Lazar Kaganovich
Лазар Моисеевич Каганович, шунингдек Каханович (1893-йил 22-ноябр – 1991-йил 25-июл), совет сиёсатчиси ва бошқарувчиси, Иосиф Сталиннинг асосий шерикларидан бири эди. У Сталиннинг ҳокимият тепасига келишига ёрдам бергани ва Сталин режимига нисбатан қўпол муносабатда бўлганлиги билан машҳур. Замонавий Украинада яҳудий Моисеи Бенович Каганович ва Геня Иосифовна Дубинскаянинг (1860-1933) оилада туғилган. Оиладаги 13 фарзанддан 6 нафари вафот этган. Лазардан ташқари унинг укалари Исроил Каганович (1884-1973) (СССР Сут ва гўшт саноати вазирлигининг Чорвачилик Бош бошқармаси бошлиғи); Михаил Каганович (1888–1941) (СССР авиация саноати халқ комиссарлиги бошлиғи); Юлий Каганович (1892–1962)(КПСС Горкий вилоят қўмитасининг 3-котиби); Арон Моисеэвич Каганович (?-1960-йиллар) ва синглиси Рачел Моисеэвна Каганович (турмуш қургандаги фамилияси Лацман), эри билан Чернобилда яшаган ва 1926-йилда вафот этган (Киев дафн этилган). Каганович поябзалчи бўлиб ишлаган ва болшевиклар аъзоси бўлиб, 1911-йилда партияга қўшилган. Ташкилотчи сифатида Каганович 1910-йиллар давомида Юзовка (Донецк), Саратов ва Белоруссияда фаол бўлган ва 1917-йил октябр инқилоби пайтида Белоруссиядаги қўзғолонга раҳбарлик қилган. 1920-йилларнинг бошларида Туркистонда совет ҳокимиятининг мустаҳкамланишига ёрдам берди. 1922-йилда Сталин Кагановични Коммунистик партиянинг ташкилий ишларига мас’ул этиб тайинлади ва бу орқали у Сталинга партия бюрократияси устидан назоратни мустаҳкамлашга ёрдам берди. Каганович 1924-йилда Марказий Комитетнинг тўлиқ аъзоси, 1925-йилда Украина Коммунистик партиясининг биринчи котиби, 1930-йилда Марказий Қўмита котиби, шунингдек, Сиёсий бюро аъзоси бўлди.
| Лазар Каганович | |
|---|---|
Лазарь Моисеевич Каганович | |
|
СССР Алоқа халқ комиссари ва Совет Иттифоқи Коммунистик партияси (болшевиклар) Марказий Қўмитаси Сиёсий бюроси аъзоси Л. М. Каганович | |
|
Мансаб даври 1938-йил 21-август – 1957-йил 29-июн | |
| Ҳукумат бошлиғи |
Иосиф Сталин Николай Булганин Вячеслав Молотов Георгий Маленков Никита Хрушчёв |
|
Мансаб даври 1930-йил 13-июл – 1957-йил 29-июн | |
|
Мансаб даври 1956-йил 3-сентябр – 1957-йил 10-май | |
| Ўтмишдоши | Павел Юдин |
| Вориси | Иван Гришманов |
|
Мансаб даври 1955-йил 24-май – 1956-йил 6-июн | |
| Ўтмишдоши | лавозим таъсис этилган |
| Вориси | Александр Волков |
|
Мансаб даври 1948-йил 9-январ – 1952-йил 10-октябр | |
| Ўтмишдоши | лавозим таъсис этилган |
| Вориси | Иван Кабанов |
|
Мансаб даври 1947-йил 3-март – 1947-йил 26-декабр | |
| Ўтмишдоши | Никита Хрушчёв |
| Вориси | Никита Хрушчёв |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
22-ноябр 1893-йил Кабани, Радомислский уезди, Киев губернияси, Россия империяси |
| Вафоти |
25-июл 1991-йил (97 ёшда) Москва, СССР |
| Сиёсий партияси | РКП (б) (1911—1961) |
| Дини | Атеизм |
| Мукофотлари |
|
| Дафн этилган жойи | Новодевиче қабристони |
| Имзоси |
|
Каганович Буюк тозалаш даврида асосий рол ўйнади, ўн минглаб одамларнинг ўлимига олиб келган 180 дан ортиқ рўйхатларни шахсан имзолади. Шафқацизлиги учун у „Темир Лазар“ лақабини олди. 1930-йилларнинг ўрталаридан бошлаб Каганович темир йўл, оғир саноат ва нефт саноати халқ комиссари бўлиб ишлаