Konvergent fikrlash
Конвергент фикрлаш — бу Жой Пол Гуилфорд томонидан дивергент фикрлашнинг акси сифатида ишлаб чиқилган атама. Бу, одатда, катта ижодкорликни талаб қилмайдиган стандарт саволларга, масалан, мактабда фаналри топшириқларида ва интеллект учун стандартлаштирилган кўп танловли тестларда „тўғри“ жавоб бериш қобилиятини англатади.
Мувофиқлик
Конвергент фикрлаш — бу муаммога ягона, аниқ жавоб топишга қаратилган фикрлаш тури[1]. Бу саволга энг яхши ёки тўғри жавобни олишга қаратилган. Конвергент фикрлаш тезлик, аниқлик ва мантиқни таъкидлайди ва таниш бўлган усулларни таниб олишга, қайта қўллашга ва сақланган маълумотларни тўплашга қаратилади[1]. Бу жавоб осонгина мавжуд бўлган ва уни эслаб қолиш ёки қарор қабул қилиш стратегиялари орқали ишлаб чиқиш керак бўлган ҳолатларда энг самарали ҳисобланади.[1] Конвергент фикрлашнинг муҳим жиҳати шундаки, у ягона энг яхши жавобга олиб келади ва ноаниқлик учун жой қолдирмайди. Бу нуқтаи назардан, жавоблар тўғри ёки нотўғри бўлади. Конвергент фикрлаш жараёнининг охирида олинган ечим кўпинча энг яхши жавобдир.
Конвергент фикрлаш ҳам билим билан боғлиқ, чунки у мавжуд билимларни стандарт процедуралар ёрдамида манипуляция қилишни ўз ичига олади[1]. Билим — бу ижодкорликнинг яна бир муҳим жиҳати. Бу ғоялар манбаи, ечим йўлларини таклиф қилади, самарадорлик ва янгилик мезонларини беради[1]. Конвергент фикрлаш ижодий муаммоларни ҳал қилишда восита сифатида ишлатилади. Бирор киши муаммони ҳал қилиш учун танқидий фикрлашдан фойдаланганда, улар ҳукм чиқариш учун онгли равишда стандартлар ёки эҳтимолликлардан фойдаланадилар[2]. Бу дивергент фикрлашдан фарқ қилади, бунда кўплаб мумкин бўлган ечимларни излаш ва қабул қилишда ҳукм кечиктирилади.
Конвергент фикрлаш кўпинча дивергент фикрлаш билан биргаликда ишлатилади. Дивергент фикрлаш одатда ўз-ўзидан, эркин тарзда содир бўлади, унда кўплаб ижодий ғоялар яратилади ва баҳоланади[2]. Қисқа вақт ичида бир нечта мумкин бўлган ечимлар ўрганилади.Дивергент фикрлаш жараёни тугагандан сўнг, ғоялар ва маълумотлар конвергент фикрлашдан фойдаланган ҳолда тартибга солинади ва тузилади шунингдек, қарор қабул қилиш стратегиялари қўлланади, бу битта энг яхши ёки тўғри жавобга олиб келади[2]. Дивергент фикрлаш мисоллари муаммони ҳал қилиш жараёнининг бошида ақлий ҳужум, эркин ёзиш ва ижодий фикрлаш усулларидан фойдаланишни ўз ичига олади ва кейинчалик баҳоланиши мумкин бўлган ечимларни ишлаб чиқаради[3]. Етарли миқдордаги ғоялар ўрганилгандан сўнг, конвергент фикрлашдан фойдаланиш мумкин. Билим, мантиқ, эҳтимоллик ва қарор қабул қилишнинг бошқа стратегиялари эътиборга олинади, чунки эришилганда бир маънога эга бўлмаган энг яхши жавобни қидиришда ечимлар индивидуал равишда баҳоланади[2].
Конвергент ва дивергент фикрлаш
Шахсият
Дивергент ва конвергент фикрлашнинг шахсий корреляцияси ўрганилди. Натижалар шуни кўрсатадики, иккита шахсий хусусият дивергент фикрлаш билан сезиларли даражада боғлиқ. Ушбу хусусиятлар, яъни Очиқлик ва Экстраверсия, дивергент фикрлаш ишлаб чиқаришни осонлаштириши аниқланди[4]. Очиқлик интеллектуал қизиқишни, тасаввурни, бадиий қизиқишларни, либерал муносабатни ва ўзига хосликни баҳолайди[5].
Очиқлик дивергент фикрлашнинг энг кучли шахсий корреляцияси деб топилганлиги ажабланарли эмас, чунки аввалги тадқиқотлар Очиқликни ижодкорликнинг прокси сифатида талқин қилишни таклиф қилган[6]. Очиқлик ижодкорликдан ташқари жабҳалардаги индивидуал фарқларни консепсиялаштирган бўлса-да, Очиқлик ва дивергент фикрлаш ўртасидаги юқори корреляция ижодкорликнинг бир хил томонларини ўлчашнинг икки хил усулидан далолат беради. Очиқлик — бу „қутидан ташқарида“ фикрлашни афзал кўрганлиги ҳақида ўз-ўзидан ҳисобот ҳисобланади. Дивергент фикрлаш тестлари самарадорликка асосланган ўлчовни ифодалайди.
Конвергент фикрлашда шахсиятнинг ҳеч қандай таъсири топилмади, бу эса „ Катта бешлик“ шахсият хусусиятлари конвергент фикрлашдан кўра дивергент фикрлашни яхшироқ башорат қилишини ёки барча турдаги шахслар ўзларининг шахсиятидан қатъи назар, конвергент фикрлаш билан шуғулланишини кўрсатади[4].
Мия фаолияти
Мия фаолиятидаги ўзгаришлар конвергент ва дивергент фикрлаш жараёнида субектларда ўрганилди. Бунинг учун тадқиқотчилар конвергент ва дивергент фикрлаш вазифалари давомида субектларнинг электроансефалография (ЭЭГ) тасвирларини ўрганишди. Ҳар бир фикрлаш тури давомида ЭЭГ параметрларининг ўзгаришининг турли шакллари топилган. Дам олаётган назорат гуруҳи билан таққослаганда, конвергент ва дивергент фикрлаш Алпҳа 1,2 ритмларининг сезиларли даражада синхронизациясини келтириб чиқарди[7]. Шу билан бирга, конвергент фикрлаш кўпроқ каудал ва ўнг томонлама бўлган Тҳета 1 бандида уйғунликни кучайтирди. Бошқа томондан, дивергент фикрлаш Тҳета 1 ва 2 тасмаларида кортекснинг каудал минтақаларида амплитуданинг пасайишини кўрсатди[7]. Амплитуда ва когерентликнинг катта ўсиши миянинг иккала ярим шарлари ўртасида яқин синхронизацияни кўрсатади.
Дивергент фикрлаш жараёнида гипотезанинг муваффақиятли ишлаб чиқарилиши ижобий ҳис-туйғуларни уйғотади, бу қисман ижодий фикрлашнинг мураккаблиги ва ишлаш кўрсаткичларининг ортиши, психо-яримфералараро мувофиқлик билан боғлиқ бўлиши мумкин[7]. Шунингдек, ўнг ярим шарнинг ва „когнитив ўқ“ нинг олинган устунлиги, чап оксипиталнинг бирлашиши — ўнг фронтал ўнг оксипиталдан фарқли ўлароқ Аналитик фикрлашни тавсифловчи чап фронтал „ўқ“ муваффақиятли дивергент фикрлаш пайтида онгсиз ақлий ишлов беришнинг ЭЭГ тасвирини акс эттириши мумкин[8].
Конвергент ва дивергент фикрлаш миядаги норадреналин даражасини модуляция қилувчи лоcус cоэрулеус нейротрансмисён тизимига боғлиқ[9][10][11]. Ушбу тизим когнитив мослашувчанликда ва ўрганиш ва эксплуатация қилиш муаммосида (кўп қуролли бандит муаммоси) муҳим рол ўйнайди[12].
Интеллектуал қобилият
Ўсмирларнинг конвергент ва дивергент фикрлаш қобилиятларини ўлчаш учун бир қатор стандарт разведка тестлари ишлатилган. Натижалар шуни кўрсатадики, дивергент фикрлаш даражаси юқори деб таснифланган субектлар дивергент фикрлаш даражаси паст деб таснифланган субектларга қараганда сўз равонлиги ва ўқиш баллари сезиларли даражада юқори бўлган[13]. Бундан ташқари, дивергент фикрлашда юқори бўлганлар ҳам юқори ташвиш ва пенетрация балларини кўрсатдилар. Шундай қилиб, дивергент фикрлаш қобилияти юқори бўлган субектларни идрок этиш жараёнлари етук бўлиб, ноанъанавий тарзда адекват бошқариладиган деб тавсифлаш мумкин[13].
Аксинча, юқори конвергент фикрлаш гуруҳидаги субектлар ўтган ўқув йили учун ўртача кўрсаткичларни юқори кўрсатдилар, уй вазифасини бажаришда камроқ қийинчиликларга дуч келишди ва шунингдек, ота-оналари уларни ўрта мактабдан кейинги таълимга мажбур қилишларини кўрсатдилар[13]. Бу конвергент фикрлаш ўлчовлари билан боғлиқ ягона муҳим муносабатлар эди. Бу шуни кўрсатадики, бу когнитив ўлчовлар бир-биридан мустақилдир. Келажакда ушбу мавзу бўйича олиб бориладиган тадқиқотлар дивергент ва конвергент мутафаккирлар ўртасидаги шахсиятнинг ривожланиш, когнитив ва абадий жиҳатларига уларнинг муносабат тузилмаларига эмас, балки кўпроқ эътибор қаратишлари керак[13].
Ижодий қобилият
Ижодий қобилият бир тўғри жавобни талаб қиладиган конвергент топшириқлар ва турли хил тўғри жавобларни ишлаб чиқаришни талаб қиладиган дивергент топшириқлар ёрдамида тадқиқотда ўлчанди. Конвергент вазифаларнинг иккита тури ишлатилган, биринчиси масофавий боғланиш вазифалари бўлиб, улар мавзуга учта сўз берди ва олдинги учта сўз қайси сўз билан боғлиқлигини сўради. Конвергент фикрлаш топшириғининг иккинчи тури тушунча муаммолари бўлиб, улар субектларга баъзи контекстуал фактларни берди ва кейин уларга изоҳ талаб қиладиган савол берди[14].
Масофавий ассоциациялар вазифалари учун конвергент мутафаккирлар бешта масофавий ассоциациялар муаммоларидан кўпини тўғри ҳал қилишди, кейин эса дивергент фикрлашдан фойдаланганлар[14]. Бу бир томонлама АНОВА томонидан сезиларли даражада фарқ қилишини кўрсатди. Бундан ташқари, тушуниш муаммоларига жавоб беришда, конвергент фикрлашдан фойдаланган иштирокчилар назорат гуруҳига қараганда кўпроқ тушуниш муаммоларини ҳал қилишди, аммо конвергент ёки дивергент фикрлашдан фойдаланадиган субектлар ўртасида сезиларли фарқ йўқ эди[14].
Дивергент фикрлаш вазифалари учун, гарчи барча дивергент вазифалар биргаликда ўзаро боғлиқликни кўрсатган бўлса-да, шартлар ўртасида текширилганда улар аҳамиятли эмас эди[14].
Кайфият
Туйғулар асосий когнитив жараёнларга таъсир қилиши мумкинлигини кўрсатадиган кўпайиб бораётган далиллар билан, сўнгги ёндашувлар аксинча, когнитив жараёнлар ҳам одамнинг кайфиятига таъсир қилиши мумкинлигини ўрганиб чиқди. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, ижодий фикрлаш топшириғига тайёргарлик вазифа учун қандай фикрлаш туридан фойдаланилганига қараб кайфият ўзгаришига олиб келади[15].
Натижалар шуни кўрсатадики, ижодий фикрлашни талаб қиладиган вазифани бажариш инсоннинг кайфиятига таъсир қилади. Бу кайфият ва идрок нафақат боғлиқ, балки бу муносабатлар ўзаро боғлиқ деган фикрни сезиларли даражада қўллаб-қувватлайди[16]. Бундан ташқари, дивергент ва конвергент фикрлаш кайфиятга қарама-қарши йўллар билан таъсир қилади. Дивергент фикрлаш кўпроқ ижобий кайфиятга олиб келди, конвергент фикрлаш эса тескари таъсир кўрсатди ва салбий кайфиятни келтириб чиқарди[15].
Амалий фойдаланиш
Конвергент фикрлаш бола тарбиясида асосий воситадир. Бугунги кунда таълим имкониятларининг кўпчилиги табиатда кўп танлов бўлган стандартлаштирилган тестларда ишлаш билан боғлиқ[17]. Талаба мумкин бўлган жавобларни ўйлаб кўрганда, улар конструксия ичидаги муқобилларни тортиш учун конвергент фикрлашдан фойдаланадилар. Бу ўлчанадиган ягона энг яхши эчимни топишга имкон беради[17].
- Гамлет спектаклининг тўлиқлиги ҳақида фикр юритадиган бўлсак, Офелия ақлдан озганининг асосий сабаблари нима эди?[18].
- Фотосинтез учун кимёвий реаксия қандай?
- Ўсимликларда азот етишмаслигининг белгилари қандай?
- Чорвачиликнинг қайси зотлари Жанубий Техас учун энг мос келади?[19].
