Ziyosfera

Kurdlashtirish

Курдлаштириш — бу маданий ўзгариш бўлиб, унда одамлар, ҳудуд ва тил курдлашган,[1] яъни курд бўлиб қолади. Бу табиий равишда (Туркия Курдистонида бўлгани каби) ёки ҳукуматнинг атайлаб олиб борилган сиёсати сифатида (2003-йилдаги босқиндан кейин Ироқда ёки Суриядаги фуқаролар урушидан кейин Сурияда) содир бўлган.[2][3]

Курдлаштириш тушунчаси мамлакатдан мамлакатга фарқ қилади. Турк Курдистонида кўплаб этник арманлар,[4] болгарлар,[5] черкеслар,[6] чеченлар,[7] грузинлар,[8] ингушлар,[7] ва осетинлар минтақага қочиб, курдлашган, кейинчалик курд маданияти ва тилига сингиб кетган. .

Ироқ Курдистонида туркманлар ва оссурияликлар каби озчиликларга тегишли ҳудудлар 2017-йилгача Ироқ шимолидаги баҳсли ҳудудларда Курдистон минтақавий ҳукумати ҳудудни бошқарган пайтгача курдлаштириш сиёсатига дучор бўлган.[9]

Туркия

Туркман қабилалари

Тарих давомида кўплаб туркий қабилалар курдлар яшайдиган ҳудудларга ўрнашиб қолган ёки ўрнашишга мажбур бўлган. 1996-йилдаги интервюсида курд ёзувчиси Яşар Камол Диярбакирдаги катта Афшар туркман қишлоғига қилган ташрифини тасвирлаб берган. 1865-йилги Козаноғлу қўзғолонидан кейин курд тилини билмайдиган 8 та шундай қишлоқ бор эди. Тарихан минтақага 30 минг чодир сургун қилингани учун Камол оқсоқоллардан нега улар атиги 8 қишлоқ эканликларини сўради. Оқсоқоллар қолганлари суннийлар бўлгани учун курдлашган, бу охирги 8 қишлоқ эса алавийлар бўлиб, сунний курдлар билан алоқада эмас, деб жавоб беришди.[10]

Кавказ қочқинлари (1860—1910-йиллар)

Кавказдан келган қочқинлар Усмонли империясига этиб келганида, Константинопол ўта қашшоқлик ва қочқинлар учун моддий ресурслар етишмаслиги туфайли уларни Курдистонга жойлаштирмасликка қарор қилди. Аммо орадан бир мунча вақт ўтгач, Усмонлилар қочқинларни курдларнинг минтақага даъвосини камайтириш учун имконият сифатида кўришни бошладилар ва қочқинларнинг минтақага жойлашишига рухсат бердилар.[11] 1862-йилда Шапсуг қабиласидан бўлган черкес қочқинлари курдлар яшайдиган Аҳлат ва Адилcеваз ҳудудларига келиб, учта курд қишлоғи Ёğуртемез, Ханик (Чукуртарла), Девеликга жойлашдилар ва Кохиш (Ёлçати) қишлоғига асос солишди.[12]

Курдистонга келган Кавказлик қочқинларнинг биринчи катта тўлқини 1864-йилда бўлиб ўтган, ўшанда 15-20.000 қочқин Сариқамишга жойлашиб, янги қишлоқлар қурган ва ташландиқ юнон ва арман қишлоқларига жойлашган.[13] Бу қочқинлар орасида черкеслар, чеченлар, лаклар ва аварлар ҳам бор эди.[14] Қочқинларнинг энг катта гуруҳи черкесларни этник тозалаш пайтида Черкес минтақасидан (Россия империясининг бир қисми) қочиб кетган черкеслар эди.[15][16] Икки йил ўтгач, Шапсуг қабиласи абзах қабиласи аъзолари билан Бингўл яқинида Болетҳан (Карапўлат), Арнис (Гüзгüлü) ва Химсор (Эскибалта) қишлоқларига асос солди.[17][16][18] Черкеслар кўчиши билан бир вақтда осетинлар Аҳлатдаги Хулик (Отлуязи) ва Агcавиран (Акçаöрен),[19][20][21] шарқий Мушдаги Ярамиш, Караагил, Ҳамзашейх (Сарıпинар), Симо (Қўрғонли) минтақаси ва Карачобан яқинидаги Лекбудак (Будакли) га жойлашдилар.[21] Рус разведкачиси Александр Колюбакиннинг сўзларига кўра, 1880-йилларнинг охирларида Муш Санжагида камида 1500 осетин яшаган.[19]

