Lübeck
Лüбеcк (олмонча: Лüбеcк [ˈлйːбɛк]) – Германия шимолидаги шаҳар (Счлесwиг-Ҳолстеиннинг жануби-шарқида). Болтиқ денгизида Траве дарёси бўйидаги порт. Тарихда Ганза иттифоқининг энг йирик маркази сифатида танилган; асосий диққатга сазовор жойлари Германияда ЮНЕСКОнинг Жаҳон мероси рўйхатига киритилган. Аҳолиси – тахминан 220 минг киши[1] (2017-йил январ ҳолатига кўра маълумотлар; 1992-йилда 216 минг киши бўлган).
Лüбеcк | |
|---|---|
| аҳоли пункти | |
 Байроқ  Герб | |
| 53°52′11″Н 10°41′11″Э / 53.86972°Н 10.68639°Э | |
| Мамлакат | Германия |
| Ер | Счлесwиг-Ҳолстеин |
| Ички бўлиниши | 10 шаҳар туманлари |
| Ҳукумат | |
| Бернд Сахе | |
| Асос солинган | 1143 |
| Майдон | 21,414 км2 (8,268 кв ми) |
| Маркази баландлиги | 13 м |
| Аҳолиси (2010) |
210 232 |
| Вақт минтақаси | УТC+1, ёзда УТC+2 |
| Телефон коди |
0451 (Ҳансестадт Лüбеcк) 04502 (Лüбеcк-Травемüнде) |
| Почта индекс(лар)и | 23501 − 23570 |
| Автомобил коди | ҲЛ |
| Расмий коди | 01 0 03 000 |
|
| |
Географияси
Шаҳар Шимолий Германия пасттекислигида, Травемüнде ҳудудида Болтиқ денгизига қуйилувчи Траве дарёсининг яқинида жойлашган. Шаҳарнинг эски қисми тепаликда жойлашган бўлиб, Траве ва Wакениз сувлари билан ўралган. Ушбу ландшафт тепаликдан иборат бўлиб, музлик даврига боғлиқ. Қулай географик жойлашуви шаҳарнинг Болтиқбўйи порти сифатида ривожланишига ёрдам берган ва ўрта асрларда тез юксалишига сабаб бўлган.
Ҳудуди
Лüбеcкнинг ҳудуди км2дир. Денгиз сатҳидан ўртача м баландликда жойлашган.
Тарихи
.jpg)
Шаҳар ХИИ асрда Траве ва Вакениц дарёлари орасидаги ўрмонли, ботқоқли ярим оролда жойлашган Буку славян ободритларининг кичик, ўша пайтда ташландиқ, ёғочдан ясалган князлик истеҳкоми ўрнида ташкил этилган.
Траве дарёсидан олти километр қуйида, Швартау дарёсининг қуйилиш қисмида, кичик тор ярим оролда милоддан аввалги 7—8 асрларда славян савдо қишлоғи ва кичик князлик қал’аси Любица („Севимли“) жойлашган. ХИ асрдан Ободритлар сулоласи Наконидовларнинг қароргоҳига айланган. Христианликнинг тарқалиши билан боғлиқ диний низолар даврида бутпараст славянлар Любицада ҳукмронлик қилган Наконидларнинг славян насроний князлик сулоласини йўқ қилишган ва Любица вайрон қилиниб, ёқиб юборилган. Шаҳар аҳолисининг қолган қисми худди шу номдаги ўрмонли ярим оролда Траве дарёсининг юқори қисмида жойлашган Буку посёлкасига кичик Дания-славян князлик қал’аси ҳимояси остида ва Рейндан келган немис кўчманчилари билан бирга кўчиб ўтгсн. Ҳудудда улар „янги“ üüка асос солишган. Любица ер юзидан ғойиб бўлган ва ХИХ аср охирида археологлар томонидан қайта кашф қилинган. Ҳозир тарихчилар Любицани „Эски Лüбеcк“ (немисча: Алт Лüбеcк) деб аташади.
