Куранко
Жами аҳолиси
овер 2 миллион[1]
Муҳим аҳолига эга ҳудудлар
 Гуинеа 2,000,000[cитатион неэдед]
 Сиэрра Леоне 313,384[2]
Тили
Куранко, Френч, Энглиш, Крио
Дини
Предоминателй Ислам
Бог'лиқ этник гуруҳлар
Леле пеопле, Микҳифоре пеопле, Сусу пеопле, Ялунка пеопле, Мандинка пеопле, отҳер Мандé пеоплес

Коранко, Коланко, Кооранко, Коронко, Коуранко, Куланко, Курако, Куронко, Куранке ёки Каранко[3][4] деб ҳам аталадиган Куранко Гвинея ва Серра-Леонеда яшовчи манде халқидир. Коранко шимоли-шарқий Серра-Леоне ва жанубий Гвинеядаги тог'ли ҳудуднинг катта қисмини эгаллайди. Ушбу географик минтақада турли диалектларни, шунингдек, алоҳида ижтимоий гуруҳларни топиш мумкин. Умуман олганда, Коранколар узоқ йиллар давомида қабилалар аралашиб кетганига қарамай, алоҳида этник о'зига хосликни сақлаб қолган тинч халқдир. Ҳар бир Куранко қишлог'ини бошлиқ ва бир гуруҳ оқсоқоллар бошқаради.

Коранколар Нигер-Конго тиллари оиласининг Манде бўлимининг лаҳжаси бўлган Куранко тилида (ёки Коранко) сўзлашади.[5] Куранко номидан исломий халқдир, аммо бу алоҳида ҳудуддаги ко'п одамлар ҳали ҳам ан'анавий диний э'тиқодларга эргашадилар ва бу диннинг барча қат'ий протоколларига риоя қилмасдан мусулмонлар деб о'зларини намоён қиладилар. Куранколар Мандинка тилига о'хшаш тилда гаплашади ва уларнинг тилини қо'шни ва яқин иттифоқчиларидан бири Мандинка ва Сусу халқи тушуниши мумкин.[5]

Куранко шимоли-шарқий Серра-Леоне тог'лари ичида Гвинеяга чо'зилган тог'ли ҳудудни эгаллайди. Бу минтақада тегишли ё'л тизимлари ё'қ ва осонлик билан кириш имкони ё'қ, Куранко ижтимоий жиҳатдан изоляция қилинган. Бу Куранколарнинг ко'пчилиги нега о'зларининг ан'анавий маданияти ва динини сақлаб қолишганини тушунтириши мумкин.[6]

Тарих

Куранколар тахминан 1650—1720-йилларда яшаган жангчи Манса Кама бошчилигида ҳозирги Гвинея ҳудудидан ҳозирги Серра-Леоне ҳудудига кўчиб ўтган[7] Манса Кама ҳозирда Коинадугу туманининг Сенгбе бошлиқлиги таркибига кирувчи Камадугу ва шу кунгача бошлиқ бо'либ келган Холифага асос солган.[7] Кама 1600-йилларнинг охирида исломий алфа билан минтақа бо'йлаб кенг саёҳат қилди ва ё'лда ко'плаб ҳарбий жангларга дуч келди.[7] Бунга унинг номи билан аталган Камадугу шаҳрини ташкил этиш киради.[7] Охир-оқибат у янги Куранко мамлакатининг марказига айланган Ровалага жойлашди ва у ерда о'лимигача этакчи бо'либ қолди.[7]

Иқтисодиёт

Куранколар асосан ов ва савдо билан шуг'улланади ва улаварнинг асосий бандлиги деҳқончиликдан иборат болади.[8] Уларнинг келиб чиқиши саванна эрларида бо'лганлиги сабабли, улар о'зларининг яшаш жойларини ушбу тур сифатида сақлаб қолиш учун фаол чоралар ко'рдилар, жумладан, ов жараёнининг бир қисми сифатида о'т қо'йиш, катта о'симликлар дунёси ва о'рмонзорлар ҳукмронлик қилмаслигини та'минлаш учун.[8] Куранколар вақт о'тиши билан жанубга ко'чиб о'тганидек, улар бу саванна ва ёнаётган турмуш тарзини сақлаб қолишди, бу эса саванна эрлари чегарасининг аста-секин жанубга силжишига олиб келди. (Ушбу ривоят Манса Кама даври билан чекланган. Бироқ, Куранко тарихи о'ша пайтда саҳнага янги келган Камадан ташқарида. бу воқеани ҳақиқий Куранко тарихи нуқтаи назаридан айтиб бериш керак.)[8]

Маданият ва урф-одатлар

Куранко маданиятидаги эркаклар балог'ат ёшига этганда турли ташаббус маросимларини о'тказадилар ва улар буни қилганда яширин "клуб" а'золари бо'лишади.[9] Бошланиш суннат то'йи, о'қув машг'улотлари ва муайян кийим-кечакларни кийиш ҳуқуқидан иборат.[9] Бошлангандан со'нг, эркаклар турмуш қуриш ҳуқуқига эга бо'либ, танланган аёлнинг оиласига келин нархини то'лайдилар.[9] Куранколар ко'пхотинли, ба'зи эркакларнинг бир нечта хотини бор.[9]

