Kvemo-Kartli
Квемо-Картли (грузинча: ქვემო ქართლი) ёки Қуйи Картли[3] — Грузиядаги ўлка (мхаре)лардан бири.
|
| ||
| Ўлка | ||
|---|---|---|
| Маъмурий маркази | Рустави | |
| Йирик шаҳари | Рустави | |
| Бошқа йирик шаҳарлари |
| |
| Расмий тиллар | грузин тили | |
| Аҳоли (2018) | 432 264 (3-ўрин) | |
| Зичлиги | 65 киши./км² | |
| Миллатлар таркиби | грузинлар (51,3 %), озарбайжонлар (41,8 %), арманлар (5,1 %), руслар (0,6 %), юнонлар (0,5 %) | |
| Динлар таркиби | православлар (51,35 %), мусулмонлар (42,98 %), арман апостол черкови (3,28 %) , католиклар (0,35 %)[1] | |
| Майдони | 6527,6[2] км² | |
| Код ИСО 3166-2 | ГЕ-КК | |
| Расмий сайти | ҳттп://квемокартли.гов.ге | |
| Харитада | ||
|
| ||
| 41°31′0″Н 44°31′0″Э / 41.51667°Н 44.51667°Э | ||
Маркази — Рустави шаҳри.
Самцхе-Жавахети, Шида-Картли, Мцхета-Мтианети, Кахети ва Тбилисининг бошқа қисмлари билан чегарадош. Жануби-шарқда Озарбайжон, жанубда Арманистон билан давлат чегараси мавжуд.
Маъмурий бўлиниши
Маъмурий-ҳудудий жиҳатдан унга 1 та вилоятга бўйсунувчи шаҳар ва 6 та муниципалитет (2006-йилгача туман) киради:
| Муниципалитет | майдони, км² |
2002-йилги аҳолини рўйхатга ўлиш бўйича[4] | 2014-йилги аҳолини рўйхатга ўлиш бўйича[5] | 2018-йилги аҳолини рўйхатга ўлиш бўйича[6] | маркази |
|---|---|---|---|---|---|
| Рустави, аҳаҳар | 60 | 116 384 | 125 103 | 127 839 | Рустави аҳ. |
| Болниси | 804 | 74 301 | 53 590 | 55 284 | Болниси ш. |
| Гардабани | 1304 | 114 348 | 81 876 | 81 280 | Гардабани ш. |
| Дманиси | 1199 | 28 034 | 19 141 | 20 216 | Дманиси ш. |
| Марнеули | 935 | 118 221 | 104 300 | 106 454 | Марнеули ш. |
| Тетри-Цкаро | 1174 | 25 354 | 21 127 | 21 889 | Тетри-Цкаро ш. |
| Цалка | 1051 | 20 888 | 18 849 | 19 302 | Цалка ш. |
| умумий | 6528 | 497 530 | 423 986 | 432 264 |
Шаҳарлар : Рустави (125 103 киши, 2014-йил аҳолини рўйхатга олиш бўйича), Марнеули (20 211 киши), Гардабани (10 753 киши), Болниси (8 967 киши), Тетрицкаро (3 093 киши), Дманиси (2 661 киши), Цалка (232 киши).
Шаҳар типидаги аҳоли пунктлари : Казрети (4340 киши, 2014 йил аҳоли рўйхати), Манглиси (1441 киши), Триалети (565 киши), Тамариси (510 киши), Бедиани (148 киши).
Аҳолиси
Минтақанинг миллий таркиби (2014 йил аҳолини рўйхатга олиш бўйича) [7]
| Аҳоли сони | % | |
|---|---|---|
| Жами | 423 986 | 100.00% |
| грузинлар | 217 305 | 51,25% |
| озарбайжонлар | 177 032 | 41,75% |
| арманлар | 21 500 | 5,07% |
| руслар | 2631 | 0,62% |
| юнонлар | 2113 | 0,50% |
| осетинлар | 810 | 0,19% |
| украинлар | 510 | 0,12% |
| оссурияликлар | 362 | 0,09% |
| езидийлар | 305 | 0,07% |
| бошқа | 993 | 0,23% |
| ишора қилинмаган | 425 | 0,10% |
2018-йил 1-январ ҳолатига вилоят аҳолиси 432 264 нафар[8], 2014-йил 1-январ ҳолатига 513 100 нафар, 2009-йил 1-январ ҳолатига 488 800 нафар аҳоли ни ташкил этди.