Жанубдан – Руҳр минтақасидан немис кўчманчилари оқими кўп ўтмай етиб келган ва шаҳар ташкил топганидан кейин бир неча йил ўтгач, янги Лüбеcк қал’а деворлари, кўчалар ва уйлар, искалалар, черковлар, шаҳар ҳокимияти ва ҳатто шаҳар қонунларига эга бўлган. Бу ерда немис князликлари Wелф сулоласи ҳимояси остида епархия бошлиғи Олденбург епископи ўз руҳонийлари билан бирга янги қурилган Авлиё Николай соборига кўчиб ўтган.
|
УНЕСCОнинг Бутун жаҳон ёдгорликлари, № 272 обекти рус. • инг. • фр. |
1226-йилда Лüбеcк Сенати Муқаддас Рим императоридан озод император шаҳри мақомини сотиб олган.
1361-йилдан Дания қироли Валдемар ИВ Висби савдо марказини забт этгандан сўнг, Лüбеcк турли вақтларда 200 га яқин шаҳарларни ўз ичига олган Германия Ганза иттифоқининг марказига айланган. Ганза шаҳарларининг сўнгги йиғилиши 1630-йилда анъанавий шаклда Лüбеcкда бўлиб ўтган. Кейинчалик, фақат Ҳамбург, Лüбеcк ва Бремен „Ҳансестадт“ (Ганза иттифоқи шаҳри) префиксини сақлаб қолқан. Ганза иттифоқини қайта тиклашга қаратилган сўнгги муваффақияциз уриниш 1669-йилда амалга оширилган.
1811-йилда шаҳар Элба эстуарияси департаменти округи сифатида Наполеон империяси таркибига кирган. Наполеон урушлари тугаганидан сўнг, Лüбеcк (Бремен, Гамбург ва Франкфурт билан бирга) немисларнинг тўртта „озод шаҳарлари“ дан бири бўлиб қолган. Айнан шу мақомда Лüбеcк 1815-йилда янги ташкил этилган Германия Конфедерациясига, кейин эса 1871-йилда Германия империясининг бир қисмига айланган. Лüбеcк Wеимар Республикаси даврида мустақил давлат бирлиги сифатида ўз мақомини сақлаб қолган.
1933-йилда Германияда фашистлар ҳокимият тепасига келганидан сўнг Лüбеcк озодшаҳар ҳуқуқи ва имтиёзларидан маҳрум бўлган, 1937-йил 1-апрелда эса ўз мухториятини йўқотиб, Пруссиянинг Счлесwиг-Ҳолстеин провинсияси таркибига қўшилган[2]. Шаҳар 1946-йилда Пруссия провинсияси алоҳида давлатга айлантирилгач Счлесwиг-Ҳолстеин таркибига ва 1949-йилда тузилган Германия Федератив Республикаси таркибига қўшилган.
Демографияси
Иқтисодиёти
Лüбеcк ХИИИ—ХВ асрларда Европа транзит савдо марказларидан бири бўлган. ХВ асрнинг иккинчи ярми ва ХВИ асрнинг биринчи ярмида шаҳар кўп тармоқли ҳунармандчилик ишлаб чиқариш маркази бўлган. Асосан экспортга йўналтирилган устахоналарга бирлаштирилган 70 дан ортиқ ҳунармандчилик мутахассисликларидан иборат эди. Тўртта „йирик устахона“ ни ажратиб кўрсатиш мумкин: темирчилар, тикувчилар, новвойлар ва поябзалчилар, шунингдек, уларнинг кўплаб „кичик“ устахоналар уюшмаларига бўйсунишган. Тарихчилар „эркин усталар“ тўғрисида биринчи қайдлар ХВИ асрга тўғри келади, аммо Лüбеcк кенгашининг қарорлари бу ҳуқуқнинг аввал пайдо бўлганлигини кўрсатади (гилдиядан ташқарида ҳунармандчилик билан шуғулланиш ҳуқуқи билан ёлланган иш)[3].
Манбалар
- ↑ „Статистисчес Жаҳрбуч“. ҳттп://www.луэбеcк.де. 2017-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 16-октябр.
- ↑ Залесский К. А. НСДАП. Власт в Третем рейхе. – Андоза:М.: Эксмо, 2005. – С. 310. – ИСБН 5-699-09780-5
- ↑ Никулина Т. С. Социально-политическая борьба в ганзейском городе в ХИВ—ХВИ вв. / Рец.: проф. С. М. Стам, отв. ред.: проф. Б. Д. Козенко. — Куйбышев: Изд-во Куйбышекский государственный университет, 1988. — С. 41-44, 52.
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |