Laylo Badirbeyli
| Лайло Бадирбейли озарб. Лейла Бəдирбəйли | |
|---|---|
| Файл:Лайло Бадирбейли.жпг | |
| Туғилган пайтидаги | Лайло Агалар қизи Бадирбейли |
| Таваллуд санаси | 8 январ 1920 |
| Таваллуд жойи | Боку, ОДР |
| Вафот санаси | 23-ноябр 1999-йил (79 ёшда) |
| Вафот жойи | Боку, Озарбайжон |
| Дафн этилган жой | Фахрий хиёбон |
| Фуқаролиги | |
| Йўналиш | Актёр |
| Миллати | озарбайжон |
| Мукофотлари | |
Бадирбейли Лайло Агалар қизи — Озарбайжон театр арбоби, Озарбайжон ССР халқ артисти (1959), СССР (1946) ва Озарбайжон ССР (1972) Давлат Мукофотлари лауреати. 1937-1942-йилларда Озарбайжон Давлат Филармониясининг ашула ва рақс ансамбли солисти, 1942-1975-йилларда Озарбайжон академик давлат драма театрида ишлаган.
Ҳаётий
Лайло Бадирбейли 1920-йил 8 январда Бокуда туғилган. Онаси Бика хоним Шамкирда Мусо хоннинг қизи, отаси Агалар ака ўша вилоятнинг қишлоқ ариларидан эди. 1918-йилда сингиллари билан Ганжага ва у эрдан Бокуга олиб кетилган Бика хоним ўша пайтда 12-13 ёшда эди.
Лайлонинг отаси Агалар кўп-йиллар давомида ҳарбий хизматда бўлган ва ҳатто полковник даражасига кўтарилган. Озод қилинганидан кейин у алоқа коллежи, кейин Энергия коллежи директори бўлиб ишлаган ва 90 ёшида вафот этган. Онаси Бика хоним Шамкир вилоятининг Даллар қишлоғида.
Кичик Лайло болалигини Бокуда ёки аниқроғи Эски шаҳарда ўтказди. Оила оталарининг иши туфайли Бокуга кўчиб кетган ва кейинчалик бу шаҳарда истиқомат қилишган. Лайло Бадирбейлининг онаси Бика хоним унинг санъатга келишида катта рол ўйнаган. Шундай қилиб, ўша-йилларда Али Байрамовнинг клубидаги аёллар клубига борган Бика хоним катта қизи Лайлони ўзи билан бирга олиб кетди. Рақс — келажакка таниқли актрисанинг рақсга бўлган қизиқиши ошкор бўлган биринчи майдон. Шундай қилиб, ташқи қиёфаси ва рақс маҳорати бошқача бўлган Бадирбейли Давлат Филармониясига таклиф этилади. У биринчи оилавий ҳаётини ҳамкасби ва ҳамкасби, раққоса Фараж Жаванширов билан қуради. Лайло ўша пайтда 16 ёшда эди. Бир-йил ўтгач, раққоса, ўғлининг онаси, бўлажак актриса, ўз ишини ташламайди ва саҳнада чиқишни давом эттиради.
Лайло Бадирбейли 1936-йилда 16 ёшида Фараж Жаваншировга уйланди. 1937-йилда унинг ўғли Жаваншир туғилди. Хозирги кунда Жаваншир Жаванширов рафиқаси Элмира Жаванширова билан Лайло болалигида Фаввора майдонида жойлашган уйда яшайди.
Аммо Лайло ва Фаражнинг оилавий ҳаёти узоқ давом этмади ва бир неча-йил ўтгач улар ажрашишди. 1942-йилда у Лайло Комил Аслановага уйланди. 1947-йилда биринчи қизи Лала туғилди. 1964-йилда уларнинг иккинчи қизи Бика туғилди. Комил Асланов хорижий мамлакатда автоҳалокатда ҳалок бўлди. Ҳодисадан бир-йилча вақт ўтмай, унинг катта қизи Лалани Қўғирчоқ театри олдида машина уриб юборди. Ушбу икки йўқотиш Лайло Бадирбейлига жуда ёмон таъсир қилади[1].
Филармонияда ишлаган-йиллари давомида „Миррор“ ва „Боку чироқлари“ филмларида рол ижро этган Лайло Бадирбейли 1941-йилда 21 ёшида Озарбайжон Давлат Фкадемик Миллий Драма театрига таклиф қилинди. 33-йил давомида у ушбу санъат маъбади саҳнасида турли хил аёл образларини яратди. Лайло Бадирбейлининг Озарбайжон театрини ривожлантиришга қўшган ҳиссаси доимо ёдга олинади. У миллий театримиз Сара („Ялтироқ гуллар“), Солмаз („Оловли келин“), Шаршара („Ёлғон“), Десдемона („Отелло“), Лиса („Тирик ўликлар“), Нармина („Кўз шифокори“) яратди ва бошқа шу каби тасвирлар маданий тарихимизнинг олтин саҳифаларини ёзди.
Кинода иккита роли бўлса-да, Узейир Ҳажибейли бу таниқли хонимнинг порлашида катта рол ўйнайди. Шундай қилиб, 1945-йилда „Аршин мал алан“ филмини суратга олиш пайтида Рза Таҳмасиб Гулчоҳра ролига чиройли кўринишга эга қизни қидирмоқда. Узейир Ҳажибейлининг тавсияси билан Лайло Бадирбейли ушбу ролга тасдиқланган.
Албатта, Лайло Бадирбейлининг Озарбайжон киноси ривожига қўшган ҳиссаси нафақат Гулчоҳра билан боғлиқ. Иқтидорли актриса 50 га яқин филмларда унутилмас ва унутилмас образларни яратди, жумладан „Сабуҳи“, „Фатали хон“, „Дели Кур“, „Севил“, „Унинг катта юраги“, „Дервиш Париж портлайди“.
„Чиройли Озарбайжон“ лақабли актриса 1999-йил 23 ноябрда вафот этди ва Фахрийлар хиёбонига дафн қилинди.

Лайло Бадирбейли 1999-йил 23-ноябрда вафот этди. Озарбайжон Республикаси Президентининг буйруғига биноан марҳумни дафн этиш билан боғлиқ барча харажатлар давлат ҳисобидан тўланди ва дафнни ташкил қилиш учун Давлат комиссияси тузилди[2].
Лайло Бадирбейли Бокудаги Фахрийлар хиёбонига дафн қилинди.
Ижодий фаолият
Лайло Бадирбейли 16 ёшигача филармонияда яккахон бўлиб ишлаган. Унга шахсан рақслар туширилган. „Ўйинчоқ“ ва Алибаба Маммадовнинг „Бирма-бир, битта“ рақслари унга мўлжалланган. Филармонияда ишлаган-йилларида у „Кўзгу“ филмида рол ўйнаган. 1941-йилда у Озарбайжон Давлат Академик Драма Театрига таклиф қилинди. Унинг биринчи спектакли Расул Рзанинг „Вафа“ асари эди.
„1945“-йилда „Аршин мал алан“ филми суратга олинади. Лайло Бадирбейли Узейир Ҳажибеёвнинг таклифи ва ташаббуси билан суратга олинди.
Хотира
Озарбайжон Республикаси Президенти Илҳом Алиевнинг 2007-йил 13 февралдаги буйруғига биноан Озарбайжон халқ артисти Лайло Агалар қизи Бадирбейли хотирасини абадийлаштириш мақсадида Бокуда (Шамси Бадалбейли кўчаси, 84) Озарбайжон халқ рассоми Лайло Бадирбейли яшаган бинода ёдгорлик лавҳаси ўрнатилди.
2019-йил 29 декабрда Озарбайжон Президенти Лайло Бадирбейлининг 100-йиллигини нишонлаш тўғрисида фармон имзолади[3].
Мукофотлар
Театр соҳасидаги роллар
- Десдемона (Отелло, Уилям Шекспир)
- Нармина (Офталмолог, И. Сафарли)
- Солмаз (Оловли келин, Жафар Жаббарли)
- Лиса (Тирик ўлик, Лео Толстой)
- Фахранде (Қўшиқ тоғларда қолди, Илёс Эфендиев)
Филмоқрафия
- Аршин мал алан — Гулчоҳра
- Асиф, Васиф, Агасиф (филм, 1983)
- Айгüн (филм, 1960)
- Озарбайжон киноси-80 (филм, 1996)
- Беш дақиқалик консерт (филм, 1941)
- Бизнинг кўчамиз (филм, 1961)
- Бизнинг кўчамизнинг ўғиллари (филм, 1973)
- Ажойиб ҳаёт лаҳзалари (филм, 2006)
- Чўпонлар изидан (филм, 1974)
- Ярамас тўда (филм, 1937)
- Дели Кур (филм, 1969)
- Дарвеш Парижни портлатмоқда (филм, 1976)
- Анвар Ҳасанов. Етти ўғилдан бири (филм, 2007)
- Фатали хон (филм, 1947)
- Кема соати сири (филм, 1983)
- Ёш аёл кишиси (филм, 1988)
- Гилос дарахти (филм, 1972)
- Учрашув (филм, 1955)
- Гўзаллик тимсоли … Лайло Бадирбейли (филм, 2014)
- Бир кун … (филм, 1976)
- Интизар (филм, 1969)
- Одамнинг сўзи (филм, 1987)
- Соялар судралмоқда (филм, 1958)
- Гўрўғли (филм, 1960)
- Қонли майдон (филм, 1985)
- Газалхон (филм, 1991)
- Маэстро Ниязи (филм, 2007)
- Мен у қадар чиройли эмас эдим (филм, 1968)
- Мен қўшиқ қўшяпман (филм, 1979)
- Муқаддас хонада ёнаман (филм, 1991)
- Эртаклар дербенти (филм, 2006)
- Неҳремли қиз (филм, 2002)
- Ўша дунёнинг саломи (филм, 1991)
- У бўлмасин, бу бўлсин (филм, 1956)
- Унинг катта юраги (филм, 1958)
- Прима (филм, 1992)
- Севил (филм, 1970)
- Сабуҳи (филм, 1941) — Тубу
- Совға (филм, 1942)
- Тузоқ (филм, 1990)
- Мен ўз қалъамни қурдим (филм, 1997)
- Узейир ҳаёти (филм, 1981)
- Вулканга қарши (филм, 1977)
Эслатмалар
- ↑ Мəşҳурларıн аилə фаcиəлəри, 2016-01-26да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2020-08-29
- ↑ „Халқ артисти Лейла Бəдирбəйлинин дəфнинин тəşкили üзрə Дöвлəт комиссиясı ҳаққıнда“ Азəрбайcан Республикасı Президентинин 23 ноябр 1999-cу ил 273 нöмрəли Сəрəнcамı[сайт ишламайди] (Озарбайжонча)
- ↑ Пресидент.Аз. „Лейла Бəдирбəйлинин 100 иллийинин қейд эдилмəси ҳаққıнда Азəрбайcан Республикасı Президентинин Сəрəнcамı“ (аз). Пресидент.аз (2019-йил 29-декабр). Қаралди: 2019-йил 30-декабр.
- ↑ Əдəбийят, инcəсəнəт вə архитектура саҳəсиндə 1972-cи ил Азəрбайcан ССР Дöвлəт мüкафатларıнıн верилмəси ҳаққıнда Азəрбайcан КП МК-нıн вə Азəрбайcан ССР Назирлəр Советинин 1972-cи ил тарихли Қəрарı (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-09-25 санасида архивланган) — анл.аз сайтı
- ↑ „70 - Л. А. Бəдирбəйлинин "İстиқлал" ордени илə тəлтиф эдилмəси ҳаққıнда“. э-қанун.аз. 2016-йил 10-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 1-май.
Манба
- „Болгария журнали ёзади…“ // Адабиёт ва санъат — 1964-йил.
- Лайло Бадирбейли[сайт ишламайди]
- Лайло Бадирбейли (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-11-30 санасида архивланган)
- Лайло Бедирбейли — Таржимаи ҳол
- Озарбайжон Республикаси Маданият вазирлиги. Ж. Жаббарли номидаги „Озарбайжонфилм“ киностудияси. Ойдин Казимзаде. Бизнинг „Азерфилм“. 1923-2003-йиллар. Боку: Таржимон, 2004.- 56 бет 53; 276.
- „Саҳнамизнинг Лайлоси“ //Республика. — 2011- 1 январ.
- Гўзал Озарбайжон: Лайло Бадирбейли //Скреэн-аир.- 2015.- 9 январ.- П.6.
- Асгаров, Ҳ. Гўзаллик таржимони //Маданият.- 2015.- 23 январ.- П.11.
- Атиргул юзи билан … Лайло „Гўзал Озарбайжон“ деб ном олган актрисанинг туғилганидан 95-йил ўтди //Эхпресс.- 2015.- 10-12 январ.- б. 21.
- Халқ артисти Лайло Бадирбейли таваллудининг 95-йиллиги якунланди // 525-чи газета.- 2015.- 9 январ.- С. 7; Cредо.- 2015.- 9 январ.- б. 16.
- „У яратган филмлар ва у ўйнаган роллар эски эмас, улар унутилмайди“ // Уч нуқта.- 2015.- 22 январ.- С. 13.