Танқид
Конвергент фикрлаш ғояси тадқиқотчилар томонидан танқид қилинди, улар барча муаммоларнинг самарали таснифланиши мумкин бўлган ечимларга эга эмаслигини таъкидлайдилар. Конвергент фикрлаш бир ечимга бошқасига нисбатан позицияни белгилайди. Муаммо шундаки, одам мураккаброқ муаммолар билан шуғулланаётганда, одам уларга мавжуд ечимларни тўғри тақсимлай олмаслиги мумкин[20]. Бундай ҳолларда тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, мураккаб муаммолар билан шуғулланаётганда, одамнинг ҳис- туйғулари ёки инстинктив муаммоларни ҳал қилиш қобилияти каби бошқа ўзгарувчилар ҳам берилган муаммонинг ечимини аниқлашда рол ўйнайди[20].
Бундан ташқари, конвергент фикрлаш озчиликларнинг аргументларини қадрсизлантириши ҳам айтилган[21]. Ишончли далилларни кўпчилик ёки озчилик томонидан қўллаб-қувватланганда субектларни конвергент ёки дивергент фикрлашга ундаш учун экспериментал манипуляциялар қўлланган тадқиқотда конвергент фикрлаш шароитида кўпчиликнинг қўллаб-қувватлаши асосий масала бўйича кўпроқ ижобий муносабатни келтириб чиқарадиган модел пайдо бўлди. Аксинча, озчиликнинг аргументни қўллаб-қувватлаши субектларга ҳеч қандай таъсир кўрсатмади[21]. Конвергент мутафаккирлар энг яхши жавобни танлашга жуда эътибор беришади, чунки улар озчиликларнинг фикрини тўғри баҳолай олмайдилар ва охир-оқибат аниқ ечимларни рад этишлари мумкин[21].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Cроплей, Артҳур (2006). „Ин Праисе оф Cонвергент Тҳинкинг“. Cреативитй Ресеарч Жоурнал. 18-жилд, № 3. 391–404-бет. дои:10.1207/с15326934cрж1803_13.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Лундстеэн, Сара, Cритиcал Тҳинкинг ин Проблем Солвинг: А Перспеcтиве фор тҳе Лангуаге Арц Теачер, ПроҚуэст 63157229 ЭРИC ЭД294184
- ↑ „Стратегиэс оф Дивергент Тҳинкинг“. Университй оф Wашингтон. Қаралди: 2009-йил 6-август.
- ↑ 4,0 4,1 Чаморро-Премузиc, Томас (2008). „Эффеcц оф Персоналитй анд Тҳреат оф Эвалуатион он Дивергент анд Cонвергент Тҳинкинг“. Жоурнал оф Ресеарч ин Персоналитй. 42-жилд, № 4. 1095–1101-бет. дои:10.1016/ж.жрп.2007.12.007. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме "персоналитй" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ МcCраэ, Р (1987). „Cреативитй, дивергент тҳинкинг анд Опеннесс то Эхпериэнcе“. Жоурнал оф Персоналитй анд Соcиал Псйчологй. 52-жилд, № 6. 1258–1265-бет. дои:10.1037/0022-3514.52.6.1258.
- ↑ Кинг, Л; Wалкер, Л; Бройлес, С (1996). „Cеативитй анд тҳе Фиве-Фаcтор Модел“. Жоурнал оф Ресеарч ин Персоналитй. 30-жилд, № 2. 189–203-бет. дои:10.1006/жрпе.1996.0013.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Разоумникова, Олга (2000). „Фунcтион Организатион оф Дифферент Браин Ареас Дуринг Cонвергент анд Дивергент Тҳинкинг: ан ЭЭГ Инвестигатион“. Cогнитиве Браин Ресеарч. 10-жилд, № 1–2. 11–18-бет. дои:10.1016/С0926-6410(00)00017-3. ПМИД 10978688. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме "ээг" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ Сқуире, Л; Кноwлтон, Г (1993). „Тҳе Струcтуре анд Организатион оф Меморй“. Аннуал Ревиэw оф Псйчологй. 44-жилд. 453–495-бет. дои:10.1146/аннурев.пс.44.020193.002321. ПМИД 8434894.
- ↑ Беверсдорф, Давид Қ.; Wҳите, Даwн М.; Чевер, Дақуэша C.; Ҳугҳес, Жоҳн Д.; Борнстеин, Роберт А. (2002). „Cентрал β-адренергиc модулатион оф cогнитиве флехибилитй“. НеуроРепорт. 13-жилд, № 18. 2505–2507-бет. дои:10.1097/00001756-200212200-00025. ИССН 0959-4965. ПМИД 12499857.
