Kusumba masjidi
Кусумба масжиди (бенгалча: কুসুম্বা শাহী মসজিদ) Бангладешнинг Наогаон туманидаги Манда Упазила шаҳридаги масжиддир. Ушбу масжидни номи унинг жойлашган Кусумба қишлоғида олинган. У 1558-59 йилларда қурилган ва Бангладешнинг миллий мерос объектларидан бири ҳисобланади. Масжид „Бангладешнинг қора марвариди“ деб номланади.[1]
| Кусумба масжиди | |
|---|---|
কুসুম্বা শাহী মসজিদ | |
 | |
| Умумий маълумот | |
| Мақоми | Масжид |
| Жойлашуви | Наогаон тумани,Бангладеш |
| Мамлакат | Бангладеш |
| Координаталар | 24°45′13″Н 88°40′53″Э / 24.7535°Н 88.6815°Э |
| Қурилиши бошланган | 1558 |
| Қурилиши тугаган | 1559 |
Тарих
Эрон яриморолидан кўплаб одамларнинг кўчиши Ислом дини ва мусулмонларни Бангладешга олиб келди. Бангладешлик мусулмонларнинг аксарияти роҳинжа мусулмонлари эмас, лекин Роҳинжа мусулмонлари ҳам Эрон яриморолининг худди шундай минтақасидан кўчиб келишган.[2] Натижада, Бангладеш масжидлари ва бошқа исломий тузилмалар архитектурасининг кўп қисми Роҳинжа услублари ва усулларидан таъсирланган.[2]
Масжиднинг ташқи кўринишидаги ёзувга кўра, масжид қурилиши 1558-йилда бошланиб, 1559-йилда тугалланган.[2] Бу даврда Бангладешда бир қатор афғон ҳукмдорлари бўлган. Кусумба масжиди охирги сурий ҳукмдорларидан бири Ғиёсуддин Баҳодиршоҳ номи билан қурилган.[2] Масжиднинг ҳақиқий қурилишини Сулаймон исмли юқори мартабали амалдор назорат қилган. Масжид Сури ҳукмронлиги остида қурилган бўлса-да, меъморий нақш Шимолий Ҳиндистоннинг олдинги Сури меъморчилиги таъсир қилмаган.[2] Бунинг ўрнига масжид бошқа Бангладеш масжидлари услубида қурилган ва Роғинжа мусулмонларининг меъморий услублари таъсирида қурилган. Кусумба масжиди Бангладеш ва Мянмадаги бошқа масжидлар учун илҳом манбаи бўлиб хизмат қилди.[2]
Ҳозирги ҳолат
Ҳозирда Кусумба масжиди ўзининг дастлабки қурилишига унчалик ўхшамайди. Масжидга етказилган зарарнинг катта қисми 1987-йилдаги зилзила ҳисобланади.[3] Бу зилзила масжидни ўраб турган ташқи деворни ва масжиднинг кўп қисмларини, айниқса масжид тепасидаги гумбазларни деярли вайрон қилди. Зилзила жиддий зарар келтирган бўлса-да, Кусумба масжидининг асосий иншооти сақланиб қолган.[3] Бу масжиднинг қора тоғ деган маънони англатувчи Кала Паҳар (কালা পাাড়) ёки Қора марварид деган маънони англатувчи Кала Ротно (কালা রত্ন) лақабли бўлишининг мумкин бўлган сабаби бўлиши мумкин. Бу тахаллусларнинг яна бир сабаби масжидни ўраб турган асл ташқи девор билан боғлиқ, чунки деворнинг баъзи қисмлари қора гипс билан қопланган.[3] Кусумба масжиди дастлабки қурилганидан бери у ҳеч қачон қайта тикланмаган.[2] Бироқ, зилзила натижасида шикастланган ташқи гумбазларнинг бир қисми Бангладеш археология департаменти томонидан таъмирланган. Масжид эндиликда бошқарма томонидан расман ҳимояланган.[3]
Архитектура
Ташқи кўриниш
Кусумба масжиди девор билан ўралган девор ичида жойлашган бўлиб, уларнинг аксарияти вайрон бўлган. Ушбу ташқи деворнинг пойдевори ва структуранинг ўзи ғиштдан қурилган.[4] Бу тўсиқда масжидга кириш эшиги катта эди. Бу шлюз, шунингдек, қўриқчилар учун туриш жойлари бўлиб хизмат қилган тузилмаларни ҳам ўз ичига олган. Ушбу ташқи деворнинг асл мақсади ҳайвонлар ва ёввойи ҳаётни олиб ташлаш эди.
Бу тўсиқдан ташқарида масжид ҳар хил кўкатлар билан ўралган.[2] Илгари атрофнинг шарқида (лекин ҳали ҳам Кусумба масжиди ҳудудида) маҳаллий аҳолини кундалик маиший эҳтиёжлари учун сув билан таъминлаш учун мўлжалланган сув идиши бўлган.[1] Бу сув идиши кўпинча унинг ёнидаги ерни намлаб, масжид ва ташқи деворни қуришда фойдаланилган лой ҳосил қилади.
