Lascaux
Ласcаух (инглизча: /лæˈскоʊ/ ла-СКОҲ[1], АҚШ шунингдек /лɑːˈскоʊ/ лаҳ-СКОҲ; франсузча: Гротте де Ласcаух; [ɡʁɔт дə ласко][2], „Ласcаух ғори“) ― Франсия жануби-ғарби Дордогне департаменти Монтигнаc қишлоғи яқинидаги ғорлар тармоғи. 600 дан ортиқ париэтал девор расмлари ғорнинг ички деворлари ва шифтини қоплайди. Расмлар, биринчи навбатда, йирик ҳайвонлар, типик маҳаллий, замонавий фаунани ифодалайди, бу ҳудуддаги топилмалар юқори палеолитнинг қазилма қолдиқларига мос келади. Улар кўп авлодларнинг биргаликдаги саъй-ҳаракатлари ва давомли мунозаралар билан шаклланган, расмларнинг ёши тахминан 17 000 йил (илк Магдаленияликлар даври) деб тахмин қилинади[3][4][5]. Ғордаги тарихдан олдинги санъатнинг ажойиблиги туфайли Ласcаух 1979-йилда УНЕСCОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига „Везер водийсидаги тарихдан олдинги жойлар ва безатилган ғорлар“нинг элементи сифатида киритилган[6].
Дастлабки ғорлар 1963-йилдан бери одамлар учун ёпиқ эди, чунки инсонларнинг таъсири туфайли ғордаги расмларнинг аҳволи ёмонлашган, аммо ҳозирда бир нечта ғор нусхалари мавжуд.
Қайта кашф этилганидан бери тарихи

1940-йил 12-сентабрда Ласcаух ғорига кириш эшиги 18 ёшли Марcел Равидат томонидан унинг Робот исмли ити тешикка қулаи кетганида топилган. Равидат уч дўсти Жаcқуэс Марсал, Георгес Агнел ва Симон Cоэнcас билан у ерга қайтди. Улар ғорга 15 метр (49 фт)лик шахта орқали киришди ва яқин атрофда Ласcаух Манорда афсонавий яширин ўтиш жойи бўлиши мумкинлигига ишонишди[7][8][9]. Ўсмирлар ғор деворлари ҳайвонлар тасвирлари билан қопланганини аниқладилар[10]. Давомийликни, контекстни ёки оддийгина ғорни ифодаловчи галереяларга ном берилди. Буларга Ҳалл оф тҳе Буллс, тҳе Пассагеwай, тҳе Шафт, тҳе Наве, тҳе Апсе ва тҳе Чамбер оф Фелинес киради. Улар 1940-йил 21-сентябрда Аббе Ҳенри Бреуил билан бирга қайтиб келишди; Бреуил ғорнинг кўплаб эскизларини ясайди, уларнинг баъзилари бугунги кунда кўплаб расмларнинг ҳаддан ташқари деградацияси туфайли ўқув материали сифатида фойдаланилмоқда. Бреуилга Лес Эйзиэсдаги Лес эйзиэс (Тарихдан олдинги музей) куратори Денис Пейронй, Жеан Боуйссониэ ва доктор Чейниэр ҳамроҳлик қилди.
Ғор мажмуаси 1948-йил 14-июлда жамоатчиликка очилган ва дастлабки археологик тадқиқотлар бир йил ўтгач, Шафтга қаратилган. 1955-йилга келиб, кунига 1200 киши томонидан ишлаб чиқарилган карбонат ангидрид, иссиқлик, намлик ва бошқа ифлослантирувчи моддалар расмларга сезиларли даражада зарар етказди. Ҳавонинг аҳволи ёмонлашгани сабабли, замбуруғлар ва ликенлар деворларга тобора кўпроқ кириб борди. Бинобарин, 1963-йилда ғор омма учун ёпилди, расмлар асл ҳолига келтирилди ва кундалик мониторинг тизими жорий этилди.
Ғор қисмлари

Дастлабки ғордаги табиатни муҳофаза қилиш муаммолари нусхаларни яратишни янада муҳимроқ қилди.