- ↑ Ҳеилман, Кеннетҳ М.; Надеау, Степҳен Э.; Беверсдорф, Давид О. (2003). „Cреативе Инноватион: Поссибле Браин Мечанисмс“. Неуроcасе. 9-жилд, № 5. 369–379-бет. дои:10.1076/неур.9.5.369.16553. ИССН 1355-4794. ПМИД 14972752.
- ↑ Лин, Ҳаусе; Вартаниан, Ошин (2018). „А Неуроэcономиc Фрамеwорк фор Cреативе Cогнитион“. Перспеcтивес он Псйчологиcал Сcиэнcе (инглизча). 13-жилд, № 6. 655–677-бет. дои:10.1177/1745691618794945. ИССН 1745-6916. ПМИД 30304640.
- ↑ Астон-Жонес, Гарй; Cоҳен, Жонатҳан Д. (2005-07-21). „Ан интегративе тҳеорй оф лоcус cоэрулеус-норепинепҳрине фунcтион: Адаптиве гаин анд оптимал перформанcе“. Аннуал Ревиэw оф Неуросcиэнcе. 28-жилд, № 1. 403–450-бет. дои:10.1146/аннурев.неуро.28.061604.135709. ИССН 0147-006Х. ПМИД 16022602.
- ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 Cларк, Чарлес; Wелдман, Д.; Тҳорпе, Ж. (1985). „Cонвергент анд Дивергент Тҳинкинг Абилитиэс оф Талентед Адолесcенц“. Жоурнал оф Эдуcатионал Псйчологй. 56-жилд, № 3. 157–163-бет. дои:10.1037/ҳ0022110. ПМИД 14327689. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме "эдуcатион" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 Ниэлсен, Баярд; Пиcкетт, C.; Симонтон, Д. (2008). „Cонcептуал Версус Эхпериментал Cреативитй: Wҳич Wоркс Бест он Cонвергент анд Дивергент Тҳинкинг Таскс?“. Псйчологй оф Аэстҳетиcс, Cреативитй, анд тҳе Арц. 2-жилд, № 3. 131–138-бет. дои:10.1037/1931-3896.2.3.131. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме "cреативитй" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ 15,0 15,1 Чермаҳини, Согҳра; Ҳоммел, Б. (2011). „Cреативе моод сwингс: дивергент анд cонвергент тҳинкинг аффеcт моод ин оппосите wайс“. Псйчологиcал Ресеарч. 76-жилд, № 5. 634–640-бет. дои:10.1007/с00426-011-0358-з. ПМC 3412079. ПМИД 21695470. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме "моод" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ Бар, М (2009). „А Cогнитиве Неуросcиэнcе Ҳйпотҳесис оф Моод анд Депрессион“. Трендс ин Cогнитиве Сcиэнcес. 13-жилд, № 11. 456–463-бет. дои:10.1016/ж.тиcс.2009.08.009. ПМC 2767460. ПМИД 19819753.
- ↑ 17,0 17,1 Ҳоммел, Б; Cолзато, Л.; Фисчер, Р.; Чристоффелс, И. (2011). „Билингуалисм анд cреативитй: бенефиц ин cонвергент тҳинкинг cоме wитҳ лоссес ин дивергент тҳинкинг“. Фронтиэрс ин Псйчологй. 2-жилд. 273-бет. дои:10.3389/фпсйг.2011.00273. ПМC 3212749. ПМИД 22084634.
- ↑ Леслиэ. „Фиве Басиc Тйпес оф Қуэстионс“. Тҳе Сеcонд Принcипле. Cорwин Пресс. Қаралди: 6-март 2015-йил.
- ↑ „Мсг.#67 Аскинг тҳе Ригҳт Қуэстионс Ин Cласс“. Томорроw'с Профессорс Маилинг Лист. 2016-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-март 2015-йил.
- ↑ 20,0 20,1 Cсиксзентмиҳалйи. „Тҳе Cреативе Персоналитй“. ҲарперCоллинс. Қаралди: 1-апрел 2012-йил.
- ↑ 21,0 21,1 21,2 Де Дреу, Cарстен; Де Вриэс, Н.; Гордижн, Э.; Счуурман, М. (1999). „Cонвергент анд дивергент проcессинг оф мажоритй анд миноритй аргуменц: эффеcц он фоcал анд релатед аттитудес“. Эуропеан Жоурнал оф Соcиал Псйчологй. 29-жилд, № 2–3. 329–348-бет. дои:10.1002/(СИCИ)1099-0992(199903/05)29:2/3<329::АИД-ЭЖСП930>3.0.CО;2-6.