Куранко халқи, шунингдек, Бондо махфий жамиятининг амалиётидан фойдаланади, бу қизларнинг балог'атга этиши билан бог'лиқ муносабатларни аста-секин, аммо қат'ий о'рнатиш, туг'илиш, ахлоқ ва то'г'ри жинсий алоқа бо'йича мунозараларни о'рнатишга қаратилган. Жамият о'з а'золарининг ҳаёти давомида фаровонлигидан ҳам манфаатдор.[10][11][12]

Диний ва ан'анавий э'тиқодлар

Куранко эрлари Серра-Леоненинг Исломни о'з дини сифатида қабул қилган биринчи ҳудудлардан бири бо'лган ва Куранколарнинг ко'пчилиги номинал мусулмондир.[13] Бироқ, минтақа жуда яккаланиб қолган ва ислом динининг ко'плаб расмий жиҳатларига риоя қилинмайди.[13] Одамлар сиёсий жиҳатдан исломий эмас, католик ва ислом африкалик аҳолиси о'ртасидаги дихотомия бу ерда асосий муаммо эмас.[13]

Расмий ислом о'рнига халқ о'зининг қадимги динининг ко'п жиҳатларига э'тиқод қилишда давом этмоқда.[13]

Куранколарнинг фикрича, о'рмонлар, дарёлар ва тог'ларда Ненне номи билан машҳур одамлар яшайди. Булар "бута руҳлари" бо'либ, улар Куранконинг ҳаётига турли ё'ллар билан та'сир қилади деб ишонилади. Аждодлар руҳи ва табиий экотизим Куранко ма'навий ҳаётининг асосини ташкил қилади[14]

Куранко отасининг исми

  • Мараҳ
  • Калоко
  • Каргбо
  • Корома

Таниқли Куранко одамлари

  • Манса Кама, Серра-Леоне шимоли-шарқидаги буюк Куранко жангчиси
  • Карефа Каргбо, Серра-Леонелик сиёсатчи
  • Каифала Мараҳ,[15] Серра-Леоненинг собиқ молия вазири
  • Амината Камиссоко, гвинеялик мусиқачи
  • Аугустус Каргбо, Серра-Леонелик футболчи
  • Иброҳим Каргбо, Серра-Леонелик футболчи
  • Камсо Мара, гвинеялик футболчи
  • Мамуду Мара, гвинеялик футболчи
  • Муҳаммад Мара, гвинеялик футболчи
  • Фантаcеэ Wиз, Серра-Леонелик мусиқачи

Манбалар

  1. ↑ "Гуинеа: А мовемент аскс тҳе стате то cреате а Коуранко префеcтуре". Гуинеэ7.cом (ин Френч). 19 Септембер 2020. Ретриэвед 19 Септембер 2020.
  2. ↑ "Сиэрра Леоне 2015 Популатион анд Ҳоусинг Cенсус Натионал Аналйтиcал Репорт" (ПДФ).
  3. ↑ Wест, Ҳаррй Г. "Этҳнограпҳиc Сорcерй" (п.24); 2007.
  4. ↑ „Коуранко (Пеупле д'Африқуэ)“. 2012-йил 19-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 19-август.
  5. ↑ 5,0 5,1 Фйле, Магбаилй C.. Ҳисториcал Диcтионарй оф Сиэрра Леоне. Сcареcроw Пресс, 2006 — 96-бет. ИСБН 9780810865044. 
  6. ↑ Банколе Камара Тайлор. Сиэрра Леоне: Тҳе Ланд, Иц Пеопле анд Ҳисторй. Неw Африcа Прес, 2014 — 141–142-бет. ИСБН 978-9987-16-038-9. 
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 „Ҳероэс“. Сиэрра Леоне Wеб. Қаралди: 2016-йил 2-ноябр.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 Фаирҳеад, Жамес. Мисреадинг тҳе Африcан Ландсcапе: Соcиэтй анд Эcологй ин а Форест-Саванна Мосаиc. CУП Арчиве, 1996 — 34-бет. ИСБН 9780521563536. 
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 Счиэрлинг, Жаке. Фром Фоотбалл то Фреэтоwн. WестБоwПресс, 2013 — 130–133-бет. ИСБН 9781490804538. 
  10. ↑ Пемунта, Н. В., & Табенянг, C.-Ж. (2017).
  11. ↑ Бжäлканде, Оwолаби, эт ал.
  12. ↑ „ФМГ ин Сиэрра Леоне“. 28ТооМанй, Регистеред Чаритй: Но. 1150379. 2021-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-август.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 Cоултер, Чрис. Буш Wивес анд Гирл Солдиэрс. Cорнелл Университй Пресс, 2015 — 62-бет. ИСБН 9780801457241. 
  14. ↑ Инголд, Тим. Cомпанион Энcйcлопедиа оф Антҳропологй. Тайлор & Франcис, 2002 — 604-бет. ИСБН 9780415286046. 
  15. ↑ Форнаҳ. „Wҳо шоулд Пресидент Корома Лоок фор?“. Қаралди: 2016-йил 7-ноябр.