Коммунизм — капитализм ўрнини эгаллайдиган ва ўз тараққиётида 2 босқич (фаза) — социализм деб аталадиган қуйи босқич ҳамда тўла Коммунизм деб аталадиган юқори босқични босиб ўтадиган ижтимоий-иқтисодий формациядир. Коммунизм назариётчилари бу икки босқичнинг ўзига хос жиҳатлари ҳамда умумий томонлари мавжудлигини кўрсатишга уринишган. Умумий томони иқтисодий жиҳатдан ягона ижтимоий мулкка асосланганлиги, ўзига хос томони эса — меҳнат тақсимоти тамойили билан белгиланади, деб уқтиришган. Чунончи, улар Коммунизмда „ҳар кимдан қобилиятига яраша, ҳар кимга эҳтиёжига яраша“ тамойили амал қилади, „Коммунизмда муҳим ижтимоий тафовутлар бўлмайди, ҳамма тенг бўлади“, „давлат ўз вазифасини бажариб бўлади ва барҳам топади“, деб ҳисоблашган.

Коммунизм ғоясининг асосида тарихни фақат материалистик тушуниш, формациявий қараш, синфийлик ва партиявийлик тамойилларига асосланиш, пролетариат манфаатларинигина ҳимоя қилиш кабилар ётади. Жамият тараққиёти қонунларига, инсон эркинлиги, мустақиллик ва демократия тамойилларига зид бўлган бу ғоялар собиқ СССР ҳудудида, „социалистик лагер“ деб аталган жаҳон социалистик системаси давлатларида татбиқ қилинди. ХХ асрнинг 20-йилларидан зўрлик йўли билан пролетариат (амалда партия)нинг маъмурий-буйруқбозликка асосланган диктатураси ўрнатилди. Ривожланиш ва тараққиётнинг хилма-хиллиги, турли халқлар ва мамлакатларга хос миллиймаънавий хусусиятларнинг мавжудлиги инкор этилди. Дунё мамлакатлари ва халқларининг ягона коммунистик жамиятга боришини асослашга ҳаракат қилинди. Бирок, Коммунизмнинг „эркинлик“, „тенглик“ тўғрисидаги шиорлари сохта ва асоссиз эканлиги маълум бўлди.