Ласcаух ИИ
Ласcаух ИИ, Греат Ҳалл оф тҳе Буллс ва Паинтед Галлерй аниқ нусхаси 1983-йилдан бошлаб ғор яқинида (тахминан 200 метр (660 фт) га яқин) намойиш этилишидан олдин асл нусхаларга зарар бермасдан, расмларнинг кўлами ва композицияси ҳақидаги таассуротни оммага тақдим этиш учун Париждаги Гранд Палаисда намойиш этилган[11]. Ласcаух париэтал санъатининг тўлиқ ассортименти сайтдан бир неча километр узоқликда жойлашган Ле Парc ду Тҳот тарихий санъат марказида тақдим этилган, у ерда музлик фаунасини ифодаловчи жонли ҳайвонлар ҳам мавжуд[12].
Ушбу қисм учун расмлар 19 минг йил олдин ишлатилган деб ҳисобланган темир оксиди, кўмир ва очер каби бир хил турдаги материаллар билан кўпайтирилди[13][14][15]. Йиллар давомида Ласcаухнинг бошқа факсимиллари ҳам ишлаб чиқарилган.
Ласcаух ИИИ
Ласcаух ИИИ ғор санъатининг бешта аниқ репродуксияси (Наве ва Шафт) бўлиб, улар 2012-йилдан бери бутун дунё бўйлаб саёҳат қилиб, Ласcаух ҳақидаги билимларни асл нусхадан узоқроқда бўлишишга имкон беради.
Ласcаух ИВ
Ласcаух ИВ Халқаро париэтал санъат марказининг (Cентре Интернатионал де л’Арт Париэтал) бир қисмини ташкил этувчи Ласcаух ғорининг барча бўялган жойлариНИ янги нусхаси ҳисобланади. 2016-йил декабр ойидан бошлаб рақамли технологияни дисплейга бирлаштирган ушбу каттароқ ва аниқроқ нусха Снøҳетта томонидан Монтигнаcга қараган тепалик ичида қурилган янги музейда тақдим этилган[16][17].
Тасвирлари

Ғорда 6000 га яқин фигура мавжуд бўлиб, уларни учта асосий тоифага бўлиш мумкин: ҳайвонлар, инсон фигуралари ва мавҳум белгилар. Расмларда атрофдаги ландшафт ёки ўша даврнинг ўсимликлари тасвирлари мавжуд эмас[18]. Асосий тасвирларнинг аксарияти минерал пигментларнинг мураккаб аралашмасидан қизил, сариқ ва қора ранглардан фойдаланган ҳолда деворларни бўяб чизилган[19][20], шу билан бирга темир оксиди (охра)[21] каби темир бирикмалари гематит ва гоэтит[20][22], шунингдек, марганесни ўз ичига олган пигментлардан ҳам фойдаланилган[20][21]. Кўмир ҳам ишлатилган бўлиши мумкин[21], лекин бир оз даражада кўринади ҳолос[19]. Баъзи ғор деворларида ранглар бўяш учун қўллашдан кўра, бўёқ ҳосил қилиниб[19], ҳайвон ёғи, калсийга бой ғор ер ости сувларида ёки лойда пигмент суспензияси сифатида қўлланган бўлиши мумкин[22]. Бошқа жойларда, рангли аралашмани найча орқали пуфлаган ҳолда, пигментларни пуркаш амалиёти қўлланган[22]. Тош юзаси юмшоқроқ бўлган жойларда баъзи дизайнлар тошга ўйилган. Кўпгина тасвирлар жуда заиф, бошқалари эса бутунлай ёмонлашган.
Расмлардан 900 дан ортиқ ҳайвонларни аниқлаш мумкин, улардан 605 таси аниқ идентификация қилинган. Ушбу тасвирлардан 364 таси отлар, 90 таси кийикларнинг расмлари. Шунингдек, қорамол ва бизон тасвирланган, уларнинг ҳар бири тасвирларнинг 4-5 % ни ташкил қилади. Бошқа суратлар қаторига етти мушук, қуш, айиқ, каркидон ва одам киради. Рассомлар учун асосий озиқ-овқат манбаи буғулар бўлганига қарамай, уларнинг тасвирлари йўқ. Деворларда геометрик тасвирлар ҳам топилган.
Ғорнинг энг машҳур қисми буқалар зали бўлиб, у ерда буқалар, отлар, аурочлар, кийиклар ва ғордаги ягона айиқ тасвирланган. Тўртта қора буқа ёки ауроч бу ерда тасвирланган 36 ҳайвонлар орасида асосий фигуралардир. Буқалардан бири 5.2 метр (17 фт) ғор санъатида ҳозиргача топилган энг катта ҳайвон. Бундан ташқари, буқалар ҳаракатдадек бўлиб кўринади[23].
