Koronavirus
Коронавируслар – сутемизувчилар ва қушлар касалликларини келтириб чиқарадиган вируслар гуруҳи. Одамларда вируслар нафас олиш йўлларининг инфексияларини келтириб чиқаради, улар одатда енгил, жумладан шамоллашни ўз ичига олади; аммо, САРС, МЕРС ва янги коронавирус каби кам учрайдиган шакллар ўлимга олиб келиши мумкин. Сигир ва чўчқаларда улар диарея, товуқларда эса юқори нафас йўллари касалликларига олиб келиши мумкин. Бугунги кунда, профилактика ёки даволаш учун тасдиқланган ваксиналар ёки антивирал препаратлар мавжуд эмас.
Исроиллик тиббиёт ходимлари томонидан ўтказилган янги тадқиқот натижаларига кўра, Коронавирус туфайли организмда юзага келган белгилар бутунлай ярим йил давомида йўқолади. Шунингдек, тадқиқотда коронавирусдан тузалганларнинг 95 фоизида респиратор ёки юрак касалликлари каби қайтариб бўлмас оқибатлар юзага келмаслиги аниқланган[1]. Ўзбекистонлик мутахассислар коронавирусдан соғайганлар ҳам ваксина қабул қилишиши кераклигини маълум қилди. Улар вируснинг ўзгарувчан экани, доимий равишда мутасияга учраши, CОВИД-19 билан боғлиқ хавфларнинг юқорилиги ва коронавирус билан қайта касалланиш эҳтимоли борлиги сабаб ушбу касаллик билан аввал касалланган бўлишидан қатъи назар, эмланиш тавсия этган[2]. Испаниялик олимлар тадқиқот ўтказди. Тадқиқот доирасида CОВИД-19нинг энг кенг тарқалган аломатларидан бири — таъм ва ҳид билишнинг йўқолиши билан боғлиқ ҳолатларни ўрганган. Коронавирусга чалинган беморларда ҳид билишнинг йўқолиши иммунитетнинг кучли жавоб реаксиясини кўрсатиши мумкинлиги аниқланди[3].
Антитаначалар
Россиялик олимлар организмида коронавирусга қарши антитаначалар шаклланган инсонлар қайта коронавирусга чалиниши мумкинлиги лекин касаллик симптомларсиз кечишини аниқлашган[4].
Ўзбекистон
Ўзбекистонда коронавирус беморлари ваксинациядан олдин антитаначалари миқдорини аниқлаши ихтиёрий эканлиги белгиланди[5]. Мутахассислар коронавирусдан соғайганлар ҳам ваксина қабул қилишиши кераклигини маълум қилди. Бунга вируснинг ўзгарувчан экани, доимий равишда мутасияга учраши сабаб қилиб келтирилган. Шунингдек, CОВИД-19 билан боғлиқ хавфларнинг юқорилиги ва коронавирус билан қайта касалланиш эҳтимолининг борлиги сабабли ушбу касаллик билан аввал касалланган бўлишидан қатъи назар, эмланиш тавсия этилган[2].
Коронавируснинг янги мутацияси
Швециялик олимлар биринчи маротаба онаси CОВИД-19ʻни юқтириб олган янги туғилган чақалоқда САРС-CоВ-2 коронавирусининг мутациясини топди. Ҳомиладор аёл кучли қорин оғриғи билан Малмё касалхонасига ётқизилган. Болада аномал даражадаги паст юрак частоталарининг қисқариши кузатилган, натижада чақалоққа кислород етиб бориши қийинлашган. Аёл кесарча кесиш йўли билан операция қилинганидан сўнг коронавирусга текширилган. Натижада онада ҳам, болада ҳам коронавирус борлиги аниқланган. Дастлабки таҳлиллар она ва боланинг организмидаги вируслар бир хил эканлигини кўрсатган, бироқ бир неча кун ўтгач, шифокорлар чақалоқдаги инфексия популяцияси ўзгарганлигини қайд этган. Болада дастлабки вирусдан фарқли янги штамм борлиги маълум бўлган.
Лунд университети шифохонаси акушер-гинекологи Мехрен Зайгам буни коронавируснинг ғайриоддий шароитларда, яъни, онадан болага у туғилишидан олдин ўтиши билан боғлиқ биринчи генетик ўзгариш, дея баҳолаган. Мутахассиснинг қайд этишича, вирусларнинг мутацияси тез-тез учраб туради, аммо А107Г номини олган янги штамм бола туғилганидан беш кун ўтгач вужудга келган. Вируснинг ўзгариши эса чақалоқнинг она қорнидаги ҳаётидан кейин янги ташқи олам билан мулоқотга киришгани билан боғлиқ бўлиши мумкин.
Таъкидланишича, она коронавирусни енгил шаклда ўтказган. Туғруқдан тўрт кун ўтиб, тўлиқ тузалган, лекин чақалоқ белгиланган муддатдан олдин туғилгани сабаб бир неча кун давомида шифокорлар назорати остида бўлган. Кейинроқ чақалоқда вирусга қарши антитаначалар юзага келган ва касаллик жиддий асоратларсиз кечган. Коронавирусдан ҳимояни она сути эмас (сут таркибида антитаначалар аниқланмаган), балки, боланинг иммун тизими мустақил равишда таъминлаган[6].
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти ҳисоботи
Хитойнинг Ухан шаҳрида 2021-йилнинг январ–феврал ойларида тадқиқот ўтказган Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) мутахассислари коронавируснинг келиб чиқиши борасида аниқ хулосага кела олмади.
коронавируснинг одамга табиий манбадан ёки потенсиал оралиқ ташувчидан юққани борасида аниқ маълумот берилмаган. Шу билан бирга, хасталикни юқтириб олишнинг бир қатор потенсиал йўлларига ишора қилувчи далиллар мавжудлиги қайд этилган.
