к қиймати Бирликлар
8.9875517923(14)×109 Н · м 2 / C 2
14.3996 эВ · Å · э -2
10 −7 (Н · с 2 / C 2) c 2

Кулон доимийси, электр куч доимийси ёки электростатик доимий бўлиб, (кэ, к ёки К билан белгиланади) электростатик тенгламаларда пропорционаллик доимийси ҳисобланади. СИ асосий бирликлар системасида у 8.9875517923(14)×109 кг⋅м3⋅с−4⋅А−2 га тенг[1]. У Кулон қонунини киритган франсуз физиги Шарл-Аугустин де Кулон (1736-1806) шарафига номланган[2][3].

Доимийнинг қиймати

Кулон доимийси Кулон қонунида пропорционаллик коэффициэнти,

Ф=кэҚқр2э^р{\дисплайстйле \матҳбф{Ф} = к_\техт{э}\фраc{Ққ}{р^2}\матҳбф{\ҳат{э}}_р}

бу ерда êр бирлик вектор бўлиб,р -йўналишда йўналади [4]. СИ системасида у:

кэ=14πε0,{\дисплайстйле к_\техт{э} = \фраc{1}{4\пи\варепсилон_0},}

қийматга тенг. Бу ерда ε0{\дисплайстйле \варепсилон_0} вакуумнинг электр сингдирувчанлиги ҳисобланади. Бу формулани Гаусс қонунидан олиш мумкин,

∮СЭ⋅дА=Қε0{\дисплайстйле \оинт_С \техтбф{Э} \cдот \техт{д}\техтбф{А} =\фраc{Қ}{\варепсилон_0}}


Бу интегрални радиуси р бўлган, марказлаштирилган нуқтавий зарядга эга бўлган шар учун оладиган бўлсак, электр майдони радиал равишда ташқарига йўналган ва сферадаги барча нуқталар учун доимий катталикка эга бўлган дифференсиал сирт элементи учун нормал бўлади.

∮СЭ⋅дА=|Э|∫СдА=|Э|×4πр2{\дисплайстйле \оинт_С \техтбф{Э} \cдот \техт{д}\техтбф{А} =|\техтбф{Э}| \инт_С \техт{д}А=|\техтбф{Э}|\тимес 4\пи р^2}

Шуни таъкидлаш керакки нуқтавий заряд учун, Э = Ф/қ

Ф=14πε0Ққр2э^р=кэҚқр2э^р∴кэ=14πε0{\дисплайстйле \бегин{алигн} \матҳбф{Ф} &= \фраc{1}{4\пи\варепсилон_0}\фраc{Ққ}{р^2}\матҳбф{\ҳат{э}}_р = к_\техт{э}\фраc{Ққ}{р^2}\матҳбф{\ҳат{э}}_р \\[8пт] \тҳерефоре к_\техт{э} &= \фраc{1}{4\пи\варепсилон_0} \энд{алигн}}

Кулон қонуни тескари квадрат қонунилардин бири ҳисобланади. Шунинг учун гравитация кучидан тортиб ёруғликнинг камайишигача бўлган бошқа кўплаб илмий қонунларга ўхшайди. Бу қонун белгиланган физик миқдор масофанинг квадратига тескари пропорционал эканлигини билдиради.

интэнсивлик=1д2{\дисплайстйле \бегин{алигн}

интенсивлик=\фраc{1}{д^2}

\энд{алигн}}

Баъзи замонавий бирликлар системаларида Кулон доимийси кэ аниқ рақамли қийматга эга; Гаусс бирликларида кэ = 1, Лорентз-Ҳеависиде бирликларида (шунингдек, рационализация деб аталади) кэ = 1/4π

Бу аввал СИда вакуум ўтказувчанлиги μ0=4π*10-7Ҳ/м сифатида аниқланганда тўғри эди. c=299792458 м/с вакуумдаги ёруғлик тезлиги билан биргаликда вакуумнинг электр сингдирувчанлиги ўтказувчанлиги ε0=1/μ0c2сифатида ёзиш мумкин. Шундай қилиб к нинг аниқ қийматини ҳисоблаш мумкин.

кэ=14πε0=c2μ04π=c2×(10−7Ҳ⋅м−1)=8.9875517873681764×109Н⋅м2⋅C−2.{\дисплайстйле \бегин{алигн}

к_\техт{э} = \фраc{1}{4\пи\варепсилон_0}=\фраc{c^2\му_0}{4\пи}&=c^2\тимес (10^{-7}\ \матҳрм{Ҳ{\cдот}м}^{-1})\\
  &= 8.987\ 551\ 787\ 368\ 1764\тимес 10^9~\матҳрм{Н{\cдот}м^2{\cдот}C^{-2}}.

\энд{алигн}}

СИ асосий бирликлари қайта таърифлангандан бери[5] Кулон доимийси энди аниқ аниқланмаган ва CОДАТА 2018-йилда тавсия этилган қийматлардан[6] фойдаланиб қайта ҳисобланган

Ҳозирда к константаси ўлчаш хатолигига эга.

кэ=8.9875517923(14)×109кг⋅м3⋅с−4⋅А−2.{\дисплайстйле к_\техт{э} = 8.987\,551\,7923\,(14)\тимес 10^9\;\матҳрм{кг{\cдот}м^{3}{\cдот}с^{-4}{\cдот}А^{-2}} .}

Фойдаланиш

Кулон доимийси кўплаб электр тенгламаларида қўлланади. Баъзи ҳолларда уни вакуумнинг электр сингдирувчанлигиконстантасига қуйидагича боғланган ҳолда ҳам ишлатилади:

кэ=14πε0.{\дисплайстйле к_\техт{э} = \фраc{1}{4 \пи \варепсилон_0}.}

Кулон доимийси қуйидаги ва бошқа формулаларда учрайди:

Кулон қонуни
Ф=кэҚқр2э^р.{\дисплайстйле \матҳбф{Ф}=к_\техт{э}{Ққ\овер р^2}\матҳбф{\ҳат{э}}_р.}
Электр потенсиал энергияси
УЭ(р)=кэҚқр.{\дисплайстйле У_\техт{Э}(р) = к_\техт{э}\фраc{Ққ}{р}.}
Электр майдони
Э=кэ∑и=1НҚири2р^и.{\дисплайстйле \матҳбф{Э} = к_\техт{э} \сум_{и=1}^Н \фраc{Қ_и}{р_и^2} \матҳбф{\ҳат{р}}_и.}

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Деривед фром кэ = 1/(4πε0) — „2018 CОДАТА Валуэ: ваcуум элеcтриc пермиттивитй“. Тҳе НИСТ Референcе он Cонстанц, Униц, анд Унcертаинтй. НИСТ (2019-йил 20-май). Қаралди: 2019-йил 20-май.
  2. ↑ Британниcа, Тҳе Эдиторс оф Энcйcлопаэдиа. „Cоуломб“. Энcйcлопедиа Британниcа. Қаралди: 2021-йил 3-март.
  3. ↑ Британниcа, Тҳе Эдиторс оф Энcйcлопаэдиа. „Чарлес-Аугустин де Cоуломб“. Энcйcлопедиа Британниcа. Қаралди: 2021-йил 3-март.
  4. ↑ Томилин, К. (1999). "Фине-струcтуре cонстант анд дименсион аналйсис". Эуропеан Жоурнал оф Пҳйсиcс 20 (5): Л39–Л40. дои:10.1088/0143-0807/20/5/404. 
  5. ↑ БИПМ статемент: Информатион фор усерс абоут тҳе пропосед ревисион оф тҳе СИ (ПДФ), 2018-01-21да асл нусхадан (ПДФ) архивланди, қаралди: 2022-07-29
  6. ↑ Деривед фром кэ = 1/(4πε0) — „2018 CОДАТА Валуэ: ваcуум элеcтриc пермиттивитй“. Тҳе НИСТ Референcе он Cонстанц, Униц, анд Унcертаинтй. НИСТ (2019-йил 20-май). Қаралди: 2019-йил 20-май.