Наве номли хонада топилган „Тҳе Cроссед Бисон“ деб номланган расм кўпинча палеолит ғор рассомларининг маҳоратига мисол сифатида тақдим этилади. Кесилган орқа оёқлар томошабинда бир оёғи бошқасига қараганда яқинроқ эканлиги ҳақидаги тасаввурни яратади. Саҳнадаги бу визуал чуқурлик ўша давр учун айниқса ривожланган истиқболнинг ибтидоий шаклини намойиш этади.
Адабиётлар
- Дубоwски, Марк. Дисcоверй ин тҳе Cаве (Чилдрен'с эарлй реадер). Неw Ёрк, Неw Ёрк, УСА: Рандом Ҳоусе, 2010. ИСБН 978-0375858932.
- Cуртис, Грегорй. Тҳе Cаве Паинтерс: Пробинг тҳе Мйстериэс оф тҳе Wорлд'с Фирст Артисц. Неw Ёрк, Неw Ёрк, УСА: Кнопф, 2006. ИСБН 1-4000-4348-4.
- Леwис-Wиллиамс, Давид. Тҳе Минд ин тҳе Cаве: Cонсcиоуснесс анд тҳе Оригинс оф Арт. Тҳамес анд Ҳудсон, 2004. ИСБН 0-500-28465-2.
- Батаилле, Георгес. Тҳе Cрадле оф Ҳуманитй: Преҳисториc Арт анд Cултуре. Неw Ёрк, Неw Ёрк: Зоне Боокс, 2005. ИСБН 1-890951-55-2.
- Б. эт Г. Деллуc, 2008: Диcтионнаире де Ласcаух, Суд Оуэст, Бордеаух. Плус де 600 энтрéэс эт иллустратионс. Библиограпҳиэ (450 рéфéренcес). ИСБН 978-2-87901-877-5ИСБН 978-2-87901-877-5.
Манбалар
- ↑ „Америcан Энглиш Диcтионарй: Дефинитион оф Ласcаух“. Cоллинс. Қаралди: 2013-йил 18-август.
- ↑ „Энглиш Диcтионарй: Дефинитион оф Ласcаух“. Cоллинс. Қаралди: 2013-йил 18-август.
- ↑ „Ласcаух Cаве Паинтингс: Лаёут, Меанинг, Пҳотограпҳс - Датинг - Чронологиcал қуэстионс абоут тҳе аге оф Ласcаух'с cаве паинтингс, овер wҳат период тҳей wере cреатед, анд тҳе идентитй оф тҳе олдест арт ин тҳе cомплех, аре стилл беинг дебатед...“. Висуал арц cорк cом. Қаралди: 2016-йил 28-декабр.
- ↑ „Иcе Аге стар мап дисcоверед - тҳоугҳт то дате баcк 16,500 еарс“. ББC (2000-йил 9-август). Қаралди: 2016-йил 27-декабр.
- ↑ „Ласcаух, Франcе. Тҳесе паинтингс аре эстиматед то бе ароунд 17,300 еарс олд.“. Анcиэнт-wисдом. Қаралди: 2016-йил 27-декабр.
- ↑ „Преҳисториc Ситес анд Деcоратед Cавес оф тҳе Вéзèре Валлей“. УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре. Қаралди: 2012-йил 30-декабр.
- ↑ „Ласcаух Cаве“. Wорлд Ҳисторй Энcйcлопедиа. Қаралди: 2018-йил 21-декабр.
- ↑ „Дисcоверй оф тҳе Ласcаух Cаве Паинтингс | Ҳисторй Тодай“. www.ҳисторйтодай.cом. Қаралди: 2018-йил 21-декабр.
- ↑ „Ласcаух'с преҳисториc cаве оф wондерс дисcоверед бй а дог“ (эн). www.даилйтелеграпҳ.cом.ау (2015-йил 10-сентябр). Қаралди: 2018-йил 21-декабр.
- ↑ Тҳомас Жр., Роберт МcГ.. „Марcел Равидат ис Деад ат 72; Фоунд Ласcаух Паинтингс“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1995-йил 31-март). Қаралди: 2012-йил 30-декабр.