Ўлка аҳолиси 2014-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра 423 986 киши[9], 2002-йил аҳолини рўйхатга олиш манълумотларига кўра — 497 530 киши.
2014-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, минтақанинг 423,986 аҳолисидан 217 305 нафар ёки 51,3% ини грузинлар ташкил этган. озарбайжонлар — 41,8% ёки 177 032 киши, арманлар — 5,1% ёки 21500 киши, руслар — 0,6%, юнонлар — 0,5%, осетинлар — 0,2% [10].
2002-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, минтақадаги 497 530 нафар аҳолидан 222 450 нафар ёки 44,7% ини грузинлар ташкил этган. Озарбайжонлар — 45,1% ёки 224 606 киши, арманлар — 6,4% (31 777 киши), греклар — 1,5% (7 415 киши), руслар — 1,3% (6 464 киши), осетинлар — 0,4% (2184 киши), украинлар — 0,1% (527 киши).
2014-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Рустави шаҳри (грузинлар 91,8%, озарбайжонлар — 1,6%, арманлар — 1,2%, руслар ва осетинлар — 0,4%) ва Тетрицкаро муниципалитетида (грузинлар 82,5%, озарбайжонлар 7,3% арманлар 1,3%, руслар ва юнонлар 0,9%) кўпчиликни ташкил этган.
2014-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Марнеули муниципалитетида озарбайжонлар мутлақ кўпчиликни ташкил қилган (83,8%, уларга нисбатан грузинлар 8,6% ва арманлар 7,0%), Дманиси (озарбайжонлар 65,5%, уларга нисбатан грузинлар 33,2%) ва Болниси (озарбайжонлар 63,4%, уларга нисбатан грузинлар 30,9% ва арманлар 5,0%) муниципалитетларида юқоридаги миллат вакиллари истиқомат қилади.
2014-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Гардабани муниципалитетида (54,2% грузинлар, уларга нисбатан озарбайжонлар 43,5%) ва Цалка муниципалитетида (46,7% грузинлар, уларга нисбатан арманлар 38,8%, озарбайжонлар 7,0% ва юнонлар 6,9%) юқоридаги миллат вакиллари истиқомат қилади[11].
Минтақа ва унинг муниципалитетларининг миллий таркиби (2014-йилги аҳолини рўйхатга олиш бўйича) [12]
| муниципалитет | умумий | грузинлар | % | озарбайжонлар | % | арманлар | % | руслар | % | греклар | % | осетинлар | % | украинлар | % | ассурийлар | % | езидийлар | % | бпшқалар | % |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ўлка, умумий | 423 986 | 217 305 | 51,25 % | 177 032 | 41,75 % | 21 500 | 5,07 % | 2631 | 0,62 % | 2113 | 0,50 % | 810 | 0,19 % | 510 | 0,12 % | 362 | 0,09 % | 305 | 0,07 % | 1418 | 0,33 % |
| Рустави, шаҳар | 125 103 | 114 819 | 91,78 % | 4661 | 3,73 % | 1965 | 1,57 % | 1459 | 1,17 % | 166 | 0,13 % | 545 | 0,43 % | 315 | 0,25 % | 55 | 0,04 % | 239 | 0,19 % | 879 | 0,70 % |
| Болниси | 53 590 | 16 565 | 30,91 % | 33 964 | 63,38 % | 2690 | 5,02 % | 135 | 0,25 % | 125 | 0,23 % | 28 | 0,05 % | 41 | 0,08 % | 1 | 0,00 % | 1 | 0,00 % | 40 | 0,07 % |
| Гардабани | 81 876 | 44 398 | 54,23 % | 35 642 | 43,53 % | 602 | 0,74 % | 414 | 0,51 % | 63 | 0,08 % | 91 | 0,11 % | 74 | 0,09 % | 281 | 0,34 % | 49 | 0,06 % | 262 | 0,32 % |
| Дманиси | 19 141 | 6345 | 33,15 % | 12 530 | 65,46 % | 87 | 0,45 % | 67 | 0,35 % | 87 | 0,45 % | 5 | 0,03 % | 5 | 0,03 % | 0 | 0,00 % | 0 | 0,00 % | 15 | 0,08 % |
| Марнеули | 104 300 | 8952 | 8,58 % | 87 371 | 83,77 % | 7291 | 6,99 % | 230 | 0,22 % | 182 | 0,17 % | 43 | 0,04 % | 49 | 0,05 % | 24 | 0,02 % | 7 | 0,01 % | 151 | 0,15 % |
