Kvirin
Квирин (лотинча: Қуирīнус) — энг қадимги Италия ва Рим маъбудларидан бири. Қадимги римликлар бу маъбудни ўзларининг илоҳий аждодлари, Марснинг ўғли Ромул деб ҳисоблашган.
| Мифология | сабинлар, Италиклар ва қадимги римликлар мифологияси |
|---|---|
| Жинс | эркак |
| Турмуш ўртоғи | Ҳора |
| Бошқа маданиятларда | Ромул ва Квиринус |
Квирин дастлаб Сабинларнинг маъбуди эди. Уни Римга Квиринал тепалигида жойлашган Сабинлар кўчманчилари олиб келишган. У дастлаб Марсга ўхшаш уруш маъбуди эди. Кейинчалик, у биринчи Рим шоҳи Ромулга тенглаштирилган. Рим давлати тарихининг дастлабки даврида Қвирин Юпитер ва Марс билан биргаликда „қадимги триада“ — „Капитолдан олдинги[фр]“[1] Римнинг асосий жанговар маъбудлари — жангда ғалабага чақирилган давлат қўриқчиларининг триадасига кирган. Уларнинг ҳар бирининг ўз олий коҳини бор эди. Квирин маъбудининг байрами — Квириналиа — 17-феврал куни бўлиб нишонланган[2].
Эҳтимол, унинг исми Сабинлар тилидан келиб чиққан бўлиб, у Қуирис („найзали“) каби эшитилган. Бошқа версияга кўра, у сабинлар шаҳри Куресдан келиб чиққан бўлиши мумкин. Шунингдек, П. Крецчмер томонидан илгари сурилган, унинг биргаликда Рим давлатини ташкил этган Курия билан алоқаси ҳақидаги тахминига кўра, Квирин уларнинг маъбуди ҳисобланган. Ниҳоят, А. Б. Кук Квирин дастлаб илоҳий эман (қуэрcус) бўлган ва бу ҳолатда „Квиритлар“ дастлаб „эман найзаси одамлари“ эди, деб тахмин қилди[3].
Сервий „Энеида“га ёзган шарҳида (И, 292 ва ВИ, 859) шундай деган эди: „Марс қаттиқ ғазабланганда (саэвит), уни Градива деб аташади; агар у хотиржам бўлса (транқуиллус), уни Квирин деб аташади“ Шундай қилиб, Квиринни „Тинчлик Марси“ деб ҳисоблаш мумкин эди, шунинг учун унинг ибодатхонаси Рим ичида эди, „Уруш Марси“ ибодатхонаси эса унинг ташқарисида эди[4].
Рим фуқароларининг номларидан бири — квиритлар — маъбуд Квирин номидан келиб чиққан. Квиринга эътиқод ҳақида Титус Ливий (ВИИИ, 9, 6) ўзининг „Шаҳар ташкил топган кундан бошлаб тарих“ ва Плутарх „Қиёсий ҳаёт тавсифлари“ (Ромул, ХХИХ) да ҳикоя қилади.
Рим империясининг Август ҳукмронлиги даврида Квирин Януснинг эпитетларидан бири эди.
Манбалар
- ↑ То эст до „капитолийской триади“.
- ↑ Қуиринус // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб., 1885.
- ↑ „Қуиринус“. Энcйcлопæдиа Британниcа 1911. 2018-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 18-январ..
- ↑ Ἄρης // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб., 1885.
Адабиётлар
- Буассье Г. Римская религия от Августа до Антонинов. М., 1914.
- Wиссоwа Г. Религион унд Култус дер Рöмер. Мüнчен, 1902.
- Роберт Счиллинг, "Қуиринус, " Роман анд Эуропеан Мйтҳологиэс (Университй оф Чиcаго Пресс, 1992, фром тҳе Френч эдитион оф 1981), п. 145.
Ҳаволалар
- Квирин // Мифологический словарь/ Гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М.:Советская энциклопедия, 1990. — 672 с.