Ўз навбатида, коронавируснинг оралиқ ташувчиси сифатида қоракўзан, қуён, уй мушуги ҳамда бошқа ҳайвонлар келтирилган. Ухандаги «Хуананм» бозорининг САРС-CоВ-2 тарқалишига асосий сабабчи бўлган ёки бўлмаганига ҳам аниқлик киритилмаган. Чунки касалликнинг дастлабки ҳолатлари бошқа бозорларда, баъзилари эса ҳатто улардан ташқарида ҳам қайд этилган. Мутахассислар, шунингдек, одамлар айнан қачондан САРС-CоВ-2 билан касаллана бошлаганини аниқлай олмаган.
«САРС-CоВ-2’нинг келиб чиқиши қаердан бошланганини аниқлаш — ҳамон долзарб масала. Вирус биринчи бўлиб Ухан шаҳрида ўткир пневмония тарқалишининг сабаби сифатида аниқланган бўлса-да, илк ҳолатларнинг қаерда қайд этилгани ҳали ҳам ноаниқ», дейилган ҳисоботда[7].
Коронавирус умрбод юқтириб олинган ҳолат
Америкалик шифокорлар коронавирусни бир умрга юқитириб олишнинг биринчи ҳолатларини қайд этди. Жанубий Калифорния университети тадқиқотчилари томонидан лейкемия билан оғриган уч беморда — ёш йигит, мактабгача ёшдаги бола ҳамда қизда коронавирус асоратлари 6 ойдан кўпроқ вақт давомида сақланиб қолгани аниқланган.
Мутахассисларнинг фикрига кўра, иммун тизими ишдан чиққан одамлар коронавирус инфексиясига жуда заиф бўлади. Организмда доимий равишда вирус борлиги эса янги мутацияларнинг хасталикка қарши ишлаб чиқиладиган антитаначаларни енгиб чиқиш эҳтимолини оширади[8].
Қўшимча маълумот
- Алwан А, Маҳжоур Ж, Мемиш ЗА (2013). „Новел cоронавирус инфеcтион: тиме то стай аҳеад оф тҳе cурве“. Эастерн Медитерранеан Ҳеалтҳ Жоурнал. 19 Суппл 1-жилд. С3–4-бет. ПМИД 23888787. 2020-03-24да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 2020-02-01.
{{cите магазине}}: Андозада ҳеч қандай қиймат берилмаган (бўш) номаълум параметр мавжуд:|сеператор=(ёрдам) (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-03-24 санасида архивланган) - Лауде Ҳ, Рассчаэрт Д, Делмас Б, Годет М, Гелфи Ж, Чарлей Б (Жуне 1990). „Молеcулар биологй оф трансмиссибле гастроэнтеритис вирус“. Ветеринарй Миcробиологй. 23-жилд, № 1–4. 147–54-бет. дои:10.1016/0378-1135(90)90144-К. ИССН 0378-1135. ПМИД 2169670.
- Сола И, Алонсо С, Зúñига С, Баласч М, Плана-Дурáн Ж, Энжуанес Л (Април 2003). „Энгинеэринг тҳе трансмиссибле гастроэнтеритис вирус геноме ас ан эхпрессион веcтор индуcинг лаcтогениc иммунитй“. Жоурнал оф Вирологй. 77-жилд, № 7. 4357–69-бет. дои:10.1128/ЖВИ.77.7.4357-4369.2003. ПМC 150661. ПМИД 12634392.
- Тажима М (1970). „Морпҳологй оф трансмиссибле гастроэнтеритис вирус оф пигс. А поссибле мембер оф cоронавирусес. Бриэф репорт“. Арчив фüр диэ Гесамте Вирусфорсчунг. 29-жилд, № 1. 105–8-бет. дои:10.1007/БФ01253886. ПМИД 4195092.
Ҳаволалар
 |
Викиомборда „Коронавирус“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
 |
Викилуғатда коронавирус номли мақола мавжуд. |
Манбалар
- ↑ „Коронавирусдан кейинги белгилар қачон бутунлай йўқолиши маълум бўлди“. Бугун.уз. 2021-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 28 февраль. (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-07-09 санасида архивланган)
- ↑ 2,0 2,1 „Коронавирусдан соғайганлар ҳам вакцина қабул қилиши керакми? Мутахассис жавоб берди“. Бугун.уз. 2021-йил 16-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 10 март.
- ↑ „Испаниялик олимлар коронавируснинг ижобий аломатини аниқлади“. Бугун.уз. 2021-йил 9-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 16 март.
- ↑ „Организмдаги юқори антитаначалар кўрсаткичи коронавирусга қайта чалинишдан ҳимоя қилмаслиги аниқланди“. Бугун.уз. 2021-йил 13-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 2 март. (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-07-13 санасида архивланган)
- ↑ „Ўзбекистонда коронавирус беморлари вакцинациядан олдин антитаначалари миқдорини аниқлаши шартми?“. Бугун.уз. 2021-йил 12-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 25 май. (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-07-12 санасида архивланган)
- ↑ „Швецияда туғилган чақалоқда коронавируснинг янги мутацияси аниқланди“. Бугун.уз. 2021-йил 13-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 3 март. (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-07-13 санасида архивланган)
- ↑ „ЖССТ коронавируснинг келиб чиқиши тўғрисидаги ҳисоботни эълон қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 18-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 31-03-2021.
- ↑ „Коронавирусни умрбод юқтириб олиш билан боғлиқ биринчи ҳолатлар қайд этилди“. Бугун.уз. 2021-йил 13-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 4 март. (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-07-13 санасида архивланган)