Kristal Makmillan
Бу мақолага бошқа бирорта саҳифадан
ишорат йўқ. (Май 2024) |
Жесси Кристал Макмиллан британиялик сиёсатчи, ҳуқуқшунос, феминист ва Эдинбург университетининг биринчи аёл битирувчиси, шунингдек, математика курсининг биринчи аёл битирувчиси бўлган. Жесси аёлларнинг сайлов ҳуқуқи ва бошқа аёллар ҳуқуқларини ҳимоя қилган. У Лордлар палатасига ишини тақдим этган иккинчи аёл ва Тинчлик ва эркинлик учун аёллар халқаро лигасининг асосчиларидан бири бўлган. Биринчи жаҳон урушининг биринчи йилида Гаагада чақирилган Халқаро хотин-қизлар конгрессида Макмиллан Буюк Британия аёллари номидан тинчликни тиклаш ва қуролли тўқнашувларга барҳам беришга интилган. Конгресс Европа ва Қўшма Штатлардаги сиёсий етакчиларга хабар етказадиган беш делегатни сайлаган. Макмиллан Қўшма Штатлардаги бошқа делегатлар билан учрашишдан олдин Шимолий Европа ва Россиянинг нейтрал давлатларига ташриф буюрган. У Гаагада шакллантирилган таклифларни тақдим этиш учун бетараф давлатларнинг президент Wоодроw Wилсон каби дунё раҳбарлари билан учрашган. Кейинчалик Вилсон бу таклифларни ўзининг ўн тўрт бандидан бири сифатида, барқарор тинчлик ўрнатиш, уруш олиб бориш учун асос сифатида ишлатган. Уруш охирида Макмиллан Сюрихда иккинчи аёллар конгрессини ташкил этишга ёрдам берган ва Версал шартномаси қоидаларини шакллантириш учун Париждаги сиёсий раҳбарлар йиғилишида Конгресс томонидан илгари сурилган резолюцияларни қабул қилиш учун танланган делегатлардан бири бўлган. Ҳуқуқшунос Миллатлар Лигасини яратиш ғоясини қўллаб-қувватлаган.
| Жесси Кристал Макмиллан | |
|---|---|
|
| |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
1872-йил 13-июн Эдинбург, Шотландия |
| Вафоти |
1937-йил 21-сентябр Эдинбург, Шотландия |
| Фуқаролиги | Буюк Британия |
| Таълим | Эдинбург университети |
| Касби | сиёсацҳунос, ҳуқуқшунос, математик |
Карерасининг бошланиши
Жесси Кристал Макмиллан – Шотландия шаҳридаги Мелросе & Cо компаниясида чой сотувчиси Жесси Кристал Финлайсон ва Жон Макмилланнинг ягона қизи[1]. Оила Эдинбург Ню-Таун шаҳридаги Дюк кўчаси 8-уйда яшаган (1922-йилдаги Дублин кўчаси)[2]. Макмиллан Эдинбургдаги мактабгача таълимдан кейин Шотландиянинг шарқий қирғоғидаги Сент-Эндрюсдаги Сент-Леонардс мактаби ва Сент-Катарин қизлар мактабида таҳсил олган. 1892-йил октябр ойида Макмиллан университетга кирган биринчи қиз талабалардан бири бўлган, аммо биринчи бўлиб тамомламаган, чунки бошқалар ўқишда муваффақият қозонишган, юқори даражага эга бўлишган. Макмиллан табиий фанларни, жумладан Жорж Кристал билан математикани, Ралф Копеленд билан астрономияни ва Питер Гутри Таит ва Каргилл Гилстон Кнотт билан табиат фалсафасини ўрганган. 1896-йил апрел ойида математика ва табиий фалсафа бўйича бакалавр даражасини олган ва университетда бундай натижаларга эришган биринчи аёл бўлган[3].
Макмиллан 1896-йилнинг ёзида университетда ўқишни давом эттириш учун Берлинга борган, кейин Эдинбургга қайтиб келган ва 1896-йил октябр ойида санъат факултетига кириш учун юнон имтиҳонини топширган. У бир қатор ижтимоий фанларни, шу ўринда сиёсатни ўрганган ва 1900-йил апрелда тамомлаган. Макмиллан Эдинбургда математика ва табиий фалсафа бўйича биринчи даражали ва ахлоқий фалсафа ва мантиқ бўйича иккинчи даражали даражани олган биринчи аёли эди. Макмиллан бу вақтда Эдинбург аёллари мунозара жамиятининг аъзоси бўлган, бу форум рақибларини баҳслашда ишончини қозонишга ёрдам берган. Ҳуқуқшунос 1897-йил май ойида Эдинбург математика жамиятига қўшилган ва 1896-йилда Флора Филиппдан кейин иккинчи аёл аъзо бўлган[3].
