Ziyosfera

Kugikllar


Kugikllar (kuvikli, kuvichki, tsevnitsa[1], naylar, qamishlar , ukraincha: kuvítsya, kuvichka , svirіlь) — rus va ukraincha koʻp tanali nay hisoblanadi. Kugikl naylari bir-biriga mahkamlanmaydi.[1] Ular qamish poyasidan (Kursk kugikli), soyabon oʻsimliklaridan yoki buzina poʻstlogʻidan (bryansk va kaluj kugikli) tayyorlanadi[2][3]

Umumiy tavsifi

Rusda kugikllarning ommabopligi, garchi uncha katta boʻlmasa-da, zamonaviy Bryansk, Kursk, Kaluj, Smolensk Tver va va Belgorod viloyatlarida joylashgan sharqiy slavyan aholi punktining eng qadimiy hududlaridan birini qamrab olgan[4]. „Kuvits“ nomi bilan (ukraincha: kuvitsіkuvitsi) Ukrainada (Chernigov viloyatida) taniqli boʻlgan.

Anʼanaga koʻra kugikllarni 3-4 nafar ijrochidan iborat boʻlgan ayollar ansamblda ijro etishgan: biri yoki ikkitasi kuy ijro etadi va bir vaqtning oʻzida oʻz ovozlari bilan naychalar tovushiga oʻxshash tovushlarni chiqaradi, qolgan ishtirokchilar ushbu ohanga mos sinxron ritmda chalishadi (zarba bilan). Quyidagicha oʻynaydilar: naychaning yuqori uchlarini ogʻizga olib kelib, uni (yoki boshini) u yoqdan-bu yoqqa siljitadilar va qisqa, ammo tez almashinadigan tovushlarni chiqarib, kesmalarning chetlariga puflaydilar.

Ruslar uchun oʻyin va uni taqiqlash vaqti qishloq xoʻjaligi taqvimi bilan belgilanadi; pichan oʻrish davrida uni doimo chalishgan.

Tuzilishi

Kugikllar taxminan bir xil diametrda boʻlgan turli uzunlikdagi 2-5 ta naychalar toʻplami hisoblanadi (eng kattasi 16-18 sm ga yetishi mumkin). Naylar kugi (botqoq qamishi; kursk anʼanasi)ning yetuk quruq poyasidan yoki ichi boʻsh poyali boshqa soyabon oʻsimliklaridan tayyorlanadi. Ukrainada mazkur naylar buzina, kalina yoki leshinadan tayyorlaniladi.[5] Uning yuqori ochiq uchlari bir xil darajada joylashgan, pastki qismi tananing tuguni bilan yopilgan. Asbobning naylari bir-biriga mahkamlanmagan, bu ularni kerakli sozlashga qarab oʻzgartirish imkonini beradi. Bitta ijrochining qoʻlidagi beshta nay toʻplami „juft“ deb ataladi. Har bir kugikl nayi oʻz nomiga ega (eng uzunidan boshlab): guden, podgudka, tretyaka (yoki oʻrta), chetvertaka, mizyutka. Kugikl qayerda foydalanilishiga qarab, uning nomlari farq qilishi mumkin.[6]

Yana qarang

  • Timonya

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Muzыkalьnaya entsiklopediya 1976.
  2. ↑ Kugiklы (Wayback Machine saytida 2018-04-18 sanasida arxivlangan)// Russkie narodnыe instrumentы Belgorodskoy oblasti. / sost. Goryunov B. A., Eliseeva O. V. Metod. posobie. — Belgorod, 1998
  3. ↑ Muzыkalьnыe instrumentы. Entsiklopediya 2008.
  4. ↑ Razdel III. Traditsii igrы na duxovыx instrumentax (Wayback Machine saytida 2018-01-13 sanasida arxivlangan) // Banin A. A. Kategoriya: Russkaya instrumentalьnaya muzыka.
  5. ↑ Kononenko Oleksіy Ukraїnska mіfologіya. Folklor, kazki, zvichaї і obryadi — Xarkіv: Folіo, 2017. — ISBN 978-966-03-7896-4 — Stranitsa 41
  6. ↑ Rudneva 1975.

Adabiyotlar

  • „Kugiklы“, Bolьshaya rossiyskaya entsiklopediya. Tom 16, M., 2010 — 247-bet. 
  • „Kuviklы“, Muzыkalьnaya entsiklopediya. Tom 3. M.: Sovetskaya entsiklopediya, 1976. 
  • „Kugiklы“, Muzыkalьnыy entsiklopedicheskiy slovarь. M.: Sovetskaya entsiklopediya, 1990 — 283-bet. 
  • „Kugiklы“, Muzыkalьnыe instrumentы. Entsiklopediya. M.: Deka-VS, 2008 — 313—314-bet. 
  • Kuvichki // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
  • Kuvichki // Muzikalniy slovar : v 3 t. / sost. X. Riman; dop. russkim otdelom pri sotrud. P. Veymarna i dr.; per. i vse dop. pod red. Yu. D. Engelya. — per. s 5-go nem. izd. — Moskva—Leypsig : izd. B. P. Yurgensona, 1904.
  • Banin A. A. „Svistyaщie instrumentы“, . Russkaya instrumentalьnaya muzыka folьklornoy traditsii. M.: Gosudarstvennыy respublikanskiy tsentr russkogo folьklora, 1997. 
  • Bыchkov V. N. „Kugiklы : [ustroystvo i izgotovlenie]“, . Muzыkalьnыe instrumentы. M.: Ast-Press, 2000 — 68—73-bet. 
  • Vasilьev Yu.A., Shirokov A.S. „Kugiklы“, . Rasskazы o russkix narodnыx instrumentax, 2-e izd, M.: Sovetskiy kompozitor, 1986 — 23—24-bet. 
  • Muzыkalьnыy instrument i chelovecheskoe telo (na materiale russkogo folьklora). — Andoza:M., 2005. — S. 161—176.
  • Vertkov K. A.. Russkie narodnыe muzыkalьnыe instrumentы. L.: Muzыka, 1975 — 33—36-bet. 
  • Kulakovskiy L. V. „Bryanskie kuviklы“, . Iskusstvo sela Dorojyova. M.: Sovetskiy kompozitor, 1959 — 40—49-bet. 
  • Rudneva A. V. „Kugiklы“, . Kurskie tankí i karagodы. M.: Sovetskiy kompozitor, 1975 — 139—162-bet. 
  • Findeyzen N. F.. Ocherki po istorii muzыki v Rossii. Tom 1, vыp. 2. M.-L.: Gosudarstvennoe izdatelьstvo, 1928 — 207—208-bet. [sayt ishlamaydi]

Havolalar

  • Kuvits // Cherkaskiy L. M. Ukraina xalq musiqa asboblari(Ukraincha) )
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Kugikllar" dan olindi