Курти (инглизча: Куртей пеопле, Коуртей) ― Нигер, Бенин, Мали ва Нигерия каби баъзи Ғарбий Африка мамлакатларида Нигер дарёси водийсида яшовчи кичик этник гуруҳдир. Улар Гана, Того, Коте д’Ивоире ва Буркина-Фасода жуда кўп миқдорда учрайди.

Сонгай ассимиляцияси

Курткалар Фулар халқининг Нигер дарёси водийсига ХВИИИ-асрда замонавий Тиллабурй, Нигер водийсига кўчиши ва маҳаллий Сонгай, Джерма, Сорко ва бошқалар билан аралашган никоҳлар натижасида ҳосил бўлган[1]. Анъанавий Фула маданиятининг кўп жиҳатларини сақлаб қолган ҳолда, Куртлар Сонгҳай Джерма турмуш тарзи билан ассимиляция қилинди ва Жанубий Кореянинг диалектида гаплашди[2]. Баъзи учинчи томон кузатувчилари уларни Сонгаи халқининг бир қисми деб ҳисоблашади, бошқалари эса уларни Сонгай[3] халқи фақат бир қисми бўлган, Сонгҳай тилида сўзлашувчи  кенг ижтимоий майдонда ажойиб тарих, маданият ва этник жиҳатдан ўз-ўзини аниқлашга эга бўлган жамоалар сифатида тасвирлайди[4].

Турар жой ва демография

Бугунги кунда улар 50 000 кишидан кам, улар оролларда ва Сансани, Десс ва Аёру яқинидаги ороллар ва Нигер дарёси қирғоқларида; Ниамейда (айниқса, Кутукале маҳалласида); ва Ўрта Нигернинг қуйи қисмидаги Гао — Шимолий Нигериягача бўлган қишлоқларда топилган[1]. Баъзи Куртлар ўзларини анъанавий юз шарифлаш билан нишонлашда давом этмоқдалар: ҳар бир ёноқнинг тепасида кичик хоч[5]. Куртлар, шунингдек, тарихий равишда маросимларда аёллар суннатини амалга оширган олтита Нигер этник гуруҳларидан бири ҳисобланади. Куртлар анъанавий равишда чорвачилик билан шуғулланади — бу уларнинг Фула аждодларидан мероси бўлиб -шунингдек, балиқ овлаш (бегона ўтлар каби), тамаки етиштириш, шунингдек дарёлар бўйлаб тариқ ва гуруч етиштириш[1][6].

Бошқа халқлар билан муносабатлар

ХИХ-асрда кўплаб Курт-мусулмонлари НигерХИХ асрда кўплаб Курт-мусулмонлари Нигер бўйлаб бутпараст Джерма ўртасида қул босқинларида қатнашиб, уларга Джерма „Одам[7] ўғрилари“ лақабини беришган. Тахминан 1800-йиллардан бошлаб Нигернинг ўрта қисмидан бир хил ҳудудга жойлашиб олган вого халқининг тарихан ашаддий рақиблари бўлса-да, бу икки этник гуруҳ бир-бирига яқин бўлиб, бир хил ҳудудларда жойлашиб, ўхшаш лаҳжаларда гаплашиб, ўхшаш ҳаёт кечиришган. Ҳар икки халқ ҳам бу ҳудудга кўчишдан олдин мусулмон динидан бўлиб ва Фула халқи амирлиги Саи билан яқин алоқада бўлган[2][8].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Деcало, Самуэл. Ҳисториcал Диcтионарй оф тҳе Нигер (3рд эд.). Бостон & Фолкестоне: Сcареcроw Пресс, 1997. ИСБН 0-8108-3136-8. :пп. 191–192
  2. ↑ 2,0 2,1 Ҳаррисон, Бйрон, Аннетте Ҳаррисон, анд Мичаэл Ж. Руэcк, wитҳ Маҳаман Соумана ас Интерпретер. „Соутҳерн Сонгҳай Спеэч Вариэтиэс ин Нигер: А Соcиолингуистиc Сурвей оф тҳе Зарма, Сонгҳай, Куртей, Wого, анд Денди Пеоплес оф Нигер.“ (1997).
  3. ↑ Миноритй Ригҳц Гроуп Интернатионал, Wорлд Диреcторй оф Миноритиэс анд Индигеноус Пеоплес — Нигер : Овервиэw, Жулй 2008. Онлине. УНҲCР Рефwорлд, [аccессед 8 Април 2009]
  4. ↑ Паул Столлер. пп.94-5 ин Эе, Минд анд Wорд ин Антҳропологй. Л’Ҳомме (1984) Волуме 24 Иссуэ 3-4 пп.91-114.
  5. ↑ Паул Столлер анд Черйл Олкес. Ин сорcерй’с шадоw : а мемоир оф аппрентиcешип амонг тҳе Сонгҳай оф Нигер. Чиcаго : Университй оф Чиcаго Пресс, (1987). ИСБН 0-226-77542-9 п.56
  6. ↑ Нигер: Легал Бан Он Фемале Cирcумcисион Wиделй Игноред. УН Интегратед Регионал Информатион Нетwоркс, 6 Фебруарй 2004. Согласно этому отчёту ООН, к этим группам относятся фула (фр. Пеул ор Пеулҳ; фула Фулɓэ), гурма, джерма-сонгай, курти, вого и арабы.
  7. ↑ Жеан Пиэрре Оливиэр де Сардан. Лес волеурс д’ҳоммес (нотес сур л’ҳистоире дес Куртей). Этудес Нигéриэннес но. 25. ИФАН-CНРСҲ: Парис-Ниамей (1969)
  8. ↑ Жеан-Пиэрре Оливиэр де Сардан. Ремарқуэс сур ла нотион де «cаптиф» (à пропос дес Wого эт Куртей ду Нигер). Жоурнал де ла Соcиéтé дес Африcанистес. (1970) Волуме 40, Иссуэ 40-2, пп. 171-174

Ҳаволалар

  • Паул Столлер. Тҳе Неготиатион оф Сонгҳай Спаcе: Пҳеноменологй ин тҳе Ҳеарт оф Даркнесс. Америcан Этҳнологист, Вол. 7, Но. 3 (Ауг., 1980), пп. 419–431
  • Жибрин Ибраҳим. Политиcал Эхcлусион, Демоcратизатион анд Дйнамиcс оф Этҳниcитй ин Нигер. Африcа Тодай, Вол. 41, Но. 3, Элеcторал Суccессес: Ҳарбингерс оф Ҳопе? (3рд Қтр., 1994), пп. 15–39

Адабиётлар

  • Жеан-Пиэрре, Оливиэр де Сардан. Лес Соcиэтес Сонгҳай-Зарма, Нигер-Мали: Чефс, Гуэрриэрс, Эсcлавес, Пайсанс--. Парис: Эдитионс Картҳала, 1984. ИСБН 978-2-86537-106-8.