Kunstkamera
Кунсткамера (олмонча: Кунсткаммер ) - нодир буюмлар хонаси - Россиядаги биринчи музей, подшоҳ Пётр И томонидан Санкт-Петербургда ташкил этилган (1714).
|
| |
| Жойлашув | Санкт-петербург , Россия |
|---|---|
| Бинокор | Георг Маттарнови, Николай Гербел, Михаил Земцов, Савва Чевакинский, Роберт Марфелд |
| Тури | Музей |
| Меъморий услуби | Пётр бароккоси |
| Қурила бошлаган | 1718 |
| Қурилиш тамомланган | 1734 |
| Вебсайт | кунсткамера.ру |
| Харита | |
Унда кўплаб халқларнинг тарихи ва ҳаёт тарзини очиб берувчи ноёб ва антиқа буюмлар коллексиялари мавжуд. Аммо ко'пчилик учун бу музей анатомик ноёбликлар ва аномалияларнинг "о'зига хос" коллексияси билан машҳур. Кунсткамера биноси 18-аср бошидан бери Россия Фанлар академиясининг рамзи бо'либ келган [1] . Россия Федерацияси Президентининг 1991 йил 18 декабрдаги қарори билан бино Россия миллий меросининг алоҳида қимматли об'экти сифатида таснифланди. Кунсткамера минораси Армилляр сфера билан тожланган [2] .
То'лиқ номи - Россия Фанлар академиясининг Буюк Пётр номидаги антропология ва этнография музейи (Кунсткамера) (РФА АЭМ), Федерал давлат бюджети фан институти.
Этимология
Кунсткамера ( олмонча: Кунсткаммер - сан'ат хонаси) - о'тмишда турли хил тарихий, бадиий, табиий фанлар ва бошқа ноёб коллексияларнинг номи ва уларни сақлаш жойи. 16—17-асрларда нодир буюмлар хоналари кўплаб князлик ва қироллик саройларига тегишли бўлган. СШундай қилиб, 17-асрда Дания қироли Фредерик ИИИ томонидан Дания Қироллик Кунсткамерасига асос солинган [3], бу ҳақда Ҳ. К. Андерсеннинг "Малика ва но'хат" эртагида қайд этилган.
Тарихи
Пётр И 1697-1698 йилларда, "буюк элчихона" даврида, Голландия ва Англиянинг йирик гуллаб-яшнаган шаҳарларини ко'здан кечирган. Шунингдек, чет эллердаги "кунштов" хоналари, я'ни ноёб, мо''жизаларини ко'рган. Пётр томонидан юритилиши буюрилган кундалик саҳифаларида “о'та ажойиб! " дея хитоб қилингани тез-тез учрайди. О'ша пайтлар энг янги фан ҳисобланган Анатомия ҳақида ҳам қайдлар мавжуд: "Мен анатомия шифокорида: бутун ички а'золарнинг турлича ажратилганини - инсон юраги, о'пкаси, буйраклари ... Ипга о'хшайдиган мияда турадиган томирларни ... ко'рдим" . Бундай янгиликлар Пётерда жуда катта қизиқиш уйг'отади ва қирол саҳийларча бутун бошли коллексияларни ва алоҳида буюмларни сотиб олади. Булар орасида китоблар, жиҳозлар, асбоблар, қуроллар, табиий ноёб буюмлар бо'лган. Ушбу буюмлар аввал "подшоҳ хонаси"нинг, кейин эса биринчи рус табиацҳунослик музейи бо'лган Пётр Кунсткамерасининг асосини ташкил этди.
Россияга қайтиб, Пётр рус "нодир буюмлар хонаси"ни ташкил қилишни бошлайди. Россия пойтахтини Москвадан Санкт-Петербургга ко'чиришни буюрган Пётр, "подшоҳ хонаси"ни ҳам ко'чиришни буюрди. Бутун коллексия ёзги саройдаги халқ палаталарида жойлаштирилган эди. Хона немисча Кунсткамера, я'ни "нодир буюмлар хонаси" деб номланган. Бу воқеа 1714 йилда бо'либ о'тган ва шу сана музейнинг ташкил топган санаси сифатида тарихда қолган.
