Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Kosmodrom

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Космодрóм (қадимги юнонча: δρόμος сўздан олинган бўлиб «коинот» ва «пойга учун жой» ма'ноларини англатади) — коинот аппаратлари ишга тушириладган ҳудуд, белгилаб қўйилган иншоотлар ўрин эгаллайдиган мажмуа. Коинот самолётлари учун аналог атамасида аэродром номи берилган. Одатда космодромлар катта майдон ва камаҳоли жойлар ҳамда алоҳидаги жараёнда аҳоли яшайдиган ҳудудларда, ракеталар зарар этказмайдиган поғоналарда учириладиган масканлар ёки қўшни учириладиган майдонлар қурилиши учун қарз олишяпти.Ҳаммасидан кўра космодромни манфаатли вазияти экватор бўлиб бу космодромдан учириладиган айланиш ракеталари учун қулай маскан, ҳаммасидан кўра энергия талаб қила оладиган этарли фойдаланиш тупроғи мавжуд. Учар Ракеталар экваторда ишга туширилиши ўрта кенгликда жойлашган космодромда учириладиган ракета билан таққослаганда 10 % ёнилғи тежалади. Космодромлар орбитага бир қанча катта ва фойдали юкларни олиб чиқаоладиган ва ташишига мувофиқ бўлиши керак. Истиқбол даврларида олимлар учун халқаро космодромни кўзга кўринарли сайёранинг юқори нуқтаси Жомолúнгма (Эверест) чўққисида қуриш ва ишга тушириш вариантларнинг бири бўлган эди. Ракета учирилиши электромагнит тўлқинига ётқизилган шкаладаги тезлашиш принсипига мавжуд жойда рухсат этилади ва ёнилғи двигателларининг қизиши бошланишида тежаб қолиши зарарли чиқиндилар миқдорини камайтиради. Орбитани экваторда суюкли қиялик билан ишга тушириш мумкин. Модоми, ки экваторда ракеталарни коинотга учириб юборадиган даражада қобилиятли шундай космодром лойиҳалари кўп давлатларда пайдо бўлди. Россия 2008-йилда ўзининг 2007-йилги хусусий кўрсаткичига нисбатан 27 ракеталар учирилган ва ракеталарни орбитага қўйиб юбориш сони бўйича дунёда биринчи ўрнини сақлаб қолган. Аксарият 27 дан (19) ракеталарнинг парвози Бойқўнғир космодроми билан бажарилган, олтитаси — Плесеск космодроми билан (Архангелск вилояти). Биттадан фазовий парвозлар " Ойдин " (Оренбург вилояти) ва " Капустин жар " (Астрахан вилояти) полигон билан ишга тушириладиган базаларда амалга оширилган. АҚШда 2008-йили 14 ракеталар учирилиб, кучли тўртлик қаторидан жой олган. Хитой эса 11 ракетани коинотда ишга туширди, Европа мамлакатларида 6 ракета учирилган. 2007-йилда Россия 26 учирилишни амалга оширган, АҚШ — 19, Хитой — 10, Европа коинот бўлими — 6, Ҳиндистон — 3, Япония — 2[1].

2012-йилда фазовий учар ракеталарнинг планетадаги космодромлардан орбитага қўйиб юборилиши сони:

