Laleli masjidi
Лалели Мосқуэ
Лалели масжиди (Туркча: Лалели Cамии, ёки Лола масжиди) — ХВИИИ асрга оид Усмонли императорлик масжиди бўлиб, Туркиянинг Фатиҳ вилояти Лалели шаҳрида жойлашган.
Тарихи
Лалели масжиди 1760—1763-йилларда Султон Мустафо ИИИ томонидан қурилган бўлиб, император меъмори Меҳмет Таҳир Аға томонидан Усмонли барокко услубида лойиҳалаштирилган[1].
Мажмуа 1783-йилда тугаганидан кўп ўтмай ёнғин натижасида вайрон бўлган ва дарҳол қайта қурилган. 1911-йилда содир бўлган ёнғин мадрасани вайрон қилган, кейинги йўл қурилиши эса масжиднинг бошқа кўплаб ёрдамчи иншоотларини вайрон қилган.
Ташқи кўриниш
Масжид баланд айвонда гумбазли дўконлар мажмуаси устида қурилган бўлиб, уларнинг ижара ҳақи масжид мажмуасини молиявий қўллаб-қувватлашга мўлжалланган эди. Масжиднинг ўзи остида катта зал жойлашган бўлиб, марказда фаввора жойлашган саккизта улкан устунлар билан мустаҳкамланган[2].
Масжид шимоли-ғарбий-жанубий-шарқий ўқи бўйлаб йўналтирилган бўлиб, шимоли-ғарбий томонда намозхонадан икки баравар катта бўлган тўртбурчаклар ҳовлига эга. Бу ҳовлида ўн саккиз гумбазли кўрфазли узлуксиз аркада ва марказида таҳорат фаввораси бор. Масжиднинг ўзи ғишт ва ғиштли асосга эга бўлиб, ғишт устки иншооти ва гумбазни қўллаб-қувватловчи саккиз қиррали барабанга эга. Айвоннинг икки учида ҳовлининг кириш эшиги ёнида жойлашган иккита минора бор.
Ички кўриниши
Лалели масжиди тўртбурчак ичида ёзилган саккизбурчак бўлиб, ғарбий учида галереяси жойлашган. Деворлари қизил, кўк, сариқ ва жигарранг рангдаги ранг-баранг мармарлардан фойдаланилган, кейинчалик ярим қимматбаҳо оникс ва жасперлар ёрдамида опус сектилидаги медалёнлар билан безатилган. Меҳраб ва минбар ҳам қимматбаҳо мармарлар билан безатилган. Ички макон яхши ёритилган, оқ ва витрайлар комбинациясида кўп сонли деразалар мавжуд.
Гумбазнинг диаметри 12,50 метр (41,0 фут) ва баландлиги 24,50 метр (80,4 фут) саккиз қиррали саккиз қиррали барабан бўлиб, бурчак камарларида ярим гумбазлар ва меҳроб ва марказий кўрфаз устидаги ариқларни бирлаштирувчи каттароқ ярим гумбазлар мавжуд. нартексдан.
Комплекс
Лалели масжиди куллиясининг аксарият иншоотлари йиллар давомида йўқ бўлиб кетган, аммо Орду кўчасига қараган саккиз бурчакли гумбазли турба сақланиб қолган бўлиб, унда Мустафа ИИИ, унинг рафиқаси Миҳрисаҳ Султон, ўғли Селим ИИИ ва қизлари Ҳибетуллоҳ, Фатма Султон ва Миҳримаҳ Султоннинг қабрлари жойлашган. Ичкари изник кошинлари билан безатилган ва юқори деворларни хаттотлик чизиғи ўраб олган.
Мажмуа вақфига шаҳар бўйлаб масжид ва унинг куллиясини таъмирлаш учун даромад келтирувчи бир қанча бинолар ҳам киритилган. Диққатга сазовор жойлар орасида иккита карвонсарой бор эди: яқин атрофдаги Тош Хон (илгари Чукурчешме хони номи билан машҳур) ва Катта бозор шимолидаги савдо туманида жойлашган каттароқ Буюк Ени Ҳан[3][4].
Тайяре квартиралари 1922-йилда масжид ёнида 1911-йилда ёниб кетган Коска мадрасаси заминида қурилган бўлиб, масжид мажмуасига тегишли. Бинолар беш юлдузли меҳмонхонага айлантирилди.
Галерея
-
Умумий ко'риниш -
Умумий ко'риниш -
Ички ко'риниш -
Ритуал фаввора (шадирван) -
Лалели масжиди атрофдаги платформадан ҳовлига зинапояга чиқади -
Лалели масжидининг таҳорат фаввораси билан ҳовли ко'риниши -
Орду ко'часидан Лалели масжиди -
Лалели масжиди қабри Султон Мустафо ИИИ ва ўғли Салим ИИИ -
Умумий ко'риниш
Манбалар
- ↑ Фароқҳи, Субжеcц оф тҳе Султан.
- ↑ Фреэлй, Блуэ Гуиде Истанбул
- ↑ Яşар, Аҳмет (2018). „Тҳе Cонструcтион Оф Cоммерcиал Спаcе Ин Эигҳтеэнтҳ-Cентурй Истанбул: Тҳе Cасе Оф Бüйüк Ени Ҳан“. Миддле Эаст Течниcал Университй Жоурнал оф тҳе Фаcултй оф Арчитеcтуре. 35-жилд, № 1. 183–200-бет.
- ↑ Гоодwин, Годфрей. А Ҳисторй оф Оттоман Арчитеcтуре. Неw Ёрк: Тҳамес & Ҳудсон, 1971 — 391-бет. ИСБН 0500274290.
Адабиётлар
- Фароқҳи, Сураияҳ. Субжеcц оф тҳе Султан: Cултуре анд Даилй Лифе ин тҳе Оттоман Эмпире. И Б Таурис, 2005. ИСБН 1-85043-760-2.
- Фреэлй, Жоҳн. Блуэ Гуиде Истанбул. W. W. Нортон & Cомпанй, 2000. ИСБН 0-393-32014-6.
- Гоодwин, Годфрей. 1997 (репринт оф 1971). А Ҳисторй оф Оттоман Арчитеcтуре. Тҳамес анд Ҳудсон: Лондон, 388-391.