Урушга қарши тадбирлар
Биринчи жаҳон уруши бошланганда, Макмиллан НУWСС фаолиятида урушга қарши кайфиятни қўллаб-қувватлашни кутган. Бунинг ўрнига британиялик аёлларнинг аксарияти эркакларга урушда ғалаба қозонишда ёрдам беришга интилишларини пайқаган. Аммо Макмиллан таслим бўлмади – ҳарбий ҳаракатлар бошланганидан кўп ўтмай, у раҳм-шафқат миссияси билан Голландиянинг Влиссинген шаҳрига жўнаган. 1914-йил октябр ойининг охирига келиб, қулаган Антверпендаги қочқинларни озиқ-овқат билан таъминлаган. 1914-йил охирида Макмиллан урушаётган мамлакатлардаги аёллар ўртасида тинчлик ўрнатишга чақириқлар алмашинуви бўлган Очиқ Рождество хатини имзолаган[4].
Дунёнинг бошқа жойларида пасифистлар уруш ҳақиқатларига мослашишга мажбур бўлганлар. „Август қуроллари“ дан сўнг, Англияда ишлаган, аммо уруш бошланганлиги сабабли ватанига қайтмаган Австрия-Венгриядан бўлган Росика Швиммер урушаётган халқлар ўртасида воситачиликни ташкил қилиш учун нейтрал мамлакатларнинг халқаро конференсиясини ўтказиш ғоясини айтган. Германиянинг пасифист аёллари тўққиз ойдан кейин Берлинда ўтказилиши керак бўлган йиллик ИWСА конгрессига мезбонлик қилиш таклифини қайтариб олишга мажбур бўлганлар[4]. 1914-йил декабр ойида Мадисондаги Висконсин университети профессори канадалик Жулиа Грейс Уэлс ўз қарашларини „Оташкесимсиз узлуксиз воситачилик“[5] рисолада эълон қилган. Бу хабардан илҳомланиб, Катт Берлинда аёлларнинг сайлов ҳуқуқи конвенсиясини ўтказиш ўрнига 1915-йил 28-апрелдан бошлаб Гаагада тўрт кунлик Халқаро Аёллар Тинчлик Конгрессини ўтказишни таклиф қилган.
Ушбу хабар Британияга етиб келганида, НУWСС аъзолари уруш ҳаракатларига шерик бўлган ва ташвиқот ишига бағишланган Милликент Фосетт ва тинчлик делегатларини конгрессга юбормоқчи бўлган Рождество мактуби имзолаганлар каби ватанпарварлар ўртасида бўлинган. Аммо НУWСС аъзоларининг аксарияти кўпроқ миллатчи бўлганлиги сабабли, улар байналмилалистлар Хелен Брайт Кларк[6], Бондфилд томонидан маъқулланган, Гаагага аёллар делегациясини юборишни қўллаб-қувватлаган резолюцияни рад этишган[7]. Умумий норозилик туфайли, Маргарет[8], Ҳелена Сванвиск ва Мауд Ройден каби баъзи аёллар Тинчлик Конгрессида иштирок этиш учун НУWССни тарк этишган. Ҳаммаси бўлиб 180 га яқин киши бўлган[9]. Макмиллан узоқда хайрия ишлари билан шуғулланганидан бери ўз лавозимини тарк этмаган ягона халқаропараст НУWСС ижрочи директори бўлган. У Гаага яқинидаги кўнгиллилар миссиясини танлаган ва гуруҳ инглиз каналини кесиб ўтгандан сўнг собиқ НУWСС аъзоларига қўшилишга тайёрланган.

1915-йил 28-апрелдан 1-майгача Гаагада Шимолий Америка ва Европадан 1150 нафар аёл иштирок этган йирик конгресс йиғилиб, тинчлик таклифларини муҳокама қилган[10]. Бу тадбир Халқаро Хотин-қизлар Конгресси ёки Аёллар Тинчлик Конгресси деб номланган. Дастлаб 180 нафар аёллардан иборат Британия делегацияси Wинстон Чурчиллнинг канал бўйлаб Британия паром қатновини бекор қилгани туфайли анча қисқарган ва Британия фаолларининг кўпчилигини тор-мор қилган[9]. Макмиллан Конгресс таклифларини қўллаб-қувватлаш учун нейтрал мамлакатларга саёҳат қилиш мақсадида Халқаро қўмита аъзоси этиб сайланган. Висконсин режаси тинчликни тиклашнинг энг яхши усули сифатида бир овоздан қабул қилинган[5] ва Макмиллан, Швиммер ва Қўмитанинг бошқа аъзолари уни президент Wоодроw Wилсонга тақдим этиш учун Қўшма Штатларга боришган. Аёлларнинг кўплаб тинчлик таклифлари кейинчалик АҚШ Президенти томонидан ўзининг ўн тўрт бандида қўлланган ва Халқаро Хотин-қизлар Конгрессининг биргаликдаги саъй-ҳаракатлари Миллатлар Лигасини яратишга ҳисса қўшган[10].