Дунё космодромлари

Ўзбекча номи
Инглизчс номи

Атама вариантлари


Жиҳоз


Жойлашинуви


Кординаталари


Ишлатишга киритилган

Биринчи учирилиш

[2]
Ёпиқ


Вумера Wоомера - Avstraliya bayrogʻi Австралия
Buyuk Britaniya bayrogʻi Буюк Британия
Жанубий Австралия Штати 30.955330°57′19.08″С 136°31′55.91″Э / 30.9553000°С 136.5321972°Э / -30.9553000; 136.5321972 1947 1967 1976
Алкантара Алcантара - Braziliya bayrogʻi Бразилия Маранян Штати 02.36522°21′54.61″С 44°22′38.64″W / 2.3651694°С 44.3774000°W / -2.3651694; -44.3774000 1990 1990 -
Палмахим Палмачим Явна
База 25
Isroil bayrogʻi Исроил Исроил марказий округи 31.884831°53′05.42″Н 34°40′48.72″Э / 31.8848389°Н 34.6802000°Э / 31.8848389; 34.6802000 1971[3] 1988 -
Шрихарикота Сриҳарикота Сатиша Дхавана номидаги фазовий марказ, (ШАР, СҲАР, Сатиш Дҳаwан Спаcе Cентре) Hindiston bayrogʻi Ҳиндистон Анхра-Прадеш Штати 13.719913°43′12″Н 80°13′49″Э / 13.719914°Н 80.230353°Э / 13.719914; 80.230353 1971 1980 -
Ал-Анбар Ал Анбар[4] Ал-Анбар фазо маркази Iroq bayrogʻi Ироқ Ал-Анбар провинсияси 32.782232°46′55.92″Н 44°17′58.63″Э / 32.7822000°Н 44.2996194°Э / 32.7822000; 44.2996194 ? 1989 (?) 1991 (?)
Семнан[5] Семнан Eron bayrogʻi Эрон Остан Семнан 35.222235°13′19.79″Н 53°53′42.05″Э / 35.2221639°Н 53.8950139°Э / 35.2221639; 53.8950139 2009 -
Сан-Марко Сан Марcо Ҳозирги Луижи Броглио номидаги фазо маркази
(Луиги Броглио Спаcе Cентре)
Italiya bayrogʻi Италия Формоза бўғози,
Keniya bayrogʻi Кения Кения сув территорияси
02.94082°56′27″С 40°12′48″Э / 2.94080°С 40.213401964°Э / -2.94080; 40.213401964 1964 1967 1988
Венчан Wенчанг Хайкоу, Ҳайнан Xitoy bayrogʻi Хитой Хайнан ороли 19.61719°37′12″Н 110°45′3.6″Э / 19.62000°Н 110.751000°Э / 19.62000; 110.751000 2012[6] 2013[7] -
Сичан Хичанг 27 База Xitoy bayrogʻi Хитой Сичуан Провинсияси 28.246028°14′45.66″Н 102°1′35.60″Э / 28.2460167°Н 102.0265556°Э / 28.2460167; 102.0265556 1970 1984 -
Тайюан Таиюан[8][9] Учжай
(Wузҳаи)
Xitoy bayrogʻi Хитой Шанси Провинсияси 38.848738°50′55.32″Н 111°36′28.52″Э / 38.8487000°Н 111.6079222°Э / 38.8487000; 111.6079222 1968 1988 -
Цзюцюан Жиуқуан 10 База, Дунфен (Донгфенг)
олдинги номи — Чанченсзе,
Шуанченсзи
Xitoy bayrogʻi Хитой Аймак Алашан
(Монголия ичида)
40.95777840°57′28″Н 100°17′30″Э / 40.95778°Н 100.29167°Э / 40.95778; 100.29167 1958 1970 -
Тонхе Мусудан-ри Ракеталар учун Квандай амалиёт полигони Shimoliy Koreya bayrogʻi КХДР Хамгён-Пукто Провинсияси 40.85555640°51′20″Н 129°39′57″Э / 40.85556°Н 129.66583°Э / 40.85556; 129.66583 1984 -[10] -
Наро Наро Наро фазо маркази (Наро Спаcе Cентер)  КореяJanubiy Koreya bayrogʻi Корея Республикаси Венародо (Оэнаро)ороли, Чолла-Намдо Провинсияси 34.43186734°25′55″Н 127°32′06″Э / 34.431867°Н 127.535069°Э / 34.431867; 127.535069 2009 -[11] -
Бойқўнғир Баиконур Бойқўнғир, Тюратам,
олдин — Ленинск
Qozogʻiston bayrogʻi Қозоғистон
Rossiya bayrogʻi Россия
Қизилўрда вилояти,Qozogʻiston bayrogʻi Қозоғистон 45.96611145°57′58″Н 63°18′28″Э / 45.96611°Н 63.30778°Э / 45.96611; 63.30778 1957 1957 -
Капустин Яр Капустин Яр 4-нчи давлат марказий полигони (4ГЦМП), Знаменск Rossiya bayrogʻi Россия Астрахан вилояти 48.565548°33′55.89″Н 46°17′42.71″Э / 48.5655250°Н 46.2951972°Э / 48.5655250; 46.2951972 1946 1962 -
Плесеск Плесецк 1-нчи давлат амалиёт ўтқазадиган космодроми, ГИК-1, ГНИИП-53 Rossiya bayrogʻi Россия Архангелск вилояти 62.96004462°57′36″Н 40°41′00″Э / 62.960044°Н 40.683380°Э / 62.960044; 40.683380 1959 1966 -
Свободний Свободнй 2-нчи давлат амалиёт ўтқазадиган космодроми, ГИК-2, Свободний-18 Rossiya bayrogʻi Россия Амурск вилояти 51.793551°47′36.62″Н 128°11′16.34″Э / 51.7935056°Н 128.1878722°Э / 51.7935056; 128.1878722 1996 1997 2007[12]
Ясний Домбаровскй "Ясний" ракеталарнинг учирилишини таминлайдиган омбор, Домбаровский Rossiya bayrogʻi Россия Оренбург вилояти 51.207151°12′25″Н 59°51′00″Э / 51.20706°Н 59.85003°Э / 51.20706; 59.85003 1964 2006 -
Ванденберг Ванденберг Ғарбий амалиёт полигони,
Тинc океани полигон
AQSH bayrogʻi АҚСҲ Санта-Барбара Округи,
Калифорния штати
34.729734°43′47″Н 120°34′36″W / 34.7297°Н 120.5768°W / 34.7297; -120.5768 1957 1959 -
Кадяк Кодиак "Кадяк" Учирилиш комплекси,
(Кодиак Лаунч Cомплех, КЛC)
Мис Нерроу (Нарроw Cапе)
AQSH bayrogʻi АҚСҲ Кадяк ороли,
штат Аляска
57.43583357°26′09″Н 152°20′16″W / 57.435833°Н 152.337778°W / 57.435833; -152.337778 1998 2001 -
Кваджалейн Кwажалеин Рейган амалиёт полигони, Реаган Тест Сите (РТС), олдинги номи — У.С. Армй Кwажалеин Атолл (УСАКА), Кwажалеин Миссиле Ранге (КМР) AQSH bayrogʻi АҚСҲ Омелек ороли, Кважалейн атолли, Marshall Orollari bayrogʻi Маршалл Ороллари 08.99958°59′58″Н 167°39′16″Э / 8.99948°Н 167.65457°Э / 8.99948; 167.65457 1964 2008 -
Кеннеди фазо маркази Жоҳн Ф. Кеннедй
Спаcе Cентер
(КСC)
Шарқий амалиёт полигони AQSH bayrogʻi АҚСҲ Бревард Округи,
Флорида штати
28.585028°35′06″Н 80°39′04″W / 28.585°Н 80.651°W / 28.585; -80.651 1962 1967 -
Мис Канаверал Cапе Cанаверал Шарқий амалиёт полигони
Cапе Cанаверал Аир Форcе Статион (CCАФС)
AQSH bayrogʻi АҚСҲ Бревард Округи,
Флорида штати
28.488928°29′20″Н 80°34′40″W / 28.48889°Н 80.57778°W / 28.48889; -80.57778 1949 1958 -
Уоллопс[13] Wаллопс Уоллопс оролларида жойлашган амалиёт маркази
(Wаллопс Исланд Тест Cентер, WИТC, WФФ, WАЛ, КWАЛ)
AQSH bayrogʻi АҚСҲ Аккомик Округи ,
Виржиния штати
37.833037°49′59″Н 75°29′24″W / 37.8330°Н 75.4899°W / 37.8330; -75.4899 1945 1961 -
Куру Коуроу Гвианадаги фазо маркази
(Гуиана Спаcе Cентре)
Fransiya bayrogʻi Франсия
Yevropa Ittifoqi Европа Иттифоқи Европа Иттифоқи Европа иттифоқи
Fransuz Gvianasi Davlat bayrogʻi Франсия Гвианаси 05.23935°14′21″Н 52°46′06″W / 5.239263°Н 52.768376°W / 5.239263; -52.768376 1968 1970 -
Хаммагир Ҳаммагуир Бошланғич Бешар (шаҳар) ракеталар амалиёти ўтқазиладиган марказ Fransiya bayrogʻi Франсия Jazoir bayrogʻi Жазоир 30.893530°53′37″Н 3°02′09″W / 30.8935°Н 3.0357°W / 30.8935; -3.0357 1947 1965 1967
Танегасима Танегашима Танегасима фазо маркази (ТНСC) Yaponiya bayrogʻi Япония Танегасима ороли, Кагосима префектураси 30.399530°23′58″Н 130°58′13″Э / 30.399500°Н 130.970283°Э / 30.399500; 130.970283 1969 1975 -
Утиноура Учиноура Утиноура фазо маркази(УСC), Кимоцуки Yaponiya bayrogʻi Япония Кагосима Префектураси 31.251031°15′3.60″Н 131°4′55.98″Э / 31.2510000°Н 131.0822167°Э / 31.2510000; 131.0822167 1962 1970 -