Ташқи девор ғиштдан қурилган бўлса, масжиднинг ташқи кўриниши ва ичидаги полнинг катта қисми бутунлай тошдан қилинган. Масжид қурилишида уч хил тошдан фойдаланилган: қумтош, гранит ва мармар. Бинонинг тўрт бурчагининг ҳар бири думалоқ, саккиз қиррали минораларга эга.[5][6] Масжиднинг томи бўйлаб ёмғир сувини тўкиш учун тош қувурлар ўрнатилган. Ташқи деворларнинг ўзи икки қисмга (юқори ва пастки) бўлинади. Қолиплар масжиднинг ташқи кўринишидаги декоратив панеллар учун чегара вазифасини ҳам бажаради. Шимолий ва жанубий ташқи деворларнинг ҳар бирида экранли деразалар мавжуд.[5][6] Кусумба масжиди қурилиши билан яратилган янги услубдаги арча бўлиб, уни минтақадаги бошқа масжидлардан ажратиб турди. Масжид қурилганидан кейин Кусумба қишлоғидан келган маҳаллий ҳунармандлар арчанинг бу услубини ўргатдилар. Натижада, Кусумба масжидидан кейин қурилган теракота ибодатхоналари ва масжидларда шунга ўхшаш бошқа камарлар мавжуд. Бу учтасининг марказий арчаси масжиднинг асосий эшиги эди. Бу арча гулли нақшлар, асосан розетлар билан безатилган. Бу розетлар кўп такрорланган ва уларни Кусумба масжидининг бошқа қисмларида топиш мумкин.
Ички кўриниш
Кусумба масжидининг ички қисмининг энг кўзга кўринган хусусияти бу марказидаги кенг, очиқ ҳовли. Ушбу очиқ меъморий услуб масжиднинг қуёш нури билан яхши ёритиш ва шамоллатиш учундир.[2] Масжиднинг барча ёпиқ хоналари ва бошқа иншоотлар шу ҳовли атрофида жойлашган. Кусумба масжидидаги баъзи хоналар минтақадаги бошқа масжидларга қараганда шахсий ва махфий эмас; Ўтаётган одамлар масжиднинг ички қисмларини нисбатан осонлик билан кўришлари мумкин.[2]
.jpg)
Аксарият масжидларда фақат битта меҳроб мавжуд. Кусумба масжиди ноёбдир, чунки унда бир нечта меҳроб мавжуд. Бу меҳроблар масжиднинг ташқи деворлари билан бир хил тошдан ясалган ва меҳробларнинг арклари катта устунлар билан мустаҳкамланган. Ушбу устунлар занжирлар билан бириктирилган плашли безакларни ўз ичига олади. Барча меҳроблар табиат мавзусига мос келадиган батафсил ўйма нақшлар билан безатилган. Энг кенг тарқалган ўймакорлик нақшларини ўз ичига олади. Марказий, асосий меҳроб масжиднинг ғарбий қисмида жойлашган.[7] Унинг ёнида, ўнг томонда, масжиднинг таълим ва Қур’онни ўрганишга бағишланган қисми жойлашган.[2] Масжиднинг ички ғарбий деворида ҳам яна иккита меҳроб бор. Бу меҳробларнинг ҳар бири турли мақсадларга хизмат қилган. Улардан бири амалдорлар ва зодагонларнинг ибодатлари учун, иккинчиси эса кенг жамоатчилик учун ажратилган.[7] Бу қурилиш давридаги Кусумба қишлоғининг маданиятининг натижаси эди.[7][6]
Яна қаранг
- Бангладешдаги масжидлар рўйхати
- Бангладешдаги археологик жойлар рўйхати
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Бисwас, Абу Тоҳа. „Стоне Cарвинг Арт ин тҳе Мосқуэ Арчитеcтуре оф тҳе Варендра Регион.“ Университй оф Дҳака, Дҳака Университй Институтионал Репоситорй, 2019, пп. 172-201.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Васигҳ, Беҳзад. „А cомпаративе студй бетwеэн тҳе Рангоониҳа мосқуэ, Имам Мосқуэ ин Исфаҳан анд Коусумба Мосқуэ ин Бангладеш“. Жоурнал оф Субcонтинент Ресеарчес, 12, 38, 2020, 261-276. дои: 10.22111/жср.2020.5247
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Арчитеcтуре Бй Асиатиc Соcиэтй Бангладеш
- ↑ Гҳош, Ниҳар. Исламиc Арт оф Медиаэвал Бенгал Арчитеcтурал Эмбеллишменц. Сучетана, 2003. ОCЛC 56368557.
- ↑ 5,0 5,1 Буртон-Паге, Ж. (Оcтобер 1962). „Аҳмад Ҳасан Дани: Муслим арчитеcтуре ин Бенгал. (Асиатиc Соcиэтй оф Пакистан Публиcатион Но. 7.) хх, 278, [в], 42, ххии пп., 96 платес, мап. Даccа: Асиатиc Соcиэтй оф Пакистан, 1961. Рс. 20“. Буллетин оф тҳе Счоол оф Ориэнтал анд Африcан Студиэс (инглизча). 25-жилд, № 3. 626–627-бет. дои:10.1017/С0041977Х00069718. ИССН 1474-0699.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 „Сеарч медиа - Wикимедиа Cоммонс“ (эн). cоммонс.wикимедиа.орг. Қаралди: 2021-йил 6-июн.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Ҳасан, Перwеэн. Султанс анд Мосқуэс: Тҳе Эарлй Муслим Арчитеcтуре оф Бангладеш. И.Б.Таурис, 2007 — 195–197-бет. ИСБН 978-1-84511-381-0.
Қўшимча ўқиш
- Ҳасан, Перwеэн „Кусумба Мосқуэ“, . Банглапедиа: Натионал Энcйcлопедиа оф Бангладеш, Сеcонд Ислам: , Асиатиc Соcиэтй оф Бангладеш, 2012.