Чеченлар ва ингушлар асосан Варто ҳудудига, Аринcик (Кıйıбаşı), Çарбуҳур (Баğичи), Тепекöй, Артет (Серинова), Улусирт ва Аринч (Çогурлу) қишлоқларига,[7] Каялик қишлоғига ўрнашган аварлар,[22] ва Кабардия қабиласининг черкеслари Пазаржик ҳудудида Нарли Черкезлери (Эскинарли) қишлоғига асос солган.[16] Диярбакир вилоятида ҳам грузин қишлоғи бор.[8]

Бу кавказликлар эрта босқичданоқ курдланиш жараёнини бошдан кечирдилар ва шу тариқа курд тилини она тили сифатида қабул қилдилар.[23][6][24]

Курдларнинг урбанизацияси

Аҳолиси кўп бўлган курдлар кўплаб шаҳарларнинг мусулмон бўлмаган аҳолисининг кетиши билан маҳаллий шаҳар мусулмонлари ҳам Газиантеп, Измир, Адана, Анқара ва Истанбул каби шаҳарларга кўчиб кетишди. 1950-йилларда қишлоқ курд жамоаларидаги тракторизация ва кейинчалик курд-турк можароси туфайли қишлоқларнинг ташлаб кетилиши кўплаб курдларнинг Диёрбакир каби ўз аҳолисини йўқотаётган яқин атрофдаги шаҳарларга, балки Мерсин каби узоқ шаҳарларга кўчиб кетишига сабаб бўлди.[25]

Ироқ

Шабакс

2006-йил 21-августда Шабак Демократик партияси раҳбари Ҳунайн Қаддо Найнава текислиги чегараларида алоҳида вилоят ташкил этишни таклиф қилди ва бу ҳаракат Ироқдаги озчиликларни араблаштириш ва курдлаштиришга қарши кураш эканлигини таъкидлади. Ироқ ҳукумати бу таклифга қарши овоз берди.[26][27][28]

2011-йилдан кейин

Ироқнинг Курдистон минтақасидаги баъзи оссурияликлар қурилиш режалари „Оссурия блокларини бўлувчи демографик ўзгаришларга таъсир кўрсатишга“ қаратилганидан шикоят қилишди. Шунингдек, баъзи язидийлар, шабаклар ва туркманлар ўзларига қарши маданий ва хавфсизликни назорат қилиш сиёсатига дуч келганликларини билдиришди.[29]

2016-йилда Яқин Шарқ сиёсати профессори Девид Романо ЙПГ ва Пешмергасиз Сурия ва Ироқ шимолидаги оссурияликларнинг барчаси жиҳодчилар томонидан қазилган оммавий қабрда ётган ҳолда ҳалок бўлишлари мумкинлигини айтди.[30]

Ироқдаги фуқаролар уруши пайтида Ироқ армияси қўшинлари ИШИД ҳужум қилганда Ниневия текислиги атрофидаги постларини ташлаб кетишди. Кейинчалик КРГ кучлари коалиция ҳаво ҳужумлари кўмагида бу ҳудудларни ИШИДдан тортиб олди. Ўшандан бери ҳукуматпараст оссурияликлар ва курдлар ўртасида келишмовчиликлар келиб чиқди, чунки биринчилар курдлардан кетишни сўраган ёки уларга мухторият ваъда қилган.