Адабиёт

  • Твердовский В. Н., Космодром, М., 1977.

Манбалар

  1. ↑ Россия опередила США и Европу по количеству запусков космических ракет в 2008 году, 2016-03-04да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2013-05-07
  2. ↑ Ушбу космодромлардан муваффақиятли орбитага чиққан биринчи ракеталар
  3. ↑ Приблизителная дата основания авиабази [1] (Wайбаcк Мачине сайтида 2009-07-18 санасида архивланган)[2]
  4. ↑ Ал Анбар
  5. ↑ Названиэ и местоположениэ являюця предположителними.
  6. ↑ Предположителная дата окончания строителства космодрома. Уже сущэствующий ракетний полигон бил построэн в середине 1980-х.[3]
  7. ↑ Предположителная дата первого пуска
  8. ↑ Таиюан
  9. ↑ Таиюан — Чинесе Спаcе Фаcилитиэс
  10. ↑ Произведени два космических запуска в 1998 и 2009 годах, данниэ об их успешности розняця.
  11. ↑ Первий запуск, осущэствлённий 25.08.2009, окончился неудачей — спутник не вишел на заданную орбиту из-за проблем с обтекателем, после чего сгорел в плотних слоях атмосфери.[4]
  12. ↑ На базе ЗАТО Свободный-18 к 2015 году планируэця построит новий космодром — „Восточний“[5]
  13. ↑ С 2006 года част полигона арендована частной аэрокосмической корпорациэй и исползуэця для коммерческих запусков под названиэм „Среднеатлантический региональный космопорт“ Мид-Атлантиc Регионал Спаcепорт (МАРС)

Ҳаволалар