Ziyosfera

Kospley

Марио видеоўйиндаги малика Шафтоли косплейи

Косплей (японча: コスプレ косупуре, инглизча: cостуме плай— „костюм ўйини“[1]) – бу турли ролларда, масалан компютер ўйинлари, кино, адабиёт, комикслар, аниме ва манга қаҳрамонларининг характери, тана ва юз тузилишларини ўзида мужассамлаштирган костюмлар кийишдир. Одатда, бу машғулот танланган қаҳрамоннинг костюми ва аксессуарларини тайёрлашни ўз ичига олади. Бунда рўлга киришиш билан (косплей қаҳрамоннинг характери ва сюжетининг ривожланишини ўз ичига олмайди, у манбада тасвирланган характерли хусусиятларга эътибор қаратади), шунингдек, қаҳрамонни батафсил тасвирлаб бериш билан боғлиқ алоқалари мавжуд.

Персонажни яратиш даражаси жуда хилма-хил бўлиши мумкин, оддий мавзули кийимдан тортиб, юқори даражадаги деталларга ёки элементларнинг мураккаб техник тикилишга эга костюмларгача.

Косплай учун танланган образ ҳар қандай манбадан олиниши мумкин, ёки асл ғоя сифатида, турли машҳур персонажлар ва услубларнинг синтези сифатида (масалан, машҳур персонаж стимпанк версияси) косплай муаллифи томонидан ихтиро қилиниши мумкин.

Этимология

cосплай Косплей атамаси япон журналисти Нобуюки Такахаши[жа] томонидан 1984-йилда Лос-Анжелесдаги Фиcтион Wорлд Сcиэнcе 1984 Wорлдcон кўргазмасида қатнашгандан сўнг икки сўзнинг контаминация сифатида ўйлаб топилган деб ҳисобланади: cостуме (костюм), японча [косутюму] деб талаффуз қилинади. биринчи иккита бўғин олинади, унга плай (ўйин) сўзи қўшилади[2][3][4][5][6].

Тарихи

Финландиядаги Юкиcон 2014 косплай фестивалида бир гуруҳ косплейчилар саҳнада

1930-йиллардан 1960-йилларгача давом этган илмий-фантастиканинг олтин даври, шунингдек, бир-бирини озиқлантирган, илмий-техникавий тараққиётдаги ютуқлар Ғарб ва кўп жиҳатдан жаҳон жамиятида футуристик ғояларнинг кенг тарқалишига асос бўлди. Худди шу жараёнлар фантазия ва стимпанк каби янги адабий жанрларнинг пайдо бўлишига олиб келди. Ушбу жанрларнинг мухлислари ўзларининг севимли асарлари услубида маскарадга ўхшаш костюмлар кийишни бошладилар. Ёзувчи ва муҳаррир Форрест Экерман[эн] „Фантастиc Универсе“ ҳисоботида шундай деб ёзган эди: „Бугунги кунда бални йиртқич ҳайвонлар, мутантлар, олимлар, астронавтлар, ўзга сайёраликлар ва бошқа мавжудотлар бошқармоқда“[7].

Америкалик машҳур маданият олими Рон Миллер таъкидлайдики, Қўшма Штатларда 1960-йилларга келиб мухлисларнинг алоҳида гуруҳлари шаклланган бунда улар ўзлари ёқтирган илмий фантастика қаҳрамонларининг костюмлари ва образларини тикиб, кийиб ўзида синаб кўрган[манба керак]. Аммо косплай ҳаракатининг асосий катализатори Америка комикслари маданиятига бағишланган фестиваллар эди. Комикс жанрига асосий эътибор қаратилган биринчи фестивал Детроит Трипле Фан Фаир[эн] (ДТФФ) эди. У биринчи фестивал мақомига қарамай, кўп йиллар давомида шунга ўхшаш тадбирларни ташкил этишга асос сола олди. ДТФФнинг асосий эътибори комикслар саноатига қаратилган бўлса-да, у тарихий ва илмий-фантастик филмлар, адабиётларни мувозанатли ёритишни таъминлади ва ушбу фестивалларнинг ўзига хос белгисига айланган либослар танловини ўтказди[манба керак].

1970-йилда биринчи Сан-Диэго Комик-Кон кўргазмаси бўлиб ўтди, у кейинчалик косплай ҳаракати учун дунёдаги етакчи тадбирга айланди ва ўз франшизасини бутун дунё бўйлаб кўплаб шунга ўхшаш фестивалларга кенгайтирди. 1970-йилдаги биринчи Cомиc-Cон да 145 киши бор эди, лекин 10 йилдан кейин бу сон 6000 тага етди ва кейинчалик меҳмонлар сони юз минглаб одамлар билан ўлчанишни бошлади. Cомиc-Cон Интернатионал бундай турдаги бошқа кенг кўламли ва кўп форматли тадбирларни келиб чиқишига сабаб бўлди: Лос-Анжелесдаги Элеcтрониc Энтертаинмент Эхпо (Э3), Кёлндаги Гамесcом ва бошқалар; кейинчалик маълум бир маҳсулотларга ёки битта нашриётга – БлиззCон, WГ Фест ва бошқаларга бағишланган алоҳида юқори ихтисослаштирилган тадбирларни ўтказиш мумкин бўлди.

