Ziyosfera

Koreyada Islom


Ислом (корейсча: 이슬람교) Жанубий Корея ва Шимолий Кореяда кенг тарқалмаган диндир. Мусулмонлар жамоаси Сеулда жойлашган бўлиб, мамлакат бўйлаб бир нечта масжидлар мавжуд. Корея мусулмонлари федерацияси маълумотларига кўра, Жанубий Кореяда 200 мингга яқин мусулмон истиқомат қилади ва уларнинг 70-80 фоизи хорижликлардир[1]. Жанубий Кореядаги мусулмонларнинг 40 фоизи Сеулда истиқомат қилади. Ташқи ишлар вазирлиги 2004-йилдан бери ҳар йили Рамазон ойида ифторлик дастурхони тузиб келади[2]. Кореяликлар орасида мусулмонлар умумий аҳолининг атиги 0,4 фоизини ташкил қилади..Шунга қарамай, иммиграция туфайли мусулмонлар кўпайиб бормоқда[3].

Тарихи

Илк тарихи

7-асрнинг ўрталари ва охиригача мусулмон савдогарлар халифаликдан Танг Хитойга ўтиб, Кореянинг учта қироллигидан бири Силла билан алоқа ўрнатдилар[4]. 751-йилда асли Гогурео бўлган хитойлик генерал Гао Сянжи Аббосийлар халифалигига қарши Танг сулоласи учун Талас жангини бошқарган. Аммо мағлубиятга учраган. Шарқий Осиёга оид бўлмаган географик асарда Корея ҳақида энг биринчи эслатма Истахрийнинг 9-аср ўрталарида „Йўллар ва мамлакатлар китоби“ асарида учрайди[5].

Кореяда Ислом дини борлиги илк марта 9-асрда Бирлашган Силла даврида араб денгизчилари ва савдогарларининг келиши билан бошланган. Кўп сонли мусулмон географларнинг, жумладан 9-аср мусулмон форс тадқиқотчиси ва географ Ибн Ҳурдодбеҳнинг фикрига кўра, уларнинг кўпчилиги Кореяда доимий жойлашиб, мусулмон қишлоқларини барпо этишган[6]. Баъзи маълумотларга кўра, бу кўчманчиларнинг аксарияти Ироқдан бўлган[7]. Корея ёзувлари шуни кўрсатадики, милодий 9-асрда Ҳасан Разо исмли киши бошчилигида кўп сонли мусулмон чет элликлар Кореяга жойлашганлар[8]. Силлада Яқин Шарқ мусулмон жамоаси мавжудлигини кўрсатадиган яна бир нарса, аниқ форс хусусиятларига эга қирол қўриқчиларининг ҳайкалчаларидир[9]. Ўз навбатида, кейинчалик кўплаб мусулмонлар корейслар билан турмуш қуришди. Кореянинг мусулмон дунёсидан географик жиҳатдан яккаланиб қолганлиги туфайли буддизм ва шоманизмга бир оз сингиб кетган.

1154-йилда араб географи Муҳаммад ал-Идрисийнинг Табула Рогериана номли жаҳон атласига Корея киритилган. Кореянинг сақланиб қолган энг қадимги дунё харитаси, Гангнидо, Ғарбий минтақалар ҳақидаги билимларини ислом географларининг ишларидан олган[10].

Горео даври

Маҳаллий корейс маълумотларига кўра, мусулмонлар ярим оролга 1024-йилда Горео қироллигига, 100 га яқин мусулмонлар гуруҳи, жумладан, Ҳасан Разо, Гореодаги Хёнжонг ҳукмронлигининг 15-йилининг сентябр ойида ва кейинги йил яна 100 нафар мусулмон савдогарлари келган[11].

Ислом дунёси ва Корея ярим ороли ўртасидаги савдо алоқалари кейинги Горео қироллиги билан 15-асргача давом этди. Натижада Яқин Шарқ ва Ўрта Осиёдан келган бир қанча мусулмон савдогарлари Кореяга ўрнашиб, ўша ерда оила қурдилар. Хитойдан келган баъзи мусулмон Хуэй халқи ҳам Горео қироллигида яшаган, деган тахминлар бор[12].

Корейс миллатига мансуб биринчи мусулмон Рамазон ибн Алауддиндир. У 1349-йилда вафот этган.

