Лаисизм — бу давлатнинг диний кўринишни жамият ҳаётидан чиқариб ташлашда фаолроқ рол ўйнайдиган сиёсат ва тамойилларни англатади[1]. Лаïcитé атамасини 1871-йилда франсуз педагоги, кейинчалик Тинчлик учун Нобел мукофоти лауреати Фердинанд Буиссон томонидан динсиз мактаб ўқув дастурида илгари сурган.

Франсияда дунёвийлик ўз кўринишида лаисизм деб таърифланган[2].

Тарих

Лаисизм атамаси 19-асрда Франсияда христианликнинг ўзига эмас, балки франсуз давлатиниг масалаларига ҳар қандай черков таъсирига қарши бўлган антиклерикал позиция учун пайдо бўлган. 1894-йилда Франсияда Дрейфус иши бошланди. Ички сиёсий ғалаёнлар, яширин антисемитизм ва клерикал-ресторацион доираларнинг таъсир ўтказишга уринишлари мамлакатда кўп йиллик ижтимоий қутбланишга олиб келди. Ташқи сиёсатда Франсия ва Ватикан ўртасидаги дипломатик муносабатлар 1904-йилда узилган. Алоқалар 1921-йилгача қайта тикланмаган[3]. Мамлакатда 1905-йил черков ва давлатни ажратиш тўғрисидаги қонун кучга кирди, айниқса ўша пайтдаги ўринбосар ва кейинчалик бош вазир Аристид Брианд бу қонунни қабул қилиш учун қаттиқ ишлаган эди. Бу Буиссон томонидан яратилган принсипнинг биринчи аниқ қўлланиши эди. Лаïcитé атамаси биринчи марта 1946-йилги конституцияда ишлатилган. Унинг 1-моддасида шундай дейилади: Ла Франcе эст уне Рéпублиқуэ индивисибле, лаïқуэ, дéмоcратиқуэ эт соcиале (ўзбекча: Франсия ажралмас, дунёвий, демократик ва ижтимоий республикадир.)

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Куру, Аҳмет Т.. Сеcуларисм анд Стате Полиcиэс тоwард Религион. Cамбридге Университй Пресс, 2009. ДОИ:10.1017/CБО9780511815096. ИСБН 9780521517805. 
  2. ↑ Wинклер, Элизабетҳ (7 Жануарй 2016). „Ис ит Тиме фор Франcе то Абандон Лаïcитé?“. Тҳе Неw Републиc. Қаралди: 30 Аугуст 2022.
  3. ↑ Дер Ҳеилиге Стуҳл ин ден интернатионален Безиэҳунген 1870 - 1939, Жöрг Зедлер, Мüнчен, 2010 — 281-бет. ИСБН 978-3-8316-4021-8. ОCЛC 700524159.