1715-1717 йиллардаги Голландияга қилинган иккинчи ташрифи чог'ида Пётер Алберт Себа музейига ташриф буюради. Бу вақтга келиб Себа о'з коллексияларини рус подшосига сотиш ниятида бо'лган. Бу борада у Пётр И билан ташрифдан олдин ёзишмалар олиб борган.Пётр И Себа хонасини шахсан ко'здан кечиргандан со'нг бу масалани узил-кесил ҳал қилган. У бутун коллексияни сотиб олган ва ушбу коллексия Кунсткамера жойлаштириш учун Санкт-Петербургга олиб кетилган. 1717 йилда Россия давлатининг турли ҳудудларида коллексияларни то'плаш бо'йича бир қатор фармонлар чиқарилди. Бундан ташқари, Пётр И буйруг'и билан о'ша даврнинг энг яхши коллексиялари Г'арбий Европанинг турли мамлакатларида диққат билан ко'здан кечирилган ва сотиб олинган.
Коллексияларнинг ко'пайиб бориши оқибатида Василевский оролининг тупуриг'ида махсус бино - " Санкт-Петербург Фанлар Академияси, кутубхона ва Кунсткамера палаталари " қуришга қарор қилинди. Ва бинонинг қурилиши давомида коллексиялар "Кикин палаталари" деб аталадиган бояр Кикиннинг уйига вақтинча ко'чирилган (ҳозирги Ставрополская ко'часи, 9-уй).
Ҳозирги бино 1718 - 1734 йиллар мобайнида қурилган. Музей коллексиялари бинонинг шарқий қанотини эгаллаган, о'рта қисмида Анатомик театр, минорада - Готторп глобуси (1754 йилдан бери, 1747 йил 5 декабрдаги ёнг'индан со'нг қо'йилган. Ёнг'ин ноёб глобусдан ташқари, бинонинг минорасини ҳамда 230 га яқин китоблар, шу жумладан ноёб рус қо'лёзмаларини ҳам вайрон қилган[4] ) ва расадхона, г'арбий қисмида - Фанлар академиясининг муассасалари жойлашган. Бу ерда М. В. Ломоносов ишлаган. 1777-1779 йилларда интерерлар то'ртта ҳайкалтарошликка оид аллегорик гуруҳлар, таниқли олимларнинг бюстлари ва медалёнлари (ҳайкалтарош М. П. Павлов), 1819-1825 йилларда - расмлар (рассом Ф. Рихтер) билан безатилган.
1830-йилларда материалларнинг ко'плиги туфайли Кунсткамера анатомик, зоологик, этнографик, ботаника, минералологик каби бир қатор музейларга бо'линган. 1870-йилларнинг охирларида Академиянинг Физика-математика бўлими томонидан Анатомия-этнографик музейлар коллексиялари асосида антропология ва этнография музейини ташкил этиш масаласини кўриб чиқиш учун махсус комиссия тузилган. Бу г'оя К. М. Баэрга тегишли бо'лган. Комиссия таркибига Л. И. Шренк, А. А. Шифнер, А. А. Штраух ва Ф. В. Овсянников кирган. 1878-йил 5-декабрда физика-математика кафедрасининг мажлиси бўлиб ўтади ва орадан икки ҳафта ўтиб, 19-декабрда Академиянинг физика-математика ва тарих-филология бўлимларининг Академияда, асосан, Россиянинг Антропология ва Этнография музейини ташкил этиш музокараларини о'тказиш бо'йича қўшма мажлиси бўлиб ўтди. Ниҳоят, 1879 йил 22 октябрда қарор Давлат кенгаши ва император томонидан тасдиқланган [5] .
Музей фондларига Ж.Кука, И. Ф. Крузенштерн , Ю. Ф. Лисянский , Ф. А. Головин , Ф. П. Литке , Г. И. Лангсдорф, Н. Н. Миклухо-Маклай, М. А. Кастрена , В. К. Арсениев , С. Ф. Олденбург ва бошқаларнинг экспедицияларида тўпланган коллексиялари ҳам киритилган.
Кунсткамера ва АЭМ директорлари
- Кунсткамера
- Роберт Арескин (1714-1718)
- акад. Лаврентий Блуменстрост (1718-1724)
- акад. Иоханн Шумахер (1724-1741)
- акад. Иван Тауберт (1741-1767)
- акад. Питер Паллас (1767-1771)
- акад. Семён (Симеон) Котелников (1771-1797) [ аниқлаш ]
- акад. Иван Буссе (1794-1800)
- акад. Николай Озерецковский (1800-1827)
- АЭМ
- акад. Леополд Шренк (1879-1894)
- акад. Василий Радлов (1894-1918)
- акад. Эвфими Карский (1918-1929)
- акад. Василий Бартолд (1929-1930)
- Николай Маторин (1930-1936)
- СССР Фанлар академияси муҳбир а'зоси Дмитрий Олдерогге (1936-1940, в.б.)