Макмиллан урушдан кейин 1919-йил май ойида Халқаро аёллар конгрессида делегат сифатида Сюрихга борган. Конгресс кейинги ой имзоланиши керак бўлган Версал шартномасида кўрсатилган Германия учун таслим бўлишнинг қаттиқ шартларини кескин қоралаган. Макмиллан бу муаммони муҳокама қилишни давом этаётган Париж тинчлик конференсиясига олиб келган, аммо шартномага ҳеч қандай ўзгартириш киритилмаган[3].
Адвокатлик фаолияти
1918-йил бошига келиб, 30 ёшдан ошган британиялик аёллар овоз бериш ва давлат лавозимларини эгаллаш ҳуқуқига эга бўлдилар. 1919-йилда аёлларга адвокатлик билан шуғулланишга рухсат берувчи „Касбда жинсий камситиш тўғрисида“ги қонун қабул қилингандан кейин, Макмиллан адвокатнинг шогирди бўлиш учун Мидл Темплга мурожаат қилган. У 1924-йил 28-январда адвокат сифатида биринчи суд жараёнини ўтказган, 1926-йилда Ғарбий округга қўшилган ва унинг курсига сайланган иккинчи аёл бўлган. Ўшандан 1929-йилгача олтита округ судида маслаҳатчи бўлиб фаолият олиб борган ва 1927-йилдан 1936-йилгача шимолий Лондон судларида 65 та ишни кўриб чиққан. 1929-йилдан Марказий жиноий судда бешта ишда прокурор ва битта ишда адвокат сифатида иштирок этган. Унинг фуқаролик ишлари ҳақида ҳеч қандай ёзув йўқ. Макмиллан ўқиш даврда аёллар учун ҳуқуқий чекловларни бекор қилиш бўйича „Очиқ эшиклар“ кенгашига ҳаммуаллиф бўлган. У бутун мамлакат бўйлаб аёллар иш жойида тенг имкониятларга эга бўлишини таъминлаш учун ҳаракат қилган. НУWСС 1918-йилда Тенг Фуқаролик Жамиятлари Миллий Иттифоқи сифатида қайта ташкил этилган, аммо Макмиллан аёллар ишчиларини ҳимоя қилиш қонунчилиги бўйича уларнинг позициясига рози бўлмаган. 1929-йилда меҳнаткаш аёлларни иқтисодий озод қилиш учун Очиқ эшиклар халқаро ташкилотига асос солган. Жесси Макмиллан бу ерда ўлимигача президент бўлиб хизмат қилган.
Мероси

1937-йилда Макмилланнинг соғлиғи ёмонлашган ва ўша йилнинг июн ойида оёғи ампутация қилинган. Ҳуқуқшунос 21-сентябр куни Эдинбургдаги Чалмерс Кресент уйидаги ётоқда юрак хасталигидан вафот этган. 23-сентябр куни унинг жасади куйдирилган[11]. Унинг қолдиқлари шаҳар ғарбидаги Корсторфин қабристонига ота-онаси ёнига дафн этилган. Қабр черковнинг шимолидаги улкан гранит хоч билан белгиланган.
Унинг васиятига кўра, унинг маблағлари Опен Доор Интернатионал, ишлайдиган аёлларни иқтисодий озод қилиш тарафдори бўлган ташкилот ва Ахлоқий ва ижтимоий гигиена ассоциацияси[3] ўртасида тақсимланган.
Манбалар
- ↑ Маcмиллан, Чрйстал, (1923–21 Септ. 1937), барристер. Wҳо Wас Wҳо (эн) // Охфорд Университй Пресс. — ДОИ:10.1093/ww/9780199540884.013.у213397.
- ↑ Эдинбургҳ анд Леитҳ Пост Оффиcе Диреcторй 1872-73
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 ЎCоннор Ж. Ж., Э. Ф. Роберцон. Жессиэ Чрйстал МаcМиллан // Университй оф Ст Андреwс Сcотланд, Счоол оф Матҳематиcс анд Статистиcс.
- ↑ 4,0 4,1 Олдфиэлд, 2003, п. 18.
- ↑ 5,0 5,1 Теачер Баcкгроунд—Жулиа Граcе Wалес анд тҳе Пеаcе Мовемент // Wисcонсин Ҳисториcал Соcиэтй.
- ↑ Раппапорт, 2001, п. 98.
- ↑ Cраwфорд, 2001, п. 114.
- ↑ Cраwфорд, 2001, п. 19.
- ↑ 9,0 9,1 Cраwфорд, 2001, п. 668.
- ↑ 10,0 10,1 Ҳоw Дид Wомен Аcтивисц Промоте Пеаcе ин Тҳеир 1915 Тоур оф Wарринг Эуропеан Cапиталс?.
- ↑ Ҳаррисон Б. Тҳе Охфорд Диcтионарй оф Натионал Биограпҳй // Охфорд Университй Пресс. — ДОИ:10.1093/реф:однб/38526.