Курчатов Институти
Тури Ядро энергетикаси ва ядро медицинаси
Плазма
Тезлаштирувчи физика
Асос солинган санаси 1943-йил 11-феврал
Ректори Александр Благов
Манзили
Москва
Веб-сайти нрcки.ру
Курчатов институтида магнит тизимларни синовдан ўтказиш учун стенд. 1986-йилда суратга олинган
2018-йилги почта маркаси. Институтнинг 75 йиллигига Россия томонидан чиқарилган

Курчатов институти (русча: Национальный исследовательский центр «Курчатовский Институт», "Курчатов институти" Миллий тадқиқот маркази) - Россиянинг атом энергетикаси соҳасидаги етакчи илмий-тадқиқот институти. У Игор Курчатов номи билан аталган ва Москва, Курчатов майдони 1да жойлашган.

Совет Иттифоқида у ИВ Курчатов номидаги Атом энергияси институти (русча: Институт Атомной Энергии им. И.В. Курчатова Курчатова) номи билан машҳур эди. Қисқартирилган шакли КИАЭ (русча: КИАЭ). 1991-йилдан 2010-йилгача у "Курчатов институти" Россия илмий маркази (Роcсийский научный центр «Курчатовский Институт» "Курчатовский Институт") номи билан аталган.

Тарихи

1955-йилгача "СССР Фанлар академиясининг 2-сонли лабораторияси" махфий номи билан машҳур бўлган Курчатов институти 1943-йилда ядро қуролини яратиш мақсадида ташкил этилган. Совет ядровий реакторларининг аксарияти институтда ишлаб чиқилган, жумладан Ф-1 ҳам Шимолий Америкадан ташқарида муҳим аҳамиятга эга бўлган биринчи ядровий реактор эди.

1955-йилдан бери у термоядро термоядровий синтези ва плазма физикаси соҳаларида йирик илмий экспериментал ишларга ҳомийлик қилмоқда. Хусусан, у ерда биринчи токамак тизимлари ишлаб чиқилган, улардан энг муваффақиятлиси Т-3 ва унинг каттароқ версияси Т-4. Т-4 1968-йилда Новосибирскда синовдан ўтказилди ва тарихда биринчи квазистацион термоядровий реаксиясини ўтказди.[1]

1980-йилларда Курчатов институти ходимлари ва компютер муҳандислари ДЕМОС операцион тизимини ишлаб чиқишда иштирок этиш орқали компютер маданиятини шакллантиришда жуда муҳим рол ўйнадилар. Бу Россияда интернетнинг тарқалишига олиб келди ва Совет Иттифоқининг парчаланишига ҳисса қўшди. 

1991-йилгача Атом энергияси вазирлиги Курчатов институти ма'муриятини назорат қилиб келган. 1991-йил ноябр ойида Давлат илмий марказига айлантирилгандан сўнг, институт бевосита Россия ҳукуматига бўйсунди. Институт низомига кўра, унинг директори Росатом тавсиялари асосида бош вазир томонидан тайинланади. 2005-йил феврал ойида Михаил Ковалчук институт директори этиб тайинланди. 2015-йилдан бери у институт президенти, директор лавозимида эса доктор В. Илгисонис, Д. Минкин ва 2018-йил ноябр ойидан Александр Благов фаолият кўрсатмоқда.

2007-йил феврал ойида Курчатов институти Россияда нанотехнология соҳасидаги са'й-ҳаракатларни мувофиқлаштирувчи асосий ташкилот бўлиш тендерида ғолиб чиқди.

Курчатов институти, шунингдек, Россиянинг Гамбургдаги Европа ХФЕЛ рентген лазер тадқиқот маркази ва Германиянинг Дармштадт шаҳридаги Антипротон ва ион тадқиқотлари (ФАИР) каби халқаро йирик лойиҳалардаги иштирокини мувофиқлаштириш учун мас'улдир. Кадарачедаги ИТЕР реактор лойиҳаси ва Греноблдаги Европа Синхротрон радиация ЭСРФ (иккаласи ҳам Франсия) ва Франсия ва Швейсариядаги CЕРН заррачалар физикаси тадқиқот маркази билан ҳамкорлик қилиб келмоқда.[2] 2022-йил 4-мартда, бир ҳафта олдин бошланган Россиянинг Украинага бостириб кириши жараёнида институт ўз веб-сайтида Украинага қилинган ҳужумни маъқуллаган манифест эълон қилди ва унда қўшни давлат “биринчи навбатда, инқилоблар туфайли ўзгарган” деб таъкидлади. Ғарблик ҳамкорларимизнинг неонацистлар сафида бўлган са’й-ҳаракатлари” ва босқин “мамлакатимизга ўз ҳудудидан тўғридан-тўғри ҳужум қилиш хавфининг олдини олишга” қаратилганлиги сабабли оқлашини та’кидлади.[3]

Лойиҳалар

Институт қуйидагилар билан шуғулланади:

  • ИТЕР
  • ЙАРМАРАК
  • ИГНИТОР

Реакторлар

Кўпгина реакторлар институт тадқиқотчилари томонидан ишлаб чиқилган, масалан:

  • ГТ-МҲР
  • РБМК
  • ЭГП-6
  • ЭЛЕНА
  • Т-15
  • Ф-1
  • Ромашка реактори
  • ВБЕР-300
  • ВВЕР

Манбалар

  1. ↑ Токамак ин тҳе Греат Совиэт Энcйcлопедиа, 1969–1978 (Руссиан)
  2. ↑ „Интернатионал Мегапрожеcц“ (эн). Курчатов Институте. 2020-йил 24-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-июн.
  3. ↑ „Учёным России“ (ру). Курчатов Институте (2022-йил 4-март). 2022-йил 15-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-июн.