- ↑ Баҳн, Паул Г.. Cаве Арт: А Гуиде то тҳе Деcоратед Иcе Аге Cавес оф Эуропе. Лондон: Франcес Линcолн, 2007 — 81–85-бет. ИСБН 978-0711226555.
- ↑ „ле ретоур дес лоупс „прéҳисториқуэс““. 2022-йил 4-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-август.
- ↑ Қуотатионс. „Тҳе Беаутифул анд Фамоус Ласcаух Cаве“. ТҳоугҳтCо. Қаралди: 2018-йил 21-декабр.
- ↑ „Леcтурес он тҳе Иcе-Аге Паинтед Cавес оф Соутҳwестерн Франcе“.
- ↑ Ферриэр, Cатҳерине; Дебард, Éвелйне; Кервазо, Бертранд; Бродард, Аурéлиэ; Гуиберт, Пиэрре; Баффиэр, Доминиқуэ; Феруглио, Валéриэ; Гéлй, Бернард эт ал. (28 Деcембер 2014). "Ҳеатед wаллс оф тҳе cаве Чаувет-Понт д'Арc (Ардèче, Франcе): чараcтеризатион анд чронологй" (эн). ПАЛЕО. Ревуэ д'арчéологиэ прéҳисториқуэ (25): 59–78. ИССН 1145-3370. ҳттп://жоурналс.опенедитион.орг/палео/3009.
- ↑ Ласcаух ИВ Интернатионал Cентре фор Cаве Арт, оффиcиал wебсите.
- ↑ Ласcаух ИВ: Тҳе Интернатионал Cентре фор Cаве Арт, Снøҳетта прожеcц, wебсите сноҳетта.cом.
- ↑ Нечватал, Жосепҳ. Иммерсион инто Ноисе. Анн Арбор: Опен Ҳуманитиэс Пресс, 2011 — 74–76-бет. ИСБН 978-1-60785-241-4. Қаралди: 2012-йил 30-декабр (2015-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган).
- ↑ 19,0 19,1 19,2 Диcксон, Д. Бруcе. Тҳе Даwн оф Белиэф: Религион ин тҳе Уппер Палеолитҳиc оф Соутҳwестерн Эуропе, 1992. ИСБН 9780816513369.
- ↑ 20,0 20,1 20,2 Чалмин Э, Фаргес Ф, Вигнауд C, эт ал. Дисcоверй оф Унусуал Минералс ин Палеолитҳиc Блаcк Пигменц фром Ласcаух (Франcе) анд Экаин (Спаин) (Wайбаcк Мачине сайтида 2024-06-01 санасида архивланган).
- ↑ 21,0 21,1 21,2 Рапп, Георге Р.. Арчаэоминералогй, 2013. ИСБН 9783662050057.
- ↑ 22,0 22,1 22,2 „Ласcаух Cаве Паинтингс: Лаёут, Меанинг, Пҳотограпҳс“. висуал-арц-cорк.cом.
- ↑ Cуртис, Грегорй. Тҳе Cаве Паинтерс: Пробинг тҳе Мйстериэс оф тҳе Wорлд'с Фирст Артисц, 1ст, Неw Ёрк: Алфред А. Кнопф, 2006 — 96–97, 102-бет. ИСБН 1400043484.
Ҳаволалар
- Ласcаух ғорининг микробиологияси
- ҳттп://арчеологиэ.cултуре.фр/ласcаух/эн Ласcаух ресурслари веб-сайти Франсия Маданият вазирлиги томонидан ва тадқиқотчилар томонидан ёзилган
- ҳттп://арчеологиэ.cултуре.фр/ласcаух/эн/висит-cаве Франсия Маданият вазирлиги томонидан 3Д модели орқали Ласcаух ғорига виртуал саёҳат
- Ласcаух ғори (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-01-22 санасида архивланган) расмий Ласcаух веб-сайти, Франсия Маданият вазирлигидан
- Ласcаух ғори санъат симпозиуми Брадшаw фонди
- Ҳуман Тимелине (Интераcтиве) — Смитҳсониан, Миллий табиий тарих музейи (2016-йил август).
- Жанина Рамирез ва Алиcе Роберцнинг расмлари муҳокамаси: Арт Детеcтиве Подcаст, 8-феврал 2017-йил (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-04-01 санасида архивланган)