- Николай Кисляков (1940-1948)
- Тарих фанлари доктори Леонид Потапов (1948-1967)
- Тарих фанлари номзоди Людмила Сабурова (1967-1982)
- Тарих фанлари доктори Рудолф Ит (1982-1990)
- Тарих фанлари номзоди Николай Гиренко (1990-1992, актёр. О. )
- Тарих фанлари доктори Александр Мйлников (1992-1997)
- Тарих фанлари доктори Чунер Тахами (1998-2000)
- Тарих фанлари доктори Юрий Чистов (2001-2017)
- РФА муҳбир а'зоси Андрей Головнев (2017 йилдан)


Архитектураси

Василевский оролида "Санкт-Петербург Фанлар академиясининг палаталари, кутубхона ва Кунсткамера" биноси 1718 йилда қурилган. Қурилишга машҳур немис архитектори ва ҳайкалтароши Андреас Шлüтернинг шогирди Г. И. Маттарнови раҳбарлик қилган. 1714 йилда Шлутер билан биргаликда Маттарнови Санкт-Петербургга келади. Бироқ, Шлутер о'ша йили вафот этади ва И. Э. Грабарнинг со'зларига ко'ра, лойиҳаловчи эмас, балки фақат ижрочи бо'лган Маттарнови "унинг барча моделлари ва чизмаларини қо'ллаган". Бу ҳақда, шунингдек, Ж. Брюс ва подшоҳнинг о'зи ёзиб қолдирган қайдлардан ҳам ма'лум, уларга ко'ра Василевский оролидаги бинонинг лойиҳаси "1716 йилгача" тасдиқлаган[6]. Марказда пог'онали минорали носимметрик композиция г'ояси Счлüтер ишига ҳам хосдир ва унинг Берлинда амалга оширган лойиҳаларида тез-тез такрорланади [7] .
Кунсткамера минораси таркиби жиҳатидан Берлинда (А. Шлüтер лойиҳаси, 1703) [8] Зарбхонанинг Водовзводная минорасига о'хшайди ( олмонча: Мüнзтурм ). Ушбу бинолар о'ртасидаги алоқанинг ҳужжатли далиллари топилмади. Аммо стилистик аналогиялар "Пётр Барокко"сининг асосий ёдгорликларидан бири бо'лган Кунсткамера биноси услубининг манбалари, келиб чиқиши ва хусусиятларини тушуниш учун муҳимдир. 18-асрнинг биринчи чорагидаги Санкт-Петербург архитектурасининг ме'морий услубида Голландия ва Шимолий Германия ме'морчилиги услублари о'злаштирилгани одатий ҳисобланади: соатли ёки флюгерли тепасида гумбаз ёки шпил билан қопланган зинапояли миноралар, "бурулишли” баланд томлар, ботиқ фасадлар, пог'онали ёки қисқичли фронёнлар, бурчак куракларининг рустовкаси, шаклдор чизиқлар ва ҳоказо.
Бинонинг қурилиши бир неча ме'морлар томонидан кетма-кет амалга оширилди. 1719 йил ноябр ойида лойиҳанинг тахминий муаллифи Г. И. Маттарнови вафот этди ва 1719 йилдан 1724 йилгача қуриб битказилган пойдевор ва қисман биринчи қаватдан бошлаб қурилиш швейцариялик муҳандис-ме'мор Николаус Фридрих Гербел томонидан амалга оширилди. У лойиҳага бир қатор о'згартиришлар киритди.
1722 йил октябр ойига келиб, деворлар қурилиб, том ётқизилди. Биноларни безаш ва музей жиҳозларини о'рнатиш 1723 йилдан 1724 йилгача амалга оширилди. Шу билан бирга, мажмуаларни бир қатор о'згартириш ва мустаҳкамлаш ишлари олиб борилди, миноранинг икки қавати ко'тарилди, Х. ван Болес гумбазнинг дурадгорлик ва металл буюмларининг батафсил дизайнини ишлаб чиқди.