2011-йилда баъзи язидий фаоллар „курд ўзига хослигига мажбуран ассимиляция қилинишидан хавотирда“ эканини билдирган. Баъзилар курд ва Ироқ партияларини Жебел Синжардаги язидий ҳудудлари учун ажратилган 12 миллион долларлик реконструксия маблағларини курд қишлоғига йўналтиришда ва уларни сиёсий жиҳатдан четга суришда айбламоқда. Швециялик иқтисодчи Девид Ғанимнинг сўзларига кўра, КРҲнинг баъзи тактикаларидан мақсад Шабак ва Язидий жамоаларини курдлар деб билишга ундаш бўлган, бу эса КРГ расмийлари томонидан қатъиян рад этилган. Шунингдек, у курд ҳукумати язидийлар ва шабакларга курд кимлигини сингдириш устида ишламоқда, деб даъво қилди.[31]

Курд минтақавий ҳукумати, шунингдек, Найнаво текисликлари ва Киркук каби бошқа ҳудудларни ҳам ўша ҳудудларга жойлашишни истаган курдларга молиявий ёрдам кўрсатиш орқали курдлаштиришга уринишда айбланган.[32][33]

Киркук

Курд кучлари Киркук шаҳрини ушлаб турганда, курд ҳукумати шаҳарни курдлаштиришга ҳаракат қилди. Киркукдаги туркман ва араб аҳолиси қўрқитиш, таъқибларга дучор бўлдилар ва Киркукдаги курд демографиясини ошириш ва шаҳарга бўлган даъволарини кучайтириш мақсадида уйларини тарк этишга мажбур бўлдилар. Бир нечта Ҳуман Ригҳц Wатч ҳисоботларида туркман ва араб оилаларининг ҳужжатлари мусодара қилиниб, уларнинг овоз беришлари, мулк сотиб олишлари ва саёҳат қилишларига тўсқинлик қилади. Киркукнинг туркман аҳолиси курд кучлари томонидан ҳибсга олинган ва шаҳарни тарк этишга мажбур қилинган. Курд ҳукумати юзлаб араб оилаларини шаҳардан чиқариб юборди, бу жараёнда уларнинг уйларини бузиб ташлади.[34][35][36]

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг 2006-йилдан буён ҳисоботларида курд ҳукумати ва Пешмерга милиция кучлари Киркук ва бошқа баҳсли ҳудудларни ноқонуний равишда назорат қилгани ва бу милиция туркман ва арабларни ўғирлаб, қийноқларга солганини ҳужжатлаштирган.[37]

Эрон

Куресунни турклари

Хойнинг жануби-ғарбий қисмида Куресунни туркларининг курдлашган гуруҳлари мавжуд.[38]

Тилку турклари

Бир гуруҳ курдлаштирилган Тилку турклари Саққез туманидаги Сантеҳ ва Загҳеҳ атрофида яшайди.[39]

Сурия

Суриядаги фуқаролар уруши пайтида Сурия Демократик кучлари курдлаштиришда айбланган.[40][41] Фабрис Баланче 2016-йил давомида ПЙД Фурот дарёси ва Африн ўртасидаги Манбиж ҳудудидаги Кобани ва Африн кантонларини боғлашни мақсад қилганини, бу ерда курдлар аҳолининг тўртдан биридан камроғини ташкил этгани ҳақида хабар бериб, турли курдлаштириш усуллари катта қисмини бўйсундириши мумкинлигига ишонган эди.

Худди шундай, ЙПГ ҳам қишлоқлар, хусусан Раққадаги араб қишлоқлари номларини курдлаштиришда айбланмоқда.[42] Бутунжаҳон оромийлар кенгаши ҳам ПЙДни минтақани курдлаштиришда ва насронийларни террор қилишда айблади.[43]

Яқинда Суриядаги фуқаролар уруши даврида кўплаб давлатлар, Ҳуман Ригҳц Wатч каби нодавлат ташкилотлар[44] ва Суриянинг ўндан ортиқ исёнчи гуруҳлари[45] Сурия Демократик кучларини анъанавий араб[40][41] ва туркманларни курдлаштиришда айбладилар. ерлар.[45][44] 2015-йилда Халқаро Амнистия ташкилоти дала тадқиқоти орқали араблар ва туркманларнинг асоссиз мажбуран кўчирилиши, уй-жойлари бузилиши, мол-мулкини тортиб олиш ва йўқ қилиш (шу жумладан, баъзи ҳолларда бутун қишлоқлар вайрон қилинган) ҳақидаги айбловларни ошкор қилди.[46]

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Сурия Араб Республикаси бўйича мустақил халқаро тергов комиссияси томонидан 2017-йил 10-мартда эълон қилинган ҳисоботда Комиссия Халқаро Амнистия ташкилотининг этник тозалаш ҳақидаги ҳисоботларини рад этиб, "гарчи „этник тозалаш“ ҳақидаги иддаолар давом этаётган бўлса-да. Кўриб чиқилаётган даврда Комиссия ЙПГ ёки СДФ кучлари араб жамоаларини этник келиб чиқишига кўра нишонга олгани ҳақидаги хабарларни тасдиқловчи ҳеч қандай далил топмади."[47][48][49] Интервюларда ЙПГ сўзловчилари бир қанча оилалар кўчирилганини тан олди. Бироқ улар бу рақамни 25 дан кўп эмас деб қўйдилар ва ҳарбий заруратни билдирдилар.[50] Уларнинг таъкидлашича, террорчиларнинг оила аъзолари улар билан алоқада бўлган, шунинг учун улар хавф туғдириши мумкин бўлган жойлардан олиб чиқилиши керак.[50] Улар яна ИШИД ўша ҳудудларда тинч аҳолидан автомобилларга бомба ўрнатиш ёки ЙПГга қарши бошқа ҳужумлар уюштириш учун фойдаланаётганини таъкидладилар.[51]