Косплей, бундай фестивалларнинг асосий элементи бўлмасдан, ташриф буюрувчилар ва меҳмонларни жалб қилиш ва қизиқтиришнинг муҳим қисмидир.[манба керак]. Косплеерларнинг ўзлари учун бу фестиваллар асосий ва кўп жиҳатдан жиддий тадбирлар бўлиб, улар бунинг учун мақсадли ва узоқ муддатли тайёргарлик кўришади.

Вақт ўтиши билан поп маданияти ўзгарди ва у билан бирга косплейга таъсир қилган асосий тенденциялар ўзгарди. Агар 1970-1980-йилларда косплайнинг асосий манбалари комикслар бўлса, 1980-1990-йилларда уларга филмлар қўшилди. 2000 -йилларда шахсий компютерлар ва видеоўйин приставкаларининг график имкониятлари ошгани сайин, косплеерларни видеоўйинлардаги ғоялар фаол равишда жалб қила бошладил.

Костюм

Косплайнинг асосий хусусияти – бу характернинг қиёфасини ўзида мужассам этган костюм. Қоида сифатида[манба керак], костюм косплеер томонидан импровизация қилинган воситалар ёки реквизитлар учун ихтисослаштирилган материаллардан мустақил равишда тайёрланади, аммо сотиб олинган костюмлар ҳам мавжуд. Костюмнинг мураккаблигига қараб, уни ишлаб чиқарувчидан тикувчилик, қоғоз ва картон билан ишлаш, бўяш, пластмасса, плехигласс, мато билан ишлаш, санитария-тесисат ва торна асбоблари билан ишлаш қобилиятини ва бошқаларни талаб қилади.

Шунингдек, муайян турдаги материални қайта ишлашга, костюмнинг маълум бир элементини тайёрлашга ихтисослашган жамоалар ва шахслар мавжуд бўлиб, уларнинг хизматларидан бепул ёки пул эвазига фойдаланиш мумкин. Бундай ҳунармандлар „крафтерлар“ номини оладилар (инглиз cрафт – ҳунармандчилик)[манба керак].

Коплейчилар кўпинча қўшимча аксессуарлардан фойдаланадилар: париклар, грим, контакт линзалари, вақтинчалик татуировка. Кўп персонажлар учун тасвирнинг муҳим хусусияти уларнинг қуроллари ёки бошқа аксессуарларидир. Қуролларга келсак, кўплаб фестивалларда ҳарбий, травматик, ҳаво ва ҳар қандай фаол қуролларни косплейда ишлатишни тақиқловчи қатъий қоидалар мавжуд.[манба керак].

Косбендлар ва клублар

Мунтазам равишда биргаликда ижро этадиган косплеерлар гуруҳига косбенд дейилади[8]. Бу сўз инглизча cосплай ва банд – гуруҳ бирикмаси сифатида пайдо бўлди. Косбендлар ва клублар субмаданиятнинг таянчи бўлган. Интернетнинг тарқалиши билан бирлашишга бўлган эҳтиёж камроқ бўлиб қолди[манба керак].

Косбендлар нафақат репетиция ва томошаларда учрашадиган гуруҳлар балки, бу бирга кўп вақт ўтказадиган дўстона жамоалардир. Тўғридан-тўғри нутқ сўзловчилардан ташқари, косбенд ўз тикувчи-костюм мутахассиси, реквизит бўйича мутахассис, стилист-визажист, фотограф ва овоз муҳандисига эга бўлиши мумкин. Жамоанинг баъзи аъзолари бошқа аъзолар учун ўргатувчи ролида бўлиши мумкин.

Баъзи косбендларда, айниқса, ўсмирлардан ташкил топган косбендларда, қаҳрамонлар косплеер образларида содир бўлади. Бу актёрларнинг ролга кўникиши ва саҳнада ўзини яхшироқ ифодалашига ёрдам беради, балки ташқаридан кузатувчиларни ҳам хаяжонга солади ва турли миш-мишларга сабаб бўлади[манба керак].

Қаҳрамонга тақлид

Қаҳрамон билан идентификация (тақлид) – косплейнинг муҳим қисми бўлган образ сифатида танланган характерга хулқ-атвор мувофиқлиги. Юз ифодалари, тананинг пластиги, овоз тембри, шунингдек, костюм билан биргаликда ўзига хос нутқ бурилишлари косплеер танланган қаҳрамонга иложи борича яқинлаштиради. Замонавий реалликда косплеерлар тақлиддан фақат тасвирда, костюмда ўтказган вақтнинг бир қисмида, саҳнага (стендга) чиқиш пайтида ёки фото / видео суратга юшиш учун фойдаланадилар. Бу, асосан, аксарият профессионал косплеерларнинг актёрлар эмаслиги билан боғлиқ ва доимий рол жуда кўп куч талаб қилади.