1724 йилда Ҳербел вафотидан со'нг, иш ме'мор Гаэтано Чиавери томонидан давом эттирилди. Аниқланган структуравий нуқсонлар туфайли Чиавери минорани қайта қурди ва мустаҳкамлади, асосий зинапояни ва икки қаватли устунли катта зални лойиҳалаштирди. 1727 йилда Пётр И нинг шахсий коллексиялари, кутубхона ва Готторп глобуслари ҳали тугалланмаган бинога ко'чирилди. 1727 йилдан бошлаб Земцов бошчилигида бино ичида турли хил "та'мирлаш ва тугатиш" ишлари олиб борилди. 1735-йилда шимолий ва жанубий жабҳалар бўшлиқларига 12 та ҳайкал ўрнатилиши билан ниҳоят Кунсткамера биносининг қурилиши якунланди [9] .
Экспозициялар
- Шимолий Америка
Шимолий Америка қит'асидаги маҳаллий халқларнинг маданияти ва ҳаётини намоён этади. Шимолдан жанубга, Аляскадан Калифорнияга саёҳат, қадим замонлардан 19-аср бошларигача.
- Япония
Ушбу ко'ргазма япон ва айнуларнинг ҳаёти ва маданиятини намойиш этади. Балиқ овлаш оролдаги асосий савдо турларидан бири бо'лган. Кунсткамерада бу даврга бог'лиқ турли хил асбоблар то'плами мавжуд: илгаклар, то'рлар, тузоқлар. Ко'ргазмада намойиш этиладиган самурай зирҳлари о'зининг безаклари ва мураккаб дизайни билан ҳайратда қолдиради.
- Африка
Ушбу то'пламда асосан қишлоқ хо'жалиги асбоблари ва Саҳара жанубида яшовчи Африка қабилаларининг кийимлари мавжуд. Энг қизиқарли экспонатлардан бири бу Бенин бронзаси. Бу жангчилар ва сарой а'золарининг фигуралари билан мос келадиган материалдан ясалган табличкаларнинг номи. Бенин ҳукмдори саройидан мингдан ортиқ экспонатлардан иборат коллексия мусодара қилинган. Улардан ба'зиларини Кунсткамеранинг "Африка" залида ко'риш мумкин.
- Хитой ва Мо'г'улистон
Хитойда 50 та миллий озчилик истиқомат қилади ва Хитой халқларига баг'ишланган экспозиция фақат уларнинг турмуш тарзи ва маданиятининг асосий жиҳатларини тавсифлайди. Масалан, чинни, тош, ёг'оч ва суякдан тайёрланган ан'анавий маҳсулотлар.
Мо'г'улистон залида ко'чманчининг турар жойи - о'тов, шунингдек, ан'анавий мо'г'ул безаклари билан безатилган экспонатлар қизиқиш уйг'отади. Улар кийим-кечак, асбоб-ускуналар, эгарлар, ко'рпалар ва бошқа ко'п нарсаларни безашган.
- Ҳиндистон ва Индонезия
Музейнинг Жанубий Осиё халқларига баг'ишланган бо'лими энг бойларидан биридир. Кунсткамера Ҳиндистоннинг турли бурчакларидан олиб келинган о'ймакор ёг'очларнинг катта коллексиясига эга. Шунингдек, турли ниқоблар, қадимий театр либослари, қўғирчоқ театри қўғирчоқлари тўпламлари мавжуд.
Индонезия бо'лими крис ханжарларига э'тибор қаратади. Ушбу ханжарларнинг пичог'и махсус по'латдан ясалган ва ко'пинча олов тилининг шаклига эга эди. Соя театри ҳақида ҳикоя қилувчи экспозиция материаллари ҳам қизиқиш уйг'отади.
- Анатомия бо'лими

Ушбу бо'лимда анатомик деформациялар ва турли хил табиий ноёбликларга эга экспонатлар мавжуд, масалан, сиреномелия, икки бошли қо'зичоқ, Сиам эгизаклари ва бошқалар. Пётр И нинг 1718 йил 17 февралдаги "Туг'илган майибларни, шунингдек, барча шаҳарларда топилган г'айриоддий нарсаларни губернаторлар ва комендантлар ҳузурига олиб келиш, бу мукофотларни олиб келганлик учун бериш ва яширганлик учун жарима то'лаш то'г'рисида"ги фармони э'лон қилинди, Бу билан Бу фармон табиат олами ва инсоният тарихидан нодир нарсаларнинг тизимли то'пламини яратиш бошланди. Г'айриоддий нарсалар қаторига "г'айриоддий тошлар, одам ёки ҳайвон суяклари, балиқ ёки қуш суяклари, шунингдек тошлар, темир ёки мислардаги эски имзолар, ёки эски ва г'айриоддий қурол, идиш-товоқ ва жуда эски ва г'айриоддий бошқа ҳамма нарса" кирган [10] . Пётр И нинг турли хил ноёб нарсаларни, шу жумладан анатомик нарсаларни то'плаш то'г'рисидаги фармони туфайли Кунсткамерада деформациялар препаратлари то'планди, бу уларни ягона, ноёб ҳодисалар сифатида ко'риб чиқишга эмас, балки типик ҳодисалардек кузатишга имкон берди.