Гангнидо Мўғул империяси давридаги Хитойнинг географик билимларини акс эттиради, қачонки Ғарб мамлакатлари ҳақида географик маълумотлар Ислом географлари орқали мавжуд бўлган. [13]

Асосан мусулмон халқлари билан кичик миқёсдаги алоқалар доимий равишда давом этди. Марҳум Горео даврида пойтахт Кесонда Егунг деб номланган масжидлар мавжуд бўлиб, уларнинг адабий маъноси „маросим зали“дир[14].

Жосеон даври

Ҳуиҳуи Лифани ўрганиш
Ҳуиҳуи Лифа асосидаги Корея самовий глобус.

Дастлабки Чосон даврида ислом тақвими Хитойга асосланган мавжуд календарларга нисбатан юқори аниқлиги туфайли календар ислоҳоти учун асос бўлиб хизмат қилди[5]. Хитой-ислом астрономияси анъанаси Кореяда 19-аср бошларигача сақланиб қолган[15].

Ҳуиҳуи жамоасига қарши фармон

1427-йилда Сежонг Юан сулоласидан бери алоҳида мақом ва стипендияларга эга бўлган Ҳуиҳуи (Корея мусулмонлари) жамоасига қарши фармон чиқарди. Ҳуиҳуи бош кийимларини ташлаб, „тантанали зални“ (Кесон шаҳридаги масжид) ёпишга ва бошқалар каби ибодат қилишга мажбур бўлди. Жосеон даврида мусулмонлар ҳақида бошқа ҳеч қандай эслатма йўқ[16].

Кейинги даврлар

Ислом Кореяда 16-асрларда келиб деярли йўқ эди ва 20-асрда қайтадан ёйилди. Кўпгина диний урф-одатлар ва таълимотлар сақланиб қолмаган деб ишонилади[5]. Бироқ 19-асрда Манжуриядаги корейслар ислом дини билан яна бир бор алоқага киришди[17].

Қайта кириши

Турк бригадаси қўмондони генерал Таҳсин Язıcı генерал-лейтенант Wалтон Wалкердан Кумуш Юлдузни қабул қилишда (1950-йил 15-декабр)

Корея уруши пайтида Туркия, Турк Бригадаси деб номланган Бирлашган Миллатлар Ташкилоти қўмондонлиги остида Жанубий Кореяга ёрдам бериш учун кўп сонли аскар юборди. Турклар инсонпарварлик ишларида ҳам ёрдам беришган, урушдан қолган етимлар учун мактаблар очишга ёрдам беришган. Урушдан кўп ўтмай, Жанубий Кореяда БМТ тинчликпарвар кучлари сифатида жойлашган турклар корейсларга Ислом динини тарғиб қила бошладилар. 1955-йилда илк динга келганлар Корея Мусулмон Жамиятини (ҳанггҳаэнгҳангҳаэ) ташкил этишди, ўша пайтда Имун-донгда биринчи Жанубий Корея масжиди қурилган[17]. Корея Мусулмонлар Жамияти 1967-йилда Корея мусулмонлари федерациясига айланиш учун етарли даражада ўсди[5].

Бугунги кунда

Шимолий Кореядаги Ислом

Пеw Ресеарч Cентер 2010-йилда Шимолий Кореяда 1990-йилда 1000 нафар мусулмон бўлган бўлса, 3000 нафар мусулмон борлигини тахмин қилган[18]. Эроннинг Пхеняндаги элчихонаси мамлакатдаги ягона масжид – Ар-Раҳмон масжидини ўз ичига олади[19].

Жанубий Кореяда Ислом

1962-йилда Малайзия (ўша пайтдаги Малая) ҳукумати Сеулда масжид қуриш учун 33 000 АҚШ доллари миқдорида грант таклиф қилди. Бироқ, инфляция туфайли режа бузилди[5]. Сеул марказий масжиди ниҳоят 1976-йилда Сеулнинг Итаэвон маҳалласида қурилган. Бугунги кунда Бусан, Анянг, Геонгги, Кванжу, Чонжу, Тегу ва Кесон шаҳарларида ҳам масжидлар мавжуд. Корея Ислом институти президенти Ли Хи Су (Йи Хуису) маълумотларига кўра, Жанубий Кореяда рўйхатга олинган 10 мингга яқин мусулмонлар (асосан чет эллик меҳмон ишчилар) бор[20].