Жинсга оид масалалар

  • асл қарама-қарши жинс билан характер яратиш. Бундай ҳолда, персонажнинг аёл версияси „фем версия“ (инглиз тилидан фемале – аёл), эркак версияси эса „мел версия“ (инглизча мале – эркак) деб номланади. Бироқ, комикс яратувчилари томонидан классик эркак қаҳрамонларни феминизация қилишнинг замонавий тенденцияси туфайли (қаранг). Рири Уилямс ва Ирон Ман[9]) бу турдаги косплей алоҳида тоифада ажралиб туришни тўхтатади.
  • қарама-қарши жинснинг характерини яратиш.

Бундай косплай амалиёти мангада андроген хусусиятларга эга эркак қаҳрамонларнинг кўплиги, хусусан, бисёнен туфайли пайдо бўлган. Юқорида тавсифланган косплейнинг яратилиши анъанавий равишда косплей билан таниш бўлмаган ёки нотаниш бўлган жамоат томонидан жуда кўп салбий реакцияларни келтириб чиқаради.[манба керак]. Аёллар томонидан персонажларнинг аёл версиялари яратилган тақдирда, жамоат буни кўпинча ўзлари севадиган характер ёки образни суиистеъмол қилиш ёки унга ҳаддан ташқари шаҳвонийликни киритиш ва ҳоказо деб изоҳлайди.[манба керак].

Фотосурат ва уни рақамли қайта ишлаш

Косплей фотосетини яратишнинг ўзига хос хусусияти – фотосуратчидан суратга олинаётган персонаж ҳақида билиш талаби (ўзига хос юз ифодалари, пластика, характер атрибутлари, суратга олиш жойи учун фон ва атроф-муҳитни танлаш). Бундай фотография, биринчи навбатда, косплеер ва костюмнинг тафсилотларини акс эттирувчи ҳужжатли иш эмас, балки косплаернинг характерга ўхшашлигига эришишнинг қўшимча воситасидир. Шу муносабат билан, фотография ва рақамли фотосуратларни қайта ишлаш жараёнидаги ёндашувлар косплей фотосетига мода фотографиясига нисбатан қўлланади, яъни косплеер ва унинг костюмининг афзалликларини таъкидлаш, косплей ёки моделнинг визуал камчиликларини яшириш. Бу, қоида тариқасида, одамлар учун мавжуд бўлмаган жисмоний хусусиятлар билан таъминланган, шунингдек, ҳозирги фан-техника тараққиёти даражасига эришиб бўлмайдиган аксессуарларнинг тасвири.

Косплейга муҳим қўшимча – бу „фотосет“, яъни тематик фотосуратлар сериясини яратиш. Косплей фотосетини мода фотосуратлари турларидан бирига киритиш мумкин, чунки у нафақат кийим ва аксессуарларни намойиш этишга, балки тасвирнинг ўзига ҳос нозик жиҳатларини етказиш учун маълум бир атмосферани яратишга қаратилган.

Косплей саноатининг юқори даражада ривожланиши туфайли, узоқ вақт давомида Косплей фотосуратларини яратиш ва қайта ишлаш малакасига эга фотографлар бор.

Манбалар

  1. ↑ Cлеменц, Жонатҳан, МcCартҳй, Ҳелен.. Тҳе Аниме Энcйcлопедиа: А Гуиде то Жапанесе Аниматион Синcе 1917, 2-е изд, Стоне Бридге Пресс, 2006 — 30-бет. ИСБН 978-1-93-333010-5. 
  2. ↑ „Wашингтонпост.cом: Wҳат Wоулд Годзилла Сай?“. 2020-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 15-декабр.
  3. ↑ Нобуюки (Нов) Такаҳаши
  4. ↑ Раймонд, Адам К.. „75 Еарс Оф Cапес анд Фаcе Паинт: А Ҳисторй оф Cосплай“. Яҳоо! Мовиэс (2014-йил 24-июл). 2017-йил 21-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 15-декабр.
  5. ↑ Кинcаид, Чрис „Тҳе Ҳисторй оф Cосплай“. Жапан Поwеред (2016-йил 16-октябр). 2017-йил 13-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 12-апрел.
  6. ↑ Wинге, Тҳереса „Cостуминг тҳе Имагинатион“, . Эмергинг Wорлдс оф Аниме анд Манга. Университй оф Миннесота Пресс, 2006 — 65–76-бет. ИСБН 9780816649457. 
  7. ↑ „История косплея“ (ру). 2018-йил 19-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-апрел.
  8. ↑ „Что такое косбенд — Значение слов «косбенд»“. теэнсланг.су. 2016-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 12-сентябр.
  9. ↑ „Эхcлусиве: Марвел’с Неw Ирон Ман Ис а Блаcк Wоман“ (эн). Тиме. 2018-йил 5-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-апрел.

Адабиётлар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Kospley" dan olindi