Берлиндаги Курт Зингер ва Германия яҳудийлари маданияти ассоциацияси хотирасига бағишланган мемориал тахта
Курт Зингер Бернбургстрасседаги Берлин филармониясида немис яҳудийлари маданияти ассоциацияси оркестри томонидан Яҳуда Маккаби спектаклини дирижёрлик қилмоқда, 1934-йил 7- ёки 8-май.
Эсдалик нишони, Командантенстраßэ 58, Берлин-Креузберг тумани

Немис яҳудийларининг маданий лигаси (Културбунд) Миллий Социалистик Германиядаги ўзаро ёрдам ташкилоти бўлиб, нацистларнинг тақиқлари ва чекловларидан жабрланган маданият арбобларига ёрдам бериш учун яҳудий жамияти фаоллари томонидан ташкил этилган. Ўз навбатида, ҳокимият 1941-йилгача рухсат берилган Културбунддан яҳудий маданият арбобларини назорат қилиш ва изоляция қилиш учун фойдаланган.

Тарихи

Културбунд 1933-йил июл ойида Берлинда яҳудий санъаткорларининг „Профессионал давлат хизматини тиклаш тўғрисида“ ги қонуни натижасида давлат маданият корхоналаридан яқинда ишдан бўшатилишига муносабат сифатида ташкил этилган. Дастлаб 1933-йилда Културбунд Деуцчер Жуден деб номланган уюшма режиссёр Курт Бауманн ва невролог, мусиқашунос ҳамда Чарлоттенбург операсининг собиқ бадиий раҳбари Курт Зингер томонидан ташкил этилган. Дастлабки бир неча йил ичида Берлин маданият уюшмаси 20 мингга яқин аъзони қабул қилган[1].

Аъзолик томонидан молиялаштириладиган уюшма, биринчи навбатда, ишсиз яҳудий маданият ходимларини янги иш имкониятлари билан таъминлаш учун мўлжалланган эди. Културбунд Деуцчер Жуденнинг асл номи тез орада тўзгартирииши керак эди, чунки „немис“ ва „яҳудий“ комбинацияси сиёсий жиҳатдан номақбул эди.

Берлин ташкилоти моделидан сўнг, кўплаб бошқа шаҳарларда яҳудийларнинг маданий бирлашмалари пайдо бўлди. 1935-йилда 36 дан ортиқ вилоят ва маҳаллий маданият бирлашмалари мавжуд бўлиб, уларда жами 70 мингга яқин аъзо бўлган. Айрим бирлашмалар 1935-йил августига келиб Германия яҳудий маданий уюшмаларининг Император уюшмасига (Реичсвербанд жüдисчер Културбüнде, Деуцчланд, РЖК) бирлашишга мажбур бўлди. РЖК императорлик таълим ва тарғибот вазирлигига бўйсунган. Гестапо томонидан сензура қилинган ва назорат қилинадиган уюшманинг фаолиятини Император Маданият палатаси раҳбари Ханс Хинкел тасдиқлаши керак эди. 1937-йил июл ойида 120 та мустақил ташкилот, жумладан, синагогалар ва маданий уюшмалар РЖК қошида бирлаштирилди.

Маданий бирлашманинг фаолият дастури деярли ҳар куни Берлинда бўлиб ўтган. 1933-1935-йилларда аъзолар асосан 1935-йилда бузиб ташланган эски Берлин театрининг вайрон бўлган биносида ўтказилган. 1933-йил октабрда Лессингнинг „Доно Нейтан“ песаси саҳналаштирилди; режиссёри Карл Лöвенберг ва бош ролни Курт Куцч ижро этган[2].

1935-йилда Курт Зингер раҳбарлигида Маданият уюшмасининг Берлин операси ташкил этилди. Гамбург Културбунд ҳам фаол эди. Тадбирлар театр ва опера томошалари, консертлар, кабарелар, филмлар намойиши, маърузалар ва кўргазмаларни ўз ичига олди.

Яҳудий ва яҳудий бўлмаган маданий дунёлар ўртасидаги ҳар қандай алмашинувни олдини олиш учун яҳудий бўлмаганларга Културбунд тадбирларига ташриф буюрувчи ёки иштирокчи сифатида рухсат берилмаган. Ўз фаолияти доирасида Културбунд, айниқса, „немис“ деб ҳисобланган муаллифлар ва бастакорларнинг асарларини ижро этишга камроқ рухсат берилган. Яҳудий жамиятида бу „руҳий гетто“ ҳолати баҳс-мунозараларга сабаб бўлган.

1941-йил 11-сентябрда Културбунд Гестапо томонидан тарқатиб юборилди. Унинг кўплаб аъзолари ва расмийлари, жумладан, асосчиси Курт Зингер конслагерларга сургун қилинган ва Холокост пайтида вафот этган.

Манбалар

  1. ↑ Ҳанс-Раинер Сандвоß (Ред.): Wидерстанд 1933—1945. Берлин. Ҳефт 5: Ҳеинрич-Wилҳелм Wöрманн: Wидерстанд ин Чарлоттенбург. 2. Ауфлаге. Геденкстäтте Деуцчер Wидерстанд, Берлин 1998, С. 238.
  2. ↑ Културбунд Деуцчер Жуден: Монацблäттер

Ҳаволалар