Кунсткамеранинг асл коллексияси 2000 дан ортиқ экспонатлардан иборат бо'либ, уни 1717 йилда Пётр И голландиялик анатомист Фредерик Руйшдан сотиб олган.
- Кунсткамера тарихи ва 18-аср рус илм-фани.
Бо'лимда "М.В. Ломоносов музейи" код номи остида бирлаштирилган учта экспозиция мавжуд. Санкт-Петербург Фанлар академиясининг “Конференц-зали (“Конференц-зали”) экспозициясида Россиядаги биринчи илмий муассасанинг кундалик фаолияти ва М.В.Ломоносовнинг таржимаи ҳоли тақдим этилган. Яна иккита экспозиция - " Санкт-Петербург Фанлар академиясининг Астрономия расадхонаси " ва " Буюк Готторп глобус-планетарийси " - Кунсткамера тарихининг дастлабки даврини о'з ичига олади.
Манбалар
- ↑ „Музей антропологии и этнографии им. Петра Великого (Кунсткамера)“. www.мусеум.ру. 2019-йил 3-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 8-декабр.
- ↑ „Обсерватория и армиллярная сфера“. КУНСТКАМЕРА. 2016-йил 26-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 8-декабр.
- ↑ „Натионалмусеэт“ (да). Натионалмусеэт. 2019-йил 26-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 8-декабр.
- ↑ „Пожары в истории Библиотеки Академии наук. Санкт-Петербург“. 2013-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 5-январ.
- ↑ Решетов А. М. „Леопольд Иванович Шренк (К 170-летию со дня рождения)“. 2015-йил 29-майда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Грабарь И. Э. Петербургская архитектура в ХВИИИ и ХИХ веках. — СПб.: Лениздат, 1994. — С. 102
- ↑ Гурлитт C. Гесчичте дес Бароcкстилес унд дес Роcоcо ин Деуцчланд. — Франкфурт: Набу Пресс, 2016. — С. 383
- ↑ Грабарь И. Э. Петербургская архитектура в ХВИИИ и ХИХ веках. — СПб.: Лениздат, 1994. — С. 57—58
- ↑ Памятники архитектуры и истории Санкт-Петербурга. Василеостровский район. — СПб.: КГИОП—Изд. дом Коло, 2006. — С. 41—47
- ↑ Полное собрание законов Российской империи. Собр. первое. 1649—1825. СПб.: Тип. ИИ Отделения Собственной Его Императорского Величества Канцелярии. 1830. Т. В. — С. 542.
Адабиёт
- Беляэв О. Буюк Пётр кабинети ёки батафсил ва батафсил тавсиф ... - 1-қисм. - Санкт-Петербург: Импер. акад. Наук, 1793. - 170 б.; 2-қисм. - Санкт-Петербург: Импер. акад. Наук, 1793. - 158 б.
- Гинзбург ВВ Петровский Кунсткамера коллекцияларида Ф. Руйсчнинг анатомик то'плами // Антропология ва этнография музейи то'плами. 1953 йил. Т. ХИВ. 263-305-бетлар.
- Койманс Л.. Художник смерти. Анатомические уроки Фредерика Рюйша. СПб.: Наука, 2008. ИСБН 978-5-02-025550-0.
- Кунсткамера // Рус тилининг изоҳли луг'ати : 4 жилдда / Ч. эд. Б. М. Волин, Д. Н. Ушаков (2-4 жилдлар); комп. Г. О. Винокур, Б. А. Ларин, С. И. Озҳегов, Б. В. Томашевский ва Д. Н. Ушаков; эд. Д. Н. Ушакова. — М. : “Совет энциклопедияси” давлат институти (1-жилд) : ОГИЗ (1-жилд) : Хорижий ва миллий луғатлар давлат нашриёти (2-4-жилдлар), 1935-1940.
- Кунсткамера / / Броcкҳаус ва Эфроннинг кичик энсиклопедик луг'ати : 4 жилдда - Санкт-Петербург., 1907-1909.
