Lanikaz
Ланиказ[1] (арабча: Нилқāз) туркий қабила ёки уруғ эди. Улар Кимак конфедерациясини ташкил этган етти асл қабиладан бири бўлган. Уларнинг келиб чиқиши Марказий Осиё даштларига бориб тақалади.
Ланиказлар Кимак конфедерациясини ташкил этган етти асл қабиладан бири бўлиб, Имур[2]/Ими[3], Имак[2][3] Татар, Қипчоқ, Баяндур ва Ажладлар билан бирга зикр этилади[4]. Кимак қабилалари Марказий Осиё даштларидан келиб чиққан бўлиб, ҳозирги Қозоғистон ҳудудига кўчиб келишган[2]. Кимаклар таркибидаги Ланиказлар ҳақида Гардизий асарларида эслатиб ўтилган[5]. Уларнинг этноними алан-и-каз(ар) – яъни „Хазар Аланлари“ маъносидан келиб чиққан бўлиши мумкин[6]. В. Ф. Минорский бу номни Нилказ шаклида келтирган[7], С. Агажанов эса Нилкар шаклида беради[2]. С. М. Ахинджанов Нилказ номини мўғул жалойир қабиласининг Нилкан уруғи билан боғлайди[7]. С. Дивитчиоглю уни Нилқас тарзида ўқийди[8].
Й. Зуев „Ланиказ“ ёзилишини „Гардизий рўйхатидаги кимак қабиласининг аниқ бузиб ёзилган номи“ деб атайди ва уни Лактан шаклига тузатади; Зуев бу номни ўрта хитойча 駱駝 *лɑк̚ дɑ – „туя“ сўзи билан боғлайди. Хитой йилномаларида Кимак Лактан 落坦 (Луотан < МC: *лɑк̚-тʰɑнХ)[а]ларнинг, кимаклар Қора Иртиш минтақасига қайтиб келишидан аввалги жойлашуви Хитой йилномаларида Кüлüн кўлидан шарқда, Аргун дарёсининг шимолий чап қирғоғида деб тасвирланади[9][10][11]. Зуевнинг қайд этишича, хитой йилномаларида 'кимек-лактанларнинг Чангъанга табрик ташрифлари ҳақида бир қатор хабарлар келтирилган бўлиб, бу қабиланинг сиёсий аҳамиятидан далолат беради. Бошқа маълумотлар келтирилмаган.'[12].
Изоҳ
- ↑ бошқа номи 落俎 Луозу < МC: *лɑк̚-т͡ʃɨʌХ, ва Шивей халқи орасида санаб ўтилган
Манбалар
- ↑ Акеров 2005, с. 132, Рóна-Тас 1997, с. 194, Кимбалл 1994
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Агажанов 1992, с. 69.
- ↑ 3,0 3,1 Кимбалл 1994.
- ↑ Сеэ Агажанов 1992, с. 69 анд Кимбалл 1994
- ↑ Босwортҳ 2017.
- ↑ Рóна-Тас 1997, с. 194.
- ↑ 7,0 7,1 Акеров 2005, с. 132.
- ↑ Дивитçиоğлу 2008, с. 60.
- ↑ Ю. Зуэв, "Эарлй Тüркс: Эссайс он ҳисторй анд идеологй" (2002), п. 135
- ↑ Оуянг Хиу эт ал. Хин Тангшу „вол. 219“, сеcтион „Шиwеи“ қуоте: „北有大山,山外曰大室韋,瀕於室建河,河出俱倫,迆而東;河南有蒙瓦部,其北落坦部“. транслатион: „Ин тҳе нортҳ тҳере аре греат моунтаинс, беёнд тҳе моунтаинс аре тҳе Греат Шиwеи, тҳей аре ситуатед нехт то тҳе ривер Шижиан; тҳе ривер флоwс фром [лаке] Жулун, wиндинглй эастwардс; соутҳ оф тҳе ривер аре тҳе Менгwа трибе, нортҳ оф тҳем wере тҳе Луотан трибе.“
- ↑ Жиу Тангшу, „вол. 199б“, сеcтион Шиwеи қуоте: „其北大山之北有大室韋部落,其部落傍望建河居。其河源出突厥東北界俱輪泊,屈曲東流,經西室韋界,又東經大室韋界,又東經蒙兀室韋之北,落俎室韋之南“. Транслатион: „Ин тҳе нортҳ, тҳере аре греат моунтаинс, нортҳ оф wҳич тҳере ис тҳе Греат Шиwеи трибе; тҳат трибе дwеллс нехт то тҳе Wангжиан ривер. Тҳат ривер’с оригинатес фром Лаке Жулун нортҳ-эаст оф тҳе Тужуэ'с боундарй, флоwинг wиндинглй эастwардс; ит бордерс тҳе Wест Шиwеи, фуртҳер эаст ит бордерс тҳе Греат Шиwеи, фуртҳер эаст ит флоwс нортҳ оф тҳе Менгwу Шиwеи [анд] соутҳ оф тҳе Луозу Шиwеи.“
- ↑ Зуэв, Ю. (2002) п. 135
Адабиётлар
- Зуэв Ю.А., "Эарлй Тüркс: Эссайс он ҳисторй анд идеологй", Олмаота, Даик-Пресс, 2002, (рус тилида)
- Агажанов, С. Г. „Тҳе Статес оф тҳе Огҳуз, тҳе Кимек анд тҳе Кипчак“, . Ҳисторй оф Cивилизатионс оф Cентрал Асиа, Волуме ИВ: Тҳе Аге оф Ачиэвемент АД 750 то тҳе Энд оф тҳе Фифтеэнтҳ Cентурй. Мотилал Банарсидасс, 1992 — 61–76-бет. ИСБН 978-81-208-1595-7.
- Босwортҳ, C. Эдмунд. Тҳе Туркс ин тҳе Эарлй Исламиc Wорлд. Тайлор & Франcис, 15 Май 2017 — 192–-бет. ИСБН 978-1-351-88087-9.
- Плетнева С. А., „Қипчоқлар“, Москва, „Наука“, 1990, 74-бет, ИСБН 5-02-009542-7
- Кимбалл, Линда Амй „Тҳе Ванишед Кимак Эмпире“, . Опусcула Алтаиcа : Эссайс Пресентед ин Ҳонор оф Генри Шварц, Студиэс он Эаст Асиа. Беллингҳам, Вашингтон: Эаст Асиан Студиэс Пресс, Wестерн Вашингтон Университй, 1994 — 371–392-бет. ИСБН 0-914584-19-7.
- Дивитçиоğлу, Сенcер. Мета ҳисторй: Эгеан бейликс. Эрен, 2008 — 74-бет. ИСБН 978-975-6372-40-1.
- Рóна-Тас, Андрáс. А ҳонфоглалó магяр нéп: бевезетéс а кораи магяр тöртéнелем исмеретéбе. Баласси Киадó, 1997. ИСБН 9789635061402.
- Акеров, Табйлдй Абдраманович. Анcиэнт Кйргйз анд тҳе Греат Степпе: фоллоwинг ин тҳе траcкс оф анcиэнт Кйргйз cивилизатионс. Бийиктик, 2005. ИСБН 978-9967-13-151-4.
| Осиё этник гуруҳи ҳақидаги ҳақидаги уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |