Латҳйрус белиненсис, шунингдек, Белин нўхати[2] номи билан ҳам танилган, Бурчоқдашлар оиласига тегишли Латҳйрус туркумига мансуб тур.

Латҳйрус белиненсис
Илмий таснифлаш
Олам О'симлик
Юксак о'симликлар
Гулли ўсимликлар
Икки паллалилар
Оила Бурчоқдошлар
Кичик оила Фабоидеаэ
Туркум Латҳйрус
Тур
Л. белиненсис
Бинар номи
Латҳйрус белиненсис

Н.Махтед & Гойдер
Тҳе ранге оф Латҳйрус белиненсис.

У Туркия ботаниклари Нигел Махтед ва Давид Жоҳн Гойдер томонидан 1987-йилда кашф этилган[3].

Л. белиненсис 2012-йилда ИУCН томонидан дунёдаги йўқолиб кетиш хавфи остида турган юзлаб турлар қаторига киритилган[4].

Тавсиф

Л. белиненсис — бир йиллик тоғда ўсадигаб ўсимлик. Кўтарилиш учун қулай жойлар мавжуд бўлганда, пояларнинг баландлиги 50 — 200 см га этади[5]. Барглари иккита варақчали[5]. Ўсимлик ёзда июндан августгача гуллайди ва гуллар кучли ҳидга эга[6]. Гуллар кичик, одатда кенглиги 2,5 см ёки ундан кам[6]. Гулнинг пастки ярмида сариқ, юқори ярмида тўқ сариқ ва қизил томирлар мавжуд[5].

Тарқалиши ва ўсиш жойи

Л. белиненсис Туркияда ўсувчи эндемик тур ҳисобланади[7]. У Анталия вилоятида ўсади[8]. Уларнинг ёввойи популяцияси Белин қишлоғи четидаги 2 км²[9] майдон билан чекланган[10]. Денгиз сатҳидан 560 метр баландликдаги мо''тадил яйловлар ва бутазорлардаги тошлоқ, оҳактошли тепаликларда о'сади[11]. Шунингдек, у қабристонлар,[11] йўлларнинг четлари, темир йўллар ва ҳайдаладиган ерлар орасидаги чеккалар каби сунъий яшаш жойларида ўсиши маълум[11]. Шунингдек, у камдан-кам учрайдиган манзарали ўсимлик сифатида боғларда табиий ҳудуддан ташқарида ўстирилади[12].

Таҳдидлар

Л. белиненсиснинг ёввойи популяцияси фақат битта ҳудудда жойлашганлиги сабабли хавф остида[13]. У дастлаб топилган ер чорва моллари томонидан жуда кўп топталган, бу эса Л. белиненсиснинг омон қолишига жиддий таъсир қилади[13]. Полиция биносини қуриш жараёнида кўплаб турларнинг асл яшаш жойлари ҳам йўқ қилинган[13]. Қолган яшаш жойларининг кўп қисмини ўсимликларга соя соладиган игнабаргли дарахтлар эгалланган[13].

Латҳйрус одоратус билан дурагайлаш

Ширин нўхат (Латҳйрус одоратус) 17-асрдан етиштирила бошланган[14]. Кўплаб турли хил рангдаги навлар боғбонлар томонидан танлаб етиштирилган: пушти, қизил, бинафша, оқ, тўқ сариқ ва кўк[15]. Ҳар доим орзу қилинган, аммо эришиб бўлмайдиган ранглардан бири сариқ ширин нўхат эди[16]. Сариқ гулли ўсимликни яратиш ишлари муваффақиятли бўлмаган. Кўплаб уринишлардан кейин ҳам ҳаётга лаёқатли насл олинмаган[17]. Янги кашф этилган Белин нўхати (Л. белиненсис) морфологик жиҳатдан ширин нўхатга (Л. одоратус) жуда ўхшайди ва гулида сариқ пигмент ҳам мавжуд. Бу уни дирагайлаш учун яхши номзодга айлатирган[17].

Дурагайлаш биринчи марта ўсимлик селекционери доктор Кеитҳ Ҳаммет томонидан амалга оширилган[17]. Гибридлар дастлаб эмбрё ресcуэ техникаси орқали яратилган[18][19]. Ф1 дурагайлари пушти гулларга эга бўлиб, ўз-ўзидан стерил бўлган[17]. Селексионерлар сариқ ширин нўхат этиштириш умидида бекросс чатиштиришни давом эттиришмоқда[17][20][21].

Гибрид навлар

Сариқ ширин нўхатни яратишга уриниш жараёнида турли хил янги рангга эга ширин нўхат ранглари яратилган. Гибрид штаммлар баъзан Латҳйрус х ҳамметтии деб аталади[22].

Гибрид навларга мисоллар[23]
Исм Тавсиф
Блу Шифт Гуллар бинафша рангда гуллайди, кейин кўк рангга киради.
Блуэ Веин Гуллар ўрик рангида гуллайди, кейин тўқ кўк томирлари билан оч тўқ сариқ рангга киради.
„Эреwҳон“ Гуллар тескари икки рангли лаванта стандартлари ва бинафша қанотлари билан.
Паинтед Порcелаин Гуллар крем рангда, барглари пушти пушти қирраларга эга.
Порлоcк Гуллар тўқ қизил рангга эга, қанотлари бинафшаранг, томирлари бор.
Турқуоисе Лагоон Гуллар оч пушти рангдан бошланади, аммо пишиб, фируза рангга айланади.

Галерея

Манбалар

  1. ↑ [1] ИУCН Ред лист энтрй
  2. ↑ „Латҳйрус белиненсис Белин Пеа“. www.укwилдфлоwерс.cом (2018). Қаралди: 2022-йил 23-март.
  3. ↑ [1] ИУCН Ред лист энтрй
  4. ↑ „Приcелесс ор wортҳлесс?“. порталс.иуcн.орг (2012). Қаралди: 2022-йил 24-март.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Н. Махтед & Д.Ж. Гойдер 1988 А неw спеcиэс оф Латҳйрус сеcт. Латҳйрус фром Туркей. Кеw Буллетин 43(4): 711-713
  6. ↑ 6,0 6,1 „Латҳйрус белиненсис 'Голдмине'“. норфолкcоттагегарден.cо.ук (2022-йил 23-март). Қаралди: 2022-йил 23-март.
  7. ↑ „Латҳйрус белиненсис“. поwо.сcиэнcе.кеw.орг (2022-йил 23-март). Қаралди: 2022-йил 23-март.
  8. ↑ „Раре плант оф тҳе монтҳ: Жуне 2017“. плантҳеритаге.wордпресс.cом (2017). Қаралди: 2022-йил 23-март.
  9. ↑ Махтед, Ҳунтер, Рíос, Нигел, Даннй, Родомиро Ортиз. Плант Генетиc Cонсерватион. Cамбридге Университй Пресс, 2020 — 147-бет. ИСБН 9781108907774. 
  10. ↑ „Приcелесс ор wортҳлесс?“. порталс.иуcн.орг (2012). Қаралди: 2022-йил 24-март.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 „Белин Сwеэт Пеа“. www.иуcнредлист.орг (2022-йил 23-март). Қаралди: 2022-йил 23-март.
  12. ↑ „Сwеэт Пеа (Латҳйрус белиненсис)“. гарден.орг (2022-йил 23-март). Қаралди: 2022-йил 23-март.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 Махтед, Ҳунтер, Рíос, Нигел, Даннй, Родомиро Ортиз. Плант Генетиc Cонсерватион. Cамбридге Университй Пресс, 2020 — 147-бет. ИСБН 9781108907774. 
  14. ↑ Равен, Сараҳ. „Тҳе Сwеэт Пеа“. Тҳе Телеграпҳ (2010-йил 4-август). Қаралди: 2022-йил 17-апрел.
  15. ↑ „Сwеэт пеас (аннуалс)“. www.рҳс.орг.ук (2022-йил 17-апрел). Қаралди: 2022-йил 17-апрел.
  16. ↑ Эдwардс. „Девелопинг а еллоw сwеэт пеа“. www.дркеитҳҳамметт.cо.нз (2014). Қаралди: 2022-йил 17-апрел.
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 Эдwардс. „Девелопинг а еллоw сwеэт пеа“. www.дркеитҳҳамметт.cо.нз (2014). Қаралди: 2022-йил 17-апрел.
  18. ↑ [2] (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-09-02 санасида архивланган) Б.Г. Муррай, К.Р.W. Ҳамметт. Неw Сwеэт Пеа (Латҳйрус Одоратус) Cултиварс Виа Интерспеcифиc Ҳйбридизатион wитҳ Wилд Латҳйрус Спеcиэс
  19. ↑ [3] К. Р. W. Ҳамметт, Б. Г. Муррай, Кеннетҳ Р. Маркҳам анд И. C. Ҳаллетт. Интерспеcифиc Ҳйбридизатион бетwеэн Латҳйрус одоратус анд Л. белиненсис
  20. ↑ [4] (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-03 санасида архивланган) Кеитҳ Ҳамметт. Тҳе арт оф плант бреэдинг
  21. ↑ [5][сайт ишламайди] Даwн Эдwардс. Девелопинг а еллоw сwеэт пеа
  22. ↑ Ҳоббс, Жаcк. „Роcк стар оф тҳе плант бреэдинг wорлд ис а Киwи wҳо ис сwеэт он сwеэт пеас“. Стуфф лтд (2018-йил 4-ноябр). Қаралди: 2022-йил 17-апрел.
  23. ↑ Эдwардс. „Девелопинг а еллоw сwеэт пеа“. www.дркеитҳҳамметт.cо.нз (2014). Қаралди: 2022-йил 17-апрел.Эдwардс, Даwн (2014). „Девелопинг а еллоw сwеэт пеа“ (ПДФ). www.дркеитҳҳамметт.cо.нз. Ретриэвед 2022-04-17.