Манбалар

  1. ↑ Фре, Ричард Нелсон. Тҳе Ҳисторй оф Анcиэнт Иран (эн). C.Ҳ.Беcк, 1984 — 30-бет. ИСБН 9783406093975. 
  2. ↑ Ал-Али, Пратт, Надже Садиг, Ниcола Чристине. Wҳат кинд оф либератион?: wомен анд тҳе оccупатион оф Ирақ. Университй оф Cалифорниа Пресс, 2009 — 109-бет. ИСБН 978-0-520-25729-0. 
  3. ↑ Прети Танежа, Миноритй Ригҳц Гроуп Интернатионал. Ассимилатион, эходус, эрадиcатион: Ирақ'с миноритй cоммунитиэс синcе 2003. Миноритй Ригҳц Гроуп Интернатионал, 2007 — 19-бет. 
  4. ↑ Меҳрдад Изадй. Тҳе Курдс: А Cонcисе Ҳисторй Анд Фаcт Боок. 
  5. ↑ Ҳармен ван дер Wилт. Тҳе Геноcиде Cонвентион: Тҳе Легаcй оф 60 Еарс — 147-бет. 
  6. ↑ 6,0 6,1 Елдар Барış Калкан. Çэркес ҳалкı ве сорунларı: Çэркес тариҳ, кüлтüр, cоğрафя ве сиясетине сıнıфсал яклаşıм, 2006 — 175-бет. 
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 Cауcасиан баттлефиэлдс: А Ҳисторй оф тҳе Wарс он тҳе Турcо-Cауcасиан Бордер, 1828–1921. Cамбридге Университй Пресс, 2011-02-17 — 104-бет. ИСБН 978-1-108-01335-2. 
  8. ↑ 8,0 8,1 „Ортаязı Кöйü/Эргани/Диярбакıр“. 2020-йил 3-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 31-август.
  9. ↑ „Он Вулнерабле Гроунд | Виоленcе агаинст Миноритй Cоммунитиэс ин Ниневеҳ Провинcеъс Диспутед Территориэс“ (эн). Ҳуман Ригҳц Wатч (2009-йил 10-ноябр). Қаралди: 2018-йил 23-октябр.
  10. ↑ Гüрбüз, Маcит. Эскиден Тüрк'тüк, şимди Кüрт'üк: Кüртлеşэн Тüрклер, 4, 1 Марч 2021 — 218-бет. Қаралди: 2022-йил 15-июл. 
  11. ↑ Жанет Клеин. Тҳе Маргинс оф Эмпире: Курдиш Милитиас ин тҳе Оттоман Трибал Зоне, 2011. ИСБН 978-0-8047-7775-9. 
  12. ↑ „Унутулмуş Аҳлат Çэркеслери-1“ (тр). Cеркес-Фед (2016-йил 16-август). Қаралди: 2016-йил 11-декабр.
  13. ↑ Георги Чочиэв анд Бекир Коç (2006). „Мигранц фром тҳе Нортҳ Cауcасус ин Эастерн Анатолиа: Соме Нотес он Тҳеир Сеттлемент анд Адаптатион“. Жоурнал оф Асиан Ҳисторй. 40-жилд, № 183. Ҳаррассоwитз Верлаг.
  14. ↑ „Карс – Индех Анатолиcус“. Қаралди: 2016-йил 12-декабр.
  15. ↑ Анита Л. П. Бурдетт. Армениа: Политиcал анд Этҳниc Боундариэс 1878–1948. Арчиве Эд., 1998 — 1017-бет. ИСБН 978-1-85207-955-0. 
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 „Тüркие'деки Çэркес Кöйлери“ (тр) (2011-йил 6-сентябр). Қаралди: 2016-йил 11-декабр.
  17. ↑ „Караполат – Индех Анатолиcус“. Индех Анатолиcус.
  18. ↑ „Эскибалта – Индех Анатолиcус“. Индех Анатолиcус. Қаралди: 2016-йил 12-декабр.
  19. ↑ 19,0 19,1 Антҳонй Горман. Диаспорас оф тҳе Модерн Миддле Эаст, 2015-05-29. ИСБН 978-0-7486-8611-7. 
  20. ↑ Çэркес фıкраларı (тр). Университй оф Wисcонсин – Мадисон, 1994 — 10-бет. 
  21. ↑ 21,0 21,1 „Кöйлере Гöре Сüлалер [Cачед“]. Алан Вакфи. Қаралди: 2016-йил 12-декабр.
  22. ↑ „Варто – Индех Анатолиcус“. Индех Анатолиcус. Қаралди: 2016-йил 12-декабр.
  23. ↑ Аҳмет Буран Пҳ.Д., Тüркиеъде Диллер ве Этник Груплар, 2012
