Konneksin
Коннексинлар (Cх) – ёки оралиқ бирикма оқсиллари умуртқали ҳайвонларнинг бўшлиқ бирикмаларини ҳосил қилиш учун йиғиладиган трансмембрана оқсилларидир. Оқсилларнинг мутлақо бошқа оиласи, иннексинлар умуртқасиз ҳайвонларда бўшлиқларни ҳосил қилади[1]. Ҳар бир бўшлиқ бирикмаси иккита яримканалдан ёки коннексонлардан иборат ва улар коннексинларнинг гомо- ёки гетерогексамерик массивларидан иборат бўлиб, битта плазма мембранасидаги коннексон бир-бирига қарама-қарши жойлашган ҳужайра мембранасидаги коннексон билан учма-уч жойлашади. Яримканал олтита коннексин бўлинмасидан иборат бўлиб, уларнинг ҳар бири тўртта трансмембрана сегментидан иборат. Бўшлиқлар кўплаб физиологик жараёнлар учун муҳим, масалан, юрак мушакларининг мувофиқлаштирилган деполаризацияси, эмбрионнинг тўғри ривожланиши ва микроваскулатурада ўтказиладиган жавоблар. Коннексинлар ситоскелетон ва ҳужайра миграция каналига боғлиқ бўлмаган функсияларга ҳам эга[2]. Шу сабабларга кўра, коннексинни кодловчи генлардаги мутациялар функсионал ва ривожланиш аномалияларига олиб келиши мумкин.
Номенклатура
Коннексинлар одатда молекуляр оғирликларига кўра номланади, масалан, Cх26 – бу оғирлиги 26 кДа бўлган коннексин оқсилидир. Рақобатдош номенклатура бу бўшлиқ оқсил тизими ҳисобланиб, бунда коннексинлар α (ГЖА) ва β (ГЖБ) шакллари бўйича сараланиб, қўшимча коннексинлар C, Д ва Э гуруҳларига гуруҳланади, сўнгра идентификация рақами қўйилади, масалан, ГЖА1 Cх43 га мос келади. Элсиноредаги Гап Жунcтион конференциясида (2007) овоз беришдан сўнг, жамоа коннексинларни кодлайдиган генлар учун ГЖ номенклатураси тизимидан фойдаланишга рози бўлди, лекин ортологик оқсилларни рақамлаш учун инсон оқсилнинг оғирлигидан фойдаланган ҳолда кодланган оқсиллар учун коннексин номенклатурасини сақлаб қолишни хоҳлади.
Тузилиши

Коннексинлар таркибида тўртта юқори тартибли трансмембран сегментлари(ТМС) C ва Н ситоплазматик учлари, ситоплазматик ҳалқа (СҲ) ва иккита ҳужайрадан ташқари ҳалқа (ТҲ-1) ва (ТҲ-2) мавжуд. Коннексинлар ярим каналлар ёки коннексонларни ҳосил қилиш учун олтитадан иборат гуруҳларга йиғилади ва кейин иккита яримканаллар бирикиб бўшлиқ бирикмасини ҳосил қилади.
Инсон томонидан ҳосил қилинган 3,5 Å ўлчамдаги Cх26 (шунингдек, ГЖБ2 номи билан ҳам танилган) бўшлиқ бирлашма каналининг кристалл тузилиши мавжуд[3]. Зичлик харитаси олтита протомернинг: мембранадан иборат иккита ярим канални ва ҳар бир ярим канални ташкил этувчи тўртта трансмембрана сегментлари (ТМС) ни жойлашишини кўрсатди. Яримканалларда мусбат зарядланган ситоплазматик кириш, воронка, манфий зарядланган трансмембрана йўли ва ҳужайрадан ташқари бўшлиқ мавжуд. Канал деворини қоплайдиган олтита амино-терминал спиралдан ҳосил бўлган воронка қисмда тешик тораяди, бу эса каналнинг кириш қисмидаги молекуляр ўлчамдаги чекланишни аниқлайди.
Манбалар
- ↑ Молеcулар Cелл Биологй, 5тҳ, Неw Ёрк: W.Ҳ. Фреэман анд Cомпанй, 2004 — 230–31-бет. ИСБН 0-7167-4366-3.
- ↑ „Гап жунcтион протеинс он тҳе мове: cоннехинс, тҳе cйтоскелетон анд мигратион“. Биочим Биопҳйс Аcта. 1828-жилд, № 1. Жануарй 2013. 94–108-бет. дои:10.1016/ж.ббамем.2012.05.014. ПМИД 22613178.
- ↑ „Струcтуре оф тҳе cоннехин 26 гап жунcтион чаннел ат 3.5 А ресолутион“. Натуре. 458-жилд, № 7238. Април 2009. 597–602-бет. Бибcоде:2009Натур.458..597М. дои:10.1038/натуре07869. ИССН 1476-4687. ПМИД 19340074.
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |