Kulota

Кулота — бош кийими, тўғрироғи аёлларнинг бош кийими. Шакли чўмичга ўхшайди. „Доира“ қисми бошга кийилади. Даста қисмидан иккита қилиб соч ўтказилади. Ҳозирги ёшлар кулотани кўрмаган бўлиши мумкин. Ҳақиқатан ҳам кўпдан буён кулота кийилмай қолди. Аммо, кулотани ҳозир ҳам Самарқанд, Қашқадарё,Сурхондарё вилоятларида айрим қишлоқ момолари кийишади. Кийим номи жойларда ҳар хил аталади: кулота, култа, култапеш, култапишик ва ҳоказолар. Кулота кийиш ҳам бир одат. Мен унинг фойда-зарарини айтмайман-у, бироқ „социалистик турмуш тарзи“ „хотин қизлар озодлиги учун ҳужум“ талотўпи паранжи-чачвонга қўшиб, кулотани ҳам забт этди. Улардан фойдаланишни истеъмолдан, одатдан чиқариб юборди. Кулота кийиш одати қачон амалга оширилган? Оналар ўғил уйлантириб, қиз чиқариб, илк бор набиралик бўлишганда, энди ўзларини катта ёшли хотин санашган. Шунинг учун ҳам пўпак тақиб юриш, ўзини ёш тутиш, бозорга солиш уят саналган. Шу сабабга кўра невара бешикка беланиш маросимида ёш она илк бор жамалак сочларига пўпанак таққан, катта она (буви) кўп йиллик ҳамроҳи пўпак билан хайрлашиб, сочини иккита қилган. Биринчи бор кулота тақиб бувиликни „бўйнига олган“. Биратўласи уч маросим-одат: болани бешикка белаш (бешик тўйи) , ёш онага пўпак тақиш, катта онанинг сочини иккита қилиш одати амалга оширилган. Бу ҳам ўзига хос тўй тарзида ўтган. Аёлларнинг ёш билан боғлиқ катта тадбир-удуми саналган. Кулота кийган оналар ўша қишлоқнинг кайвониларидан ҳисобланиб қолган. Улар энди ходимлик, дастурхончи, кинначи, кушночлик, фолчилик билан шуғулланиш ҳуқуқига эга бўлганлар. Булар учун уларда энди муайян тажриба, ҳаёт, турмуш кўрганлик тан олинган. Кулота кийиш („сочини иккита қилиш одати“ ҳам дейилади) одати матриархат (жамиятни онабошилар бошқарган замонлар)дан қолган бўлса, ажаб эмас. Чунки бугун комплекс тадбирларнинг ҳар уччаласи ҳам аёллар турмуши, жамиятда тутган ўрни билан боғлиқ. Кулота кийиш одати қарийб йўқолиб кетиш арафасида. Аввало биз бу одатга бошқа маросимлар билан бир қаторда эътибор беришимиз, бундай ҳодисаларни ёзиб олишимиз лозим. Иккинчидан оилавий-маиший ҳаётда катталарнинг ёнида туриб, айниқса, бўлажак ёш оналар, келажакнинг сарчашмалари, оила-рўзғор бекалари сифатида ўтмишнинг бу ибратли одатларини яна ҳаётга жорий этиб, ундан фойдалансалар ёмон бўлмайди… Кулота ва уни бош кийими сифатида кийиш-тақиш қадимда — Тўмарис она жанговар суворийларидан буён, бизга маданий мерос бўлиб келяптики, уни қадрламоқ лозимдир.