Сеул марказий масжиди атрофидаги Яқин Шарқ корхоналари (2023)

Корея мусулмонлари федерацияси ресторан ва корхоналарга ҳалол сертификатлар беради. Уларнинг ҳалол сертификати Малайзия Ислом тараққиёти департаменти (ЖАКИМ) томонидан тан олинган ва 2018-йил январ ҳолатига кўра, Жанубий Кореяда жами 14 та КМФ ҳалол тасдиқланган ресторанлар мавжуд[21].

Расмий бошланғич мактаб ташкил этилгунга қадар 1990-йиллардан буён Султон Бин Абдулазиз номли мадраса фаолият кўрсатиб, бу ерда хорижлик мусулмон болаларига араб, ислом маданияти ва инглиз тилларини ўрганиш имконияти берилган

Кореядаги кўплаб мусулмонларнинг айтишича, уларнинг турли турмуш тарзи уларни жамиятда бошқалардан кўра кўпроқ ажралиб туради. Бироқ, уларнинг энг катта ташвиши 11-сентабр хуружларидан кейинги нотўғри қарашлардир[22]. Чет элликлар учун Корея кабел стансияси АрирангТВда Кореяда Имом Ҳак Апду ва Ислом ҳақида 9 дақиқалик репортаж намойиш этилди[23].

Покистон ва Бангладешдан келган меҳнат муҳожирлари мусулмон аҳолининг катта қисмини ташкил қилади. Кореялик мусулмонлар сони 2002-йилда Тҳе Кореа Тимес томонидан 45 000[14] деб хабар қилинган бўлса, Пеw тадқиқот маркази 2010-йилда 75 000 жанубий кореялик мусулмонлар ёки мамлакатдаги ҳар беш юз кишидан бири бўлганини тахмин қилган[18].

Суданлик мусулмонлар Рамазон ҳайитини Сеул марказий масжидида нишонламоқда (2018)

Мусулмон жамоалари орасида иккита алоҳида гуруҳ мавжуд: анъанавий ва муҳожир мусулмонлар. Мусулмонларнинг „анъанавий“ жамоаси одатда исломни қабул қилган корейслардир, муҳожирлар эса иш топиш учун Кореяга кўчиб келган одамлардир[24]. Ушбу муҳожирлар одатда Яқин Шарқ, Марказий Осиё, Жанубий Осиё ва Жануби-Шарқий Осиё каби минтақалардан келади[25]. Корейс бўлмаганларнинг иммиграцияси 2017-йилга нисбатан 9,2 фоизга[26] ўсди ва одамлар орасида кўчиб кетишга қарор қилган энг юқори ёш гуруҳи 20–29 ёш, кейин эса 10–19 ёш. Корея аҳолисининг кексайиб бориши, чет эл ишчи кучига талабнинг ортиб бориши ва аксарияти мусулмонлар яшайдиган мамлакатлардан талабалар оқимининг ортиши билан мусулмонлар сони сезиларли даражада ошиши мумкин, шунингдек, исломни қабул қилиш орқали корейс мусулмонлари сони ҳам ошади[27].

