Kompleks

Мураккаб, комплекс (лот. комплексус – боғланиш, уйғунлик) – нарсалар, ҳодисалар, белгилар ва бошқаларнинг мажмуи. Бу изчиллик, яхлитлик маъносини англатувчи тушунча сиёсат ва жамиятда қўлланади ва кўпинча маънавий соҳаларда, фалсафа ва фанда қўлланади (масалан, комплекс чора-тадбирлар, комплекс тадқиқотлар ва бошқалар). „Комплекс“нинг биринчи тушунчаси меъмордир. иншоотларга нисбатан қўлланади. Архитектура мажмуаси турли мамлакатларда турлича номланади (масалан, қадимги Мисрда – "пирамида"), у шоҳлар ва уруғ бошлиқлари ёки таниқли одамларнинг бошларига қурилган. Энг катта Комплекслар Мисрда милоддан аввалги 2-3 минг йилликларда қурилган Джосер ва Хеопис пирамидалари. Қурилиш бир неча тонна оғирликдаги блок тошлардан ясалган. Қозоғистонда архитектура Мажмуа қурилиши бронза даврида бошланган. Улар асосан тошларан ясалган ва уйга ўхшаш қурилган. Баъзан унинг ёнига тош ҳайкал қўйилган. Буни фламанд сайёҳи В.Рубрук, қозоқ олими Ш. Уалихонов ва Хитой йилномаси "Тан-Шу" тасдиқлайди. Кўллар асосан Қозоғистонда учрайдиган комплексларнинг, асосан, катталиги 44 м дан 9,69,6 м гача етади. Жасадлар сақланадиган хоналарнинг катталиги. 22,2 м дан 66 м гача. Деворлардаги текис тошларнинг қалинлиги. 1,8 – 3,6 м, баландлиги. 0,4 – 1 м. Бундай катта мақбараларнинг қурилиши у ерда дафн этилган одамларнинг ўша жамиятда алоҳида ўрин тутганини кўрсатади. Комплекслар милоддан аввалги ИХ-ИИИ асрларда қурилган. К.нинг танлаб олинган намуналари кенг Қозоғистон заминида жуда кўп. Улар: Улитауда – Косуйтас, Карадин, Ақсу-Аюли, Қози-Кöрпешда Аяғозда – Баян гўзал ёдгорликлари ва бошқалар. Энг қадимги Домбаул мажмуаси (Қора-Кенгир вилояти, Марказий Қозоғистон). К.дан топилган антик давр ашёлари (қурол, кийим-кечак, кўза ва бошқалар) катта тарихий аҳамиятга эга. Қозоғистонда қадимдан сақланиб қолган мажмуаларни ўрганишга олим А.Марғулон, меъморлар Т.Басенов, М.Мендиқуловлар катта ҳисса қўшдилар. Қозоғистонда ўрта асрларда ва янги давр бошида қурилган меъморчилик. Комплекслар асосан маросим тузилмаларидир. ХИХ аср охири – ХХ аср бошларида Қозоғистон шаҳарларида шаҳарсозлик, замонавий илғор архитектуранинг ривожланиши. Комплекслар пайдо бўлди; к. Қозоқ архитектураси.

Стратиграфияда бу таркиби ва структуравий хусусиятлари мураккаб бўлса-да, баъзи умумий хусусиятлар билан ажралиб турадиган тош қатламлари тўпламидир. Петрография ва петрологияда: геологик ёши, таркиби ва келиб чиқиши бўйича умумий белгилар билан тавсифланган магматик жинслар тўплами.

Комплексли ион

Кристалл панжарада бирликда сифатида йиғилган икки ёки ундан ортиқ элементларнинг бирлашмаси (масалан, МО3; СО4 ва бошқалар).