- Липман А. Петровская Кунсткамера. М.-Л., 1945 йил
- Радзюн А.Б. Фредерик Руйсч ва унинг антропология ва этнография музейидаги анатомик то'плами // Совет этнографияси. 1988. Но 6. С. 82-87.
- Радзюн А.Б. Кунсткамера ва уларнинг қо'риқчиларининг анатомик то'пламлари тарихи ҳақида // Кунсткамера кеча, бугун, эртага. СПб., 1996 йил. ИC ҳажми 45-68.
- Радзюн А.Б., Чистов Ю.К. Кунсткамеранинг илк табиий фанлари то'пламлари. Қо'лланма . Санкт-Петербург: МАЭ РАН. 2011. 79 б.
- Станюкович Т. В.. Кунсткамера Петербургской академии наук, 5000 экз, Москва—Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1953.
- Станюкович Т.В. 1955 йил. Санкт-Петербург Кунсткамера экспозициясини бадиий безаш ва жойлаштириш. МАЭ то'плами. ХВИ: 385-400.
- Кунсткамера / Станюкович Т.В. // Куна - тиргаклар. — М. : Совет Энциклопедияси, 1973 йил. - ( Буюк Совет Энциклопедияси : [30 тоннада] / Ч. эд. А. М. Прохоров ; 1969-1978, жилд. 14).
- Хартанович М. В., Радзун А. Б. 18-аср Император Фанлар академиясининг Кунсткамера йиртқич ҳайвонлари коллекцияси то'г'рисида: то'пламдан илмий тушунишгача // Тарихий ва биологик тадқиқотлар. 2017 йил. 2-сон. (кириш санаси: 07.05.2020).
- Хартанович М. В. Император Фанлар академиясининг Кунсткамера анатомик то'плами: ХВИИИ асрдан ХИХ асргача // Историко-биологическиэ исследования. 2019. 11-жилд. №. 1. С. 36-47.
- Радзун А. Б., Хартанович М. ИН. Антропология ва этнография музейида Император Фанлар академиясининг Кунсткамера анатомик то'пламлари. ХХ-ХХИ асрларда Буюк Пётр (Кунсткамера) РАС // Тарихий ва биологик тадқиқотлар. 2021. 13-жилд. Но 3. Б.7-27.
- Шафрановская Т.К. СССР Фанлар академиясининг Антропология ва этнография музейи: Қо'лланмасиз қо'лланма. Л., 1979 йил.
- Копанева Н. П., Чистов Ю. К. (бош муҳаррир), Хартанович М. Ф., Хартанович М. В. (таҳрир. 2014. Кунсткамера хроникаси 1714-1836 . Санкт-Петербург: МАЭ РАН.
- Хартанович М. Ф., Хартанович М. В. 2020 йил. 18-аср Император Фанлар академиясининг Кунсткамера экспозициясида этнографик коллексияларни намойиш этиш тамойиллари.[сайт ишламайди] Музейшунослик саволлари, 11(2), 210-218.
- Хартанович М. В. Император Фанлар академиясининг Кунсткамера учун этнографик то'пламларни йиг'иш тамойиллари: Д. Г. Мессершмидтнинг Сибир экспедициясидан (1719-1727) Иккинчи Камчатка экспедициясига (1733-1743) // Вестник НСУ. Серия: Тарих, филология. 2019. В. 18, № 5: Археология ва этнография. 36–49-бетлар.
Ҳаволалар
- Антропология ва этнография музейининг расмий сайти
- О Кунсткамере в Киножурнале «Хочу всё знать» ЁуТубеда
- Антропология ва этнография музейи сайти ҳақида ма'лумот
- Россия музейлари веб-сайтида музей ҳақида ма'лумот
- „Кунсткамера“. „«Архитектура России»“. 2006-йил 19-августда асл нусхадан архивланган. сайтида„«Архитектура России»“. 2006-йил 19-августда асл нусхадан архивланган.
- Кунсткамера // " Дунё бо'йлаб " энциклопедияси.
- Антропологии и этнографии музей : [ арч. 2022 йил 26 октябр ] // Анкилоз - жар. — М. : Буюк рус энциклопедияси, 2005 йил. - БИЛАН. 86-87. - ( Буюк рус энциклопедияси : [35 тоннада] / Ч. эд. Ю. С. Осипов ; 2004-2017, жилд. 2). - ИСБН 5-85270-330-3 .
- Кунскамера биносининг тарихи ва фотосуратлари. У эрга қандай бориш мумкин