| Тетрит-Цкаро | 21 127 | 17 424 | 82,47 % | 1548 | 7,33 % | 1544 | 7,31 % | 277 | 1,31 % | 186 | 0,88 % | 85 | 0,40 % | 18 | 0,09 % | 1 | 0,01 % | 5 | 0,02 % | 39 | 0,18 % |
| Цалка | 18 849 | 8802 | 46,70 % | 1316 | 6,98 % | 7321 | 38,84 % | 49 | 0,26 % | 1304 | 6,92 % | 13 | 0,07 % | 8 | 0,04 % | 0 | 0,00 % | 4 | 0,02 % | 32 | 0,17 % |
Диққатга сазовор жойлари
- Церакви монастири
Палеоантропологик топилмалар
- Дманиси шаҳридан тахминан 30 км узоқликда жойлашган Квемо-Орозмани қишлоғи яқинида 1,8 миллион ёшли одам тиши топилди (пастки жағнинг тўртинчи премолярлари, таҳминларга кўра Ҳомо эреcтус вакилидир)[13][14].
Манбалар
- ↑ „Религии по краям Грузии (Популатион бй регионс анд религион)“. Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 ГЕНЕРАЛ ПОПУЛАТИОН CЕНСУС РЕСУЛТС) (эн). Национальная статистическая служба Грузии. 2016-йил 9-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 29-апрел.
- ↑ საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის შედეგები: ტომი И. მთავარი რედაქტორი: თეიმურაზ ბერიძე. თბილისი: საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, 2003, გვერდი 53. ИСБН 99928-0-768-7
- ↑ „Грузия“, Энциклопедия Кольера. Открытое общество, 2000.
- ↑ Этнический состав Грузии по переписи 2002 года (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-08-03 санасида архивланган) (ингл.)
- ↑ „Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 Генерал Популатион Cенсус Маин Ресулц Генерал Информатион)“. 2014 ГЕНЕРАЛ ПОПУЛАТИОН CЕНСУС РЕСУЛТС (эн). Национальная статистическая служба Грузии. 2020-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-апрел.
- ↑ „Численность населения краёв и муниципалитетов Грузии на начало года в 1994—2018 гг.“ (деадлинк). Национальная статистическая служба Грузии. 2018-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 29 октября 2018.(ингл.)
- ↑ „Национальный состав по краям Грузии (Тотал популатион бй регионс анд этҳниcитй)“ (эн). Национальная статистическая служба Грузии. 2016-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-апрел.
- ↑ „Численность населения краёв и муниципалитетов Грузии на начало года в 1994—2018 гг.“. Национальная статистическая служба Грузии. 2018-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 29 октября 2018.(ингл.)
- ↑ „Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 Генерал Популатион Cенсус Маин Ресулц Генерал Информатион)“ (эн). Национальная статистическая служба Грузии. 2020-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-апрел.
- ↑ „Национальный состав по краям Грузии (Тотал популатион бй регионс анд этҳниcитй)“ (эн). Национальная статистическая служба Грузии. 2016-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-апрел.
- ↑ „Национальный состав по краям Грузии (Тотал популатион бй регионс анд этҳниcитй)“ (эн). Национальная статистическая служба Грузии. 2016-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-апрел.
- ↑ „Национальный состав по краям Грузии (Тотал популатион бй регионс анд этҳниcитй)“ (эн). Национальная статистическая служба Грузии. 2016-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-апрел.
- ↑ 1.8м-еар-олд тоотҳ оф эарлй ҳуман фоунд он диг ин Георгиа | Арчаэологй, Тҳе Гуардиан, 2022
- ↑ Тҳе Ҳисторй Блог " Блог Арчиве " 1.8 миллион-еар-олд ҳуман тоотҳ фоунд ин Георгиа, 2022