Konfessiya

Конфессия (лотинча: cонфессио „эътироф“), ёки дин — маълум бир диний таълимот доирасидаги диннинг хусусияти, шунингдек, эътиқод қилувчилар бирлашмаси. Масалан, христианликда эътироф этишда турли эътиқодлардан фойдаланадиган черковлар турли мазҳабларни ташкил қилади. Сўзнинг умумий маъносида „эътироф“ атамаси маълум бир дин доирасидаги маълум бир йўналишнинг синонимидир. Баъзан деноминация атамаси билан аниқланади.

Диний конфессия — муайян диний таълимот доирасида шаклланган ва ўзига хос хусусиятларга эга эътиқод ва ушбу эътиқодга эргашувчилар жамоаси. „Конфессия“ сўзининг мазмун-моҳиятидан келиб чиққан ҳолда, мутахассислар ҳозирги кунда дунёда тахминан 1000 дан ортиқ диний конфессиялар мавжуд, деб ҳисоблайдилар. Конфессия умумий атама бўлиб, христианлик, буддавийлик каби катта динлар ҳам, уларнинг замирида пайдо бўлган православлик, католиклик, ламаизм, дзен-буддизм каби йўналишлар ҳам шундай ном билан аталаверади.

Мазҳабларга мисоллар

• Устун динлар ва конфессияларнинг мамлакатлар бўйича тақсимланиши : Православлик Қадимги Шарқ православ черковлари католиклик протестантизм суннийлик шиизм Теравада Маҳаяна Важраяна ҳиндуизм

Христианлик

Православлик, Католиклик, Протестантизм, Пентикостализм, англиканизм ва бошқалар.

Христианлик

Ислом

суннийлик, Шиалик, Заидизм, Имомийлик, Исмоиллик Ибадизм.

Маълумот ўрнида келтирилганларнинг ҳеч қайси бири Дунё мусулмонлри кенгашининг Фатво ҳаяти тасдиғидан ўтмаган Ҳечқайси расмий исломий давлат мазкур машабларга эга эмас буларнинг бари мутаасиблар томонидан ўйлаб топилган сунний оқимлар Дунё мусулмонлари кенгаши таъсдиқидан ўтган мазҳаблар: Шофий, Молий, Ҳанафий ва Ҳанбалий мазҳабларидир

юқорида келтирилган келтирилган 4 мазҳаб дунё миқёсида расман тасдиғини топган

илк келтирилган сунний мазҳаблар эса Айрим бир оқимларнинг манфаати мақсадида ўйлаб топилиб муҳим масалаларда заифлашиб қолганлиги сабабли тасдиқдан ўтмаган.

Ислом мазҳабчилиги, Ислом

Будмдиз

Теравада, Маҳаяна, Важраяна.

Буддизм

яҳудийлик

Православ яҳудийлик, Ҳасидизм, Яҳудийликни ислоҳ қилиш.

Яҳудийлик

Христиан конфессиялари рўйхати

Христианликнинг конфессияларга бўлиниши ва эътирофлар сони бўйича консенсус мавжуд эмас. Бироқ, христианлик учта конфессияга бўлинганлиги кенг тарқалган — католиклик, протестантлик ва православлик. Бироқ, бундай соддалаштирилган бўлиниш билан, бир мазҳабда, гуруҳлар аслида динда бошқача бўлиб чиқади.

Реформация даврида Рим-католик черковидан ажралиб чиққан лютеранлар, англиканлар ва калвинистлардан ташқари протестантизм кейинчалик протестантизмнинг ўзи доирасида пайдо бўлган ҳаракатларни ҳам ўз ичига олади, масалан, баптистлар, элликчилар ва бошқалар. Эттинчи кун адвентистларига келсак, баъзи протестант илоҳиёцҳунослари уларни култлар деб аташади, аммо 1950-йилларнинг охиридан бошлаб „ўз сафларида эвангелистик ҳаракат пайдо бўлганини“ таъкидлайдилар. Протестантизм 19-асрда пайдо бўлган баъзи диний оқимларни ўз ичига олмайди, масалан, Иэгова гувоҳлари ва ўзларини ўз ичига олмайди.

Тарихий черковлар билан боғлиқ вазият бундан кам эмас. Шундай қилиб, ўзларини католик деб атаган эски католиклар ва ўзларини католик деб атайдиган бошқа гуруҳлар Рим-католик черкови томонидан тан олинмайди, чунки католикликнинг асосий белгиси Рим папасининг черков бошлиғи сифатида тан олинишидир. Православлик ўзларини православ деб атайдиган икки хил черков гуруҳини англатади — Калседон бўлмаган Қадимги Шарқ православ черковлари ва Византия анъаналарининг Калседон Шарқий православ черковлари. Шу билан бирга, улар ўртасидаги муносабатлар ўзаро тан олишдан бид’ат айбловларигача фарқ қилади.

Бундан ташқари, Шарқнинг Оссурия черкови ва Шарқнинг Қадимги Оссурия черкови, несторианликни эътироф этадиган ягона черковлар ва шунинг учун ўзларининг шахсида алоҳида насронийлик мазҳаби бўлиб, бундай уч томонлама схемага мос келмайди.

Христианлик мазҳаблари уларнинг ажралиш хронологиясига кўра

•Шарқнинг қадимги Шарқий Оссурия черкови

•Қадимги Шарқий православ черковлари

•Византия православлиги ва католиклиги (бир вақтнинг ўзида бир-биридан ажратилган).

•Протестантизм

•Ресторационизм

•Пара -христианлик (псевдо-христианлик)

Яҳудийликдаги конфессионал бўлинишлар

Замонавий яҳудийлик турли конфессияларни ўз ичига олади. Энг йириклари православ яҳудийлик (шу жумладан, ўз навбатида, Ҳасидимлар, Литваклар, замонавий православлар, диний сионистлар ва бошқалар), ислоҳотчи ва консерватив ҳаракатлар (асосан АҚШ ва Канадада). Баъзи мамлакатларда ислоҳот яҳудийлигига тахминан мос келадиган оқим либерал ёки прогрессив иудаизм деб аталади ва АҚШ ва Канададан ташқаридаги консерватив яҳудийлик тарафдорлари „масорти“ деб аталади.

Исломдаги конфессиявий бўлиниш

Ислом оқимлари

Исломдаги оқимларнинг тафовути Умавийлар даврида бошланиб, Аббосийлар даврида ҳам давом этган, яъни олимлар қадимги юнон ва эрон олимларининг асарларини араб тилига таржима қила бошлаганлар, бу асарларни ислом нуқтаи назаридан таҳлил қилиб, шарҳлай бошлаганлар.

Дунё мусулмонларининг тахминан 85-90% суннийлар, (Рақамлар Таҳминий фаразга асосланган асосан хаёлий) қолганлари шиалар, шунингдек, исломий мазҳаблар аъзоларини (Аҳмадилар, алавийлар, друзлар, ибодийлар, исмоилийлар ва бошқалар) ўз ичига олган кичик озчиликни ташкил қилади.