Ziyosfera

Ktesifon

Ктесифон (арабчада Тайсафун, Мадоин) — Фурот дарёси чап қирғоғидаги қадимий шаҳар (ҳозирги Бағдод яқинида). Ктесифон Парфиянинг ҳарбий таянч пункти (милоддан аввалги ИИИ асрдан), кейинчалик парфян шоҳларининг қароргоҳи бўлган. Рим императори Траяндан бошлаб римликлар бир неча марта Ктесифонни эгаллашган. Ктесифон 266-йилда Сосонийлар пойтахти бўлиб, сўнгги антик даврнинг энг катта ва бой шаҳарларидан бири сифатида шуҳрат қозонган. Сосонийларнинг ҳашаматли сарой ҳаробалари сақланган. Ктесифон 637-йилда араблар томонидан босиб олинган ва вайрон қилинган. Бағдод барпо этилганидан кейин (762-йил) узил-кесил ўз аҳамиятини йўқотган[1].

Ктесифон
ܩܛܝܣܦܘܢ (Қṭēспōн)
Κτησιφῶν

Сосонийлар давридаги Ктесифон шаҳрининг харитаси
Ktesifon is located in Iraq
Ktesifon
Ирақ ҳудудида кўрсатилган
Муқобил номлар
  • арабча: طيسفون‎‎ Ṭайсафūн
  • ܩܛܝܣܦܘܢ, Қṭēспōн
  • қадимги юнонча: Κτησιφῶν Ктēсипҳôн
  • 𐭲𐭩𐭮𐭯𐭥𐭭, Тēсифōн
  • форсча: تیسفون‎‎ Тисфун
Манзилгоҳ Салман Пак, Бағдод муҳофазаси, Ироқ
Минтақа Месопотамия
Координаталар 33°5′37″Н 44°34′50″Э / 33.09361°Н 44.58056°Э / 33.09361; 44.58056
Тури Манзилгоҳ
Тарих
Ташкил этилган тах. 120 БC
Макон қайдлари
Қазиш саналари 1928-1929, 1931-1932, 1960с-1970-йиллар
Археологлар Осcар Реутҳер, Антонио Инверниззи, Гиоргио Гуллини
Вазият хароба ҳолатида

Номлари

Лотинча Cтесипҳон номи қадимги юнонча Ктēсипҳôн (Κτησιφῶν) сўзидан олинган. Бу киши исмига қўйилган юнонча топоним ёки Тисфōн ё Тисбōн шаклида реконструксия қилинган маҳаллий номнинг эллинлашган шаклидир[2]. Сосонийлар даврига оид форсийзабон манбаларда Тйспwн номи билан учрайди, бу моний парфия тилида, ўрта форсчада Тīсфōн, Тēсифōн, насроний Суғд тилида (Сурёний ёзувида) 𐭲𐭩𐭮𐭯𐭥𐭭 шаклида ўқилиши мумкин. Янги форс тилидаги шакли эса Тисфун (تیسفون)дир.

Шарқ черкови синодларидан олинган матнлар шаҳарни Қṭēспōн (классик сурёнийча: ܩܛܝܣܦܘܢ[3]) ёки баъзи пайтларда Салавкия-Ктесифон метрополиси ҳақида сўз кетганда Мāḥôзē (классик сурёнийча: ܡܚܘܙ̈ܐ) деб атаган.

Замонавий араб тилида бу ном одатда Ṭайсафūн (طيسفون) ёки Қаṭайсфūн (قطيسفون) ё ал-Мадаъин (المدائن Катта Ктесифонга ишора қилиб „Шаҳарлар“) деб номланади."Ҳамзадан иқтибос келтирган Ёқутга […] кўра, асл шакли Ṭūсфūн ёки Тūсфūн бўлиб, у Ṭайсафūн деб арабчалаштирилган"[4]. Шаҳарнинг арманча номи Тизбон (Տիզբոն) эди. Ктесифон биринчи марта Қадимги Аҳднинг Эзра китобида[5] Касфиа/Cаспҳиа (Кас этник номининг ҳосиласи, Каспий ва Қазвиннинг қариндоши) номи билан тилга олинган. Талмудда Актисфон номи билан ҳам тилга олинган[6]. Бошқа бир Талмуд маълумотномасида Ардашир шаҳридан Дажла дарёсининг нариги томонида жойлашган Акистфон деб ёзилган[7].

Жойлашуви

Ктесифон аркаси харобалари 1864-йилда расмга олинган

Ктесифон тахминан ал-Мадоинда, Ироқнинг замонавий Бағдод шаҳридан 35 км (22 миля) жануби-шарқда, Дажла дарёси бўйида жойлашган. Ктесифон майдони 30 квадрат километр бўлган, бу ИВ асрда 13,7 квадрат километрлик империя пойтахти Римдан икки баравар кўпроқ дегани[манба керак].

Чосроэс арки (Тоқ Касро) бир вақтлар Ктесифонда қироллик саройининг бир қисми бўлган ва эрамизнинг ИИИ—ВИ асрларигача бўлгани тахмин қилинади[8]. У ҳозирги Ироқнинг Салман Пак шаҳрида жойлашган.

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
  2. ↑ Э. Ж. Брилл’с Фирст Энcйcлопаэдиа оф Ислам 1913-1936, Вол. 2 (Брилл, 1987: ИСБН 90-04-08265-4), п. 75.
  3. ↑ Тҳомас А. Cарлсон эт ал., “Cтесипҳон — ܩܛܝܣܦܘܢ ” ин Тҳе Сйриаc Газеттеэр ласт модифиэд Жулй 28, 2014, ҳттп://сйриаcа.орг/плаcе/58.
  4. ↑ Крöгер, Женс (1993), „Cтесипҳон“, Энcйcлопедиа Ираниcа, 6-жилд, Cоста Меса: Мазда, 2009-01-16да асл нусхадан архивланди
  5. ↑ Эзра 8:17
  6. ↑ Талмуд Бавли Траcтате Гиттин — 6А-бет. 
  7. ↑ Талмуд Бавли Траcтате Эрувин — 57б-бет. 
  8. ↑ Фаррокҳ, К. (2007). „Тҳе рисе оф Cтесипҳон анд тҳе Силк Роуте“. Ин Шадоwс ин тҳе Десерт: Анcиэнт Персиа ат Wар, п. 240.

Ҳаволалар

Викиомборда „Ктесифон“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 




"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ktesifon" dan olindi