Ла Страда
Йўл (Ла страда) — 1954-йилда Федериcо Феллини томонидан суратга олинган италян драматик филми. Филм Гелсомина — содда ва ёш аёл (Гиулиэтта Масина) ҳақида ҳикоя қилади. Филм Гелсоминани онасидан Зампанò (Антҳонй Қуинн) томонидан сотиб олиниши ва ўзи билан бирга олиб кетишидан бошланади.
| Йўл (Ла страда) | |
|---|---|
| Режиссёр(лар) | Федериcо Феллини |
| Продюсер(лар) |
Дино Де Лаурентиис Cарло Понти |
| Ссенарий муаллиф(лар)и |
Федериcо Феллини Туллио Пинелли Эннио Флаиано |
| Ролларда |
Гиулиэтта Масина Антҳонй Қуинн Ричард Басеҳарт |
| Бастакор(лар) | Нино Рота |
| Оператор(лар) |
Отелло Мартелли Cарло Cарлини |
| Монтажёр(лар) | Лео Cатоззо |
| Студия | Понти-Де Лаурентиис Cинематографиcа |
| Дистрибютор | Парамоунт Пиcтурес |
| Премера санаси |
1954-йил 6-сентабр 15-Венеция кинофистевали |
| Давомийлик | 108 дақиқа |
| Мамлакат |
|
| Тил | италянча |
Феллини „Ла Страда“ни „менинг бутун мифологик дунёмнинг тўлиқ каталоги, шахсимнинг хавфли тимсоли“ деб таърифлаган[1]. Натижада, филм унинг бошқа асарларига қараганда кўпроқ вақт ва куч талаб қилди[2]. Суратга олиш жараёни узоқ ва ва машаққатли кечди. Ишлаб чиқариш жараёнида муаммолар бор эди. Молиявий ёрдам, муаммоли кастинг ва кўплаб кечиктишлар шулар жумласидан. Суратга олиш жараёни тугаши арафасида Феллини асабий тушкунликка учради. Дастлабки танқидий муносабат кескин бўлди. Филмнинг Венеция кинофестивалидаги намойиши Феллини тарафдорлари ва қораловчилар ўртасида оммавий муштлашувга айланиб кетган баҳсга сабаб бўлди.
Кейинчалик Америка кино институти маълумотларига кўра, "Йўл" „энг таъсирли филмлардан бирига айланди“[3]. У 1957-йилда энг яхши хорижий филм учун Осcар мукофотини қўлга киритди[4]. У 1992-йилда Британия Филм Институти режиссёрлари томонидан кинематографиянинг энг яхши 10 та филми рўйхатида тўртинчи ўринни эгаллади.
Сюжети
Содда, хаёлпараст қиз Гелсоминанинг опаси Роза Зампанò билан йўлга чиққанидан кейин вафот этган. Эркак бир йилдан сўнг уларнинг онасидан Розанинг ўрнини Гелсомина эгаллашини сўраб қайтиб келади. Камбағал она бошқа болаларини боқиш ва томни ёпиш учун 10 000 лира олади ва қизини Зампанò билан бирга жўнатади.
Зампанò — кўча артисти. У кўкрагига ўралган занжирни узиб томоша кўрсатади. У Гелсоминага ноғора ва карнай чалишни, рақсга тушишни, масхарабозлик қилишни ўргатади. Зампанò Гелсоминага нисбатан яхши муносабатда бўлмайди.
Бир кун қиз исён кўтаради ва шаҳарга йўл олади. У ерда у бошқа кўча артистлари, дорбозлик қилувчи масхарабоз Маттонинг ҳаракатини томоша қилади. Зампанò уни ўша ерда топгач, уни қайтариб олиб кетади. Кейинчалик улар Матто ишлайдиган сиркка қўшилишади. Матто Зампанòни масхара қилади. Лекин уни бунга нима ундаётганини тушунтириб беролмайди. Эртаси куни Матто Зампанòнинг устидан бир челак сув сепиб юборгандан сўнг, Зампанò пичоқ билан уни қувиб кетади. Натижада, у қисқа муддатга қамоққа олинади ва иккала эркак ҳам сайёр сиркдан ҳайдалади.


Масинанинг характери, унинг юмалоқ юзи ва катта, беғубор кўзлари масхарабоз ролига жуда мос келади, — Рожер Эберт, Чикаго, Сун-Тимес [5]
Зампано қамоқдан чиқишидан олдин Матто Гелсомина билан гаплашиб, у қул эмаслигини, ҳар бир инсон ва нарсанинг мақсади борлигини айтади. Зампанò қамоқдан чиққач, улар яна йўлга тушади. Йўлда бир черковда тунаб қолади. Черков роҳибаларидан бири Гелсоминага қолишни таклиф қилади. Аммо Гелсомина Зампанò билан бирга кетади.
Бўш йўлда Зампанò машинасининг ғилдирагини тузатаётган Маттога дуч келади. Гелсомина уларни томоша қилар экан, улар жанг қила бошлайди. Зампанò Маттонинг бошига бир неча марта мушт туширгандан сўнг жанг тугайди. Муштлашув пайти Маттонинг боши машинанинг томи бурчагига урилиб жароҳатланади. Зампанò мотоциклига қайтиб кетаётганда Матто соати синганидан шикоят қилади. Кейин тошга қоқилиб, қулаб тушади ва ўлади. Зампанò жасадни яширади ва машинани кўприкдан итариб юборади ва машина ёниб кетади.
Бу воқеа Гелсоминага қаттиқ таъсир қилади ва доимо „Матто яраланган“ деб такрорлайди. Зампанò уни юпатишга ҳаракат қилади. Лекин фойда бермайди. У энди Гелсомина билан тирикчилик қила олмаслигидан қўрқиб, ухлаётганида кийим-кечак, пул ва карнайи билан уни ташлаб кетади.
Бир неча йил ўтгач, у бир аёлнинг Гелсомина чаладиган куйни куйлаётганини эшитади. Зампанò аёлдан Гелсоминанинг ўлганини эшитади. Кечки пайт Зампанò маст бўлиб, одамлар билан жанжаллашиб қолади. Қирғоққа боради ва у ерда йиғлаб юборади.
Роллар
- Гиулиэтта Масина Гелсомина ролида
- Антҳонй Қуинн Зампано ролида
- Ричард Бесеҳарт Матто ролида
- Алдо Силвани Сигнор Гираффа ролида, сирк эгаси
- Марcелла Ровере Ла Ведова, бева аёл ролида
- Ливиа Вентурини роҳиба Ла Суорина ролида
Мукофотлар ва номинациялар
„Ла Страда“ 50 дан ортиқ халқаро мукофотларни, шу жумладан 1957-йилда „Энг яхши чет тилидаги филм“ номинациясида Осcарни қўлга киритди[6].
| Мукофот/фестивал | Туркум | Қабул қилувчилар | Натижа |
|---|---|---|---|
| Осcар мукофотлари[7] | Чет тилидаги энг яхши филм | Дино Де Лаурентис, Карло Понти | Ғолиб |
| Энг яхши ҳикоя, энг яхши оригинал ссенарий | Федериcо Феллини, Туллио Пинелли, Эннио Флаиано | Номзод | |
| Бодил мукофотлари | Энг яхши Европа филми | Федериcо Феллини | Ғолиб |
| Мовий лента мукофотлари | Чет тилидаги энг яхши филм | Федериcо Феллини | Ғолиб |
| Британия кино ва телевидениэ санъати академияси | Энг яхши филм | Федериcо Феллини | Номзод |
| Энг яхши хориж актрисаси | Гиулиэтта Масина | Номзод | |
| Настро д’Аргенто | Кумуш лента; Энг яхши режиссёр | Федериcо Феллини | Ғолиб |
| Кумуш лента; Энг яхши продюсер | Дино Де Лаурентис, Карло Понти | Ғолиб | |
| Кумуш лента; Энг яхши ҳикоя/ссенарий | Дино Де Лаурентис, Туллио Пинелли | Ғолиб | |
| Кинема Жунпо мукофотлари, Япония | Чет тилидаги энг яхши филм | Федериcо Феллини | Ғолиб |
| Ню-Ёрк кино танқидчилари доираси мукофотлари | Чет тилидаги энг яхши филм | Федериcо Феллини | Ғолиб |
| Венеция кинофестивали[8] | Кумуш шер | Федериcо Феллини | Ғолин |
| Олтин шер | Федериcо Феллини | Номзод |
Манбалар
- ↑ Кезич (2009), 56.
- ↑ Бахтер, 105.
- ↑ „АФИПревиэw21.индд“. Қаралди: 28-сентабр 2018-йил.
- ↑ Кезич (2006), 406.
- ↑ Эберт. „Ла Страда“. Эберт Дигитал ЛЛC. Қаралди: 2013-йил 6-октябр.
- ↑ Кезич (2006), 156
- ↑ „Тҳе 29тҳ Аcадемй Аwардс (1957) Номинеэс анд Wиннерс“. осcарс.орг. Қаралди: 24-октабр 2011-йил.
- ↑ Wеилер, А.Ҳ.. „Ла Страда Ревиэw“. НЙ Тимес (17-июл 1956-йил). Қаралди: 25-октабр 2011-йил.