  24. ↑ Дурсун Гüмüşоğлу. Анадолу'да бир кöй: Эскиконак : антроположик инcелеме, 2008. 
  25. ↑ Янмış, Меҳмет. Якıн Дöнемде Кüртлер: Кимлик, Дин, Геленек, 11 Април 2017 — 81,82,121-бет. ИСБН 9786059496377. Қаралди: 2022-йил 15-июл. 
  26. ↑ „Cабле: 06БАГҲДАД3283_а“. Қаралди: 2016-йил 23-апрел.
  27. ↑ „Ҳизбаллаҳ Cавалcаде: Қуwат Саҳл Нīнаwā: Ирақ'с Шиа Шабак Гет Тҳеир Оwн Милитиа“. ЖИҲАДОЛОГЙ: А cлеарингҳоусе фор жиҳāдī примарй соурcе материал, оригинал аналйсис, анд транслатион сервиcе. Қаралди: 2016-йил 23-апрел.
  28. ↑ „Ирақи Туркмен таке уп армс ин Киркук - Ал-Монитор: тҳе Пулсе оф тҳе Миддле Эаст“. Ал-Монитор (2014-йил 18-июн). Қаралди: 2016-йил 23-апрел.
  29. ↑ „Ирақи Курдистан Муст Энсуре Миноритй Ригҳц“. Ал-Монитор (2013-йил 23-сентябр). Қаралди: 2016-йил 23-апрел.
  30. ↑ {{Янгиликлар манбаси}} андозасидан фойдаланишда титле= параметри белгиланиши керак.
  31. ↑ Гҳаним, Давид. Ирақ'с Дйсфунcтионал Демоcраcй, 2011-09-12 — 34-бет. ИСБН 9780313398025. 
  32. ↑ Ҳашим, Аҳмед. Инсургенcй анд cоунтер-инсургенcй ин Ирақ. Cорнелл Университй Пресс, 2005 — 223-бет. ИСБН 978-0-8014-4452-4. Қаралди: 2015-йил 12-октябр. 
  33. ↑ Танежа, Прети. Ассимилатион, эходус, эрадиcатион: Ирақ'с миноритй cоммунитиэс синcе 2003. Миноритй Ригҳц Гроуп Интернатионал, 2007 — 20-бет. ИСБН 9781904584605. Қаралди: 2015-йил 12-октябр. 
  34. ↑ „Ирақ: Киркук Сеcуритй Форcес Эхпел Дисплаcед Туркмен“. Ҳуман Ригҳц Wатч.
  35. ↑ „КРГ: Курдиш Форcес Эжеcтинг Арабс Ин Киркук“. Ҳуман Ригҳц Wатч.
  36. ↑ „Ирақ: Араб'с ҳомес дестроед ин Киркук“. Ҳуман Ригҳц Wатч. 2022-йил 7-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 31-август.
  37. ↑ „Унcертаин Рефуге, Дангероус Ретурн: Ирақ'с Упроотед Миноритиэс“. Миноритй Ригҳц Гроуп Интернатионал. 2021-йил 4-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 31-август.
  38. ↑ Тҳе мост импортант Курдиш трибес ин тҳат регион аре …, Кораҳсунни Курдиcизед Туркс, соутҳwест оф Ḵой
  39. ↑ ираниcаонлине:Тилакуʾи (Курдиcизед Туркс, ароунд Сонната анд Зāḡа)
  40. ↑ 40,0 40,1 „Тҳе Футуре оф тҳе Курдс ин Сйриа“ (эн). Cоунcил он Фореигн Релатионс (2019-йил 14-ноябр). Қаралди: 2021-йил 16-феврал.[сайт ишламайди]
  41. ↑ 41,0 41,1 „Ҳаве тҳе Сйриан Курдс Cоммиттед Wар Cримес?“ (эн). Cоунcил он Фореигн Релатионс (2017-йил 7-феврал). Қаралди: 2021-йил 16-феврал.
  42. ↑ Сиврикая, Ҳалил Атилла (Новембер 2019). „АРАП БАҲАРИ'НИН СУРİЕ САҲАСИНДА АРАП ДİЛİНЕ ОЛАН ЙАНСИМАЛАРИ: ПЙД/ЙПГ ÖРНЕĞİ“. Гüвенлик Билимлери Дергиси. 8-жилд, № 2. 335-бет. Қаралди: 16 Жулй 2022.
  43. ↑ „Курдиш ПЙД-ЙПГ Шамелесслй Терроризес Чристиан Чурчес Ин Нортҳеаст Сйриа“. Wорлд Cоунcил оф Арамеанс (Сйриаcс). Қаралди: 2022-йил 16-июл.[сайт ишламайди]
  44. ↑ 44,0 44,1 Пҳиллипс, Давид Л.. Тҳе Греат Бетраял: Ҳоw Америcа Абандонед тҳе Курдс анд Лост тҳе Миддле Эаст. Неw Ёрк: И.Б.Таурис & Cо. Лтд, 2019 — 224-бет. ИСБН 9781786725769. Қаралди: 2022-йил 15-июл. 
  45. ↑ 45,0 45,1 „Сйриан рефугеэс 'ретурн то Тал Абяд' афтер ИС дефеат“. Тҳе Неw Араб. Қаралди: 2022-йил 15-июл.
  46. ↑ „Сйриа: 'Wе ҳад ноwҳере то го' – Форcед дисплаcемент анд демолитионс ин Нортҳерн Сйриа“. Амнестй Интернатионал. Қаралди: 2022-йил 15-июл.
  47. ↑ „Сйриа анд Исламист гроупс гуилтй оф wар cримес, ЙПГ cлеаред: УН репорт“. Ком Неwс (2017-йил 15-март). 2017-йил 17-мартда асл нусхадан архивланган.
  48. ↑ Антонопоулос. „УН репорт cоунтерс Амнестй Интернатионал'с cлаим тҳат Курдс аре этҳниcаллй cлеансинг ин Сйриа“ (2017-йил 15-март). 2017-йил 18-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 31-август.
  49. ↑ „УН репорт рефутес этҳниc cлеансинг cлаимс агаинст Сйриан Курдиш ЙПГ, СДФ“ (2017-йил 14-март). 2017-йил 28-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 31-август.
  50. ↑ 50,0 50,1 „Wе ҳад ноwҳере элсе то го, Форcед дисплаcемент анд демолитион ин нортҳерн Сйриа“. Амнестй Интернатионал (2015-йил 1-октябр). — „Ин соме дангероус ареас тҳере аре соме спеcифиc cасес тҳат аре верй смалл, ресултинг фром тҳе террорист тҳреат, wҳере фамилиэс wере сент аwай фром тҳе ареа ... Онлй 25 фамилиэс wере форcед то леаве аcросс Рожава ... (Тҳей аре толд) 'Фолкс, ремове ёур тҳингс плеасе, анд иф ёу леаве фром тҳис ареа унтил тҳе wар эндс ит wилл бе а гоод тҳинг ...' Ёу ҳаве террорисц ин ал-Раққа анд тҳеир фамилиэс – тҳе унcле, анд бротҳер, анд систер – аре ҳере, анд тҳей аре ин cоммуниcатион, гивинг тҳем информатион. Wе wере форcед то дистанcе тҳесе фамилиэс. Нот детаин тҳем. Дистанcе тҳем. Таке тҳем оуциде оф тҳе ареа.“. Қаралди: 2021-йил 20-октябр.
  51. ↑ „Wе ҳад ноwҳере элсе то го, Форcед дисплаcемент анд демолитион ин нортҳерн Сйриа“. Амнестй Интернатионал (2015-йил 1-октябр). — „Ҳе аддед тҳат ИС wас бенефитинг фром тҳе пресенcе оф cивилианс ин тҳесе ареас, анд усинг тҳем то плант cар бомбс ор cаррй оут отҳер аттаcкс он тҳе ЙПГ.“. Қаралди: 2021-йил 20-октябр.

Умумий ҳаволалар

  • А. Баззаз, туркмен.нл „Курдлаштириш жараёни 2003-йил апрелида Саддам ҳокимиятдан ағдарилганидан кейин курд раҳбарияти томонидан тез орада амалга оширилди“.
  • Парк, Билл, Курдлар ва Ироқдаги Саддамдан кейинги сиёсий тузилмалар Тҳе Аделпҳи Паперс (2005), Тейлор & Френсис: "Ҳар қандай аҳолини рўйхатга олишдан олдин Киркукни янада „курдлаштириш“ ниятида бўлган курдлар"
  • Парк, Билл, Ироқ сценарийлари, Аделфи ҳужжатлари, 45-жилд, 374-рақам, 2005-йил май, бет. 49-66
  • ПКК Эрон — Стратегик шарҳлар, 2004 — информаwорлд.cом "сўнгги ойларда турк разведкаси Анқара шимолий Ироқнинг кучайиб бораётган „курдланиши“нинг олдини ололмаганидан Туркманларнинг ҳафсаласи пир бўлганини хабар қила бошлади"
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Kurdlashtirish" dan olindi