  • Seoul Central Mosque.
    Сеул марказий масжиди.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Wон-суп. „Муслим Cоммунитй Гец Неw Реcогнитион“. исламкореа.cом. 2017-йил 13-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-июн.
  2. ↑ „Фореигн Министер то Ҳост 14тҳ Ифтар Диннер“ (2017-йил 21-июн). 2017-йил 27-июнда асл нусхадан архивланган.
  3. ↑ „Тҳе Рисе оф Кореан Ислам: Мигратион анд Да'wа“.
  4. ↑ Грайсон, Жамес Ҳунтлей. Кореа: А Религиоус Ҳисторй. Роутледге, 2002 — 195-бет. ИСБН 0-7007-1605-Х. 
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Бакер, Дон (Wинтер 2006). "Ислам Стругглес фор а Тоэҳолд ин Кореа". Ҳарвард Асиа Қуартерлй. Арчивед фром тҳе оригинал он 2007-05-17. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20070517214927/ҳттп://www.асиақуартерлй.cом/cонтент/виэw/167/. Қаралди: 2007-04-23. Кореяда Ислом]]
  6. ↑ Леэ (1991) ревиэwс тҳе wритингс оф море тҳан 15 Арабиc геограпҳерс он Силла, wҳич мост рефер то ас ал-сила ор ал-шила.
  7. ↑ Леэ (1991, пп. 27–28) cитес тҳе wритингс оф Димашқи, ал-Мақриси, анд ал-Нуwаири ас репортинг Алаwид эмигратион то Силла ин тҳе лате 7тҳ cентурй.
  8. ↑ Леэ (1991, п. 26) cитес тҳе 10тҳ-cентурй чрониcлер Мас’уди.
  9. ↑ Тҳесе wере фоунд ин тҳе томб оф Wонсеонг оф Силла, д. 798 (Кwон 1991, п. 10).
  10. ↑ Кеитҳ Пратт, Ричард Рутт, Жамес Ҳоаре. Кореа: А Ҳисториcал анд Cултурал Диcтионарй. Роутледге, 1999 — 36-бет. ИСБН 0-7007-0464-7. 
  11. ↑ Ҳақуэ. „Исламиc Монитор: Ислам анд Муслимс ин Кореа“. исламиcмонитор.блогспот.cом (2011-йил 3-феврал).
  12. ↑ Кеитҳ Пратт, Ричард Рутт, Жамес Ҳоаре. Кореа: А Ҳисториcал анд Cултурал Диcтионарй. Роутледге, 1999 — 189-бет. ИСБН 0-7007-0464-7. 
  13. ↑ (Мия 2006; Мия 2007)
  14. ↑ 14,0 14,1 „Ислам такес роот анд блоомс“. Тҳе Кореа Тимес (2002-йил 22-ноябр). 2006-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 20-март.
  15. ↑ Юнли Ши (Жануарй 2003). "Тҳе Кореан Адаптатион оф тҳе Чинесе-Исламиc Астрономиcал Таблес". Арчиве фор Ҳисторй оф Эхаcт Сcиэнcес (Спрингер) 57 (1): 25–60 [30]. дои:10.1007/с00407-002-0060-з. ИССН 1432-0657. 
  16. ↑ „Ҳарвард Асиа Қуартерлй – Ислам Стругглес фор а Тоэҳолд ин Кореа“ (2008-йил 16-май). 2008-йил 16-майда асл нусхадан архивланган.
  17. ↑ 17,0 17,1 „Абоут Сеоул: Wай оф Лифе“. Сеоул Cитй говернмент wебсите. 2006-йил 8-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 20-март.
  18. ↑ 18,0 18,1 „Табле: Муслим Популатион бй Cоунтрй“. Пеw Ресеарч Cентер (2011-йил 27-январ). Қаралди: 2017-йил 14-март.
  19. ↑ Чад О'Cарролл. „Иран Буилд'с Пёнгянг'с Фирст Мосқуэ“. НКНеwс (2013-йил 22-январ). Қаралди: 2015-йил 29-июл.
  20. ↑ Тҳе артиcле (ин Кореан) ат „Арис Онлине Кореа“. 2002-йил 28-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2005-йил 19-июл. қуотес Леэ Ҳеэ-Соо (Йи Ҳуи-су), пресидент оф 한국 이슬람 학회 (Кореа Ислам Институте), wитҳ тҳесе фигурес.
  21. ↑ Ҳалал Фоод фор Пеонгчанг Атҳлетес
  22. ↑ „Арчивед cопй“. 2008-йил 29-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 19-декабр. Лифе ис Верй Ҳард фор Кореан Муслимс
  23. ↑ 1802ибраҳим. „이슬람 한국 – Ислам ин Кореа“ (2009-йил 26-сентябр). 2022-йил 21-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 7-феврал.
  24. ↑ „Религиоус Литераcй Прожеcт“. 2020-йил 4-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 10-ноябр.
  25. ↑ „Тҳе Рисе оф Кореан Ислам: Мигратион анд Да'wа“.
  26. ↑ „Интернатионал Мигранц“.
  27. ↑ Замакда Аллисон, Сафwаан (30 Април 2023). "Исламиc Эдуcатионал Провисионс ин Соутҳ Кореа анд Индонесиа: А Cомпарисон". Жоурнал оф Исламиc Эдуcатион Студенц 3 (1): 50–61. ҳттпс://ожс.иаинбатусангкар.аc.ид/ожс/индех.пҳп/жиэс/артиcле/виэw/8772/3516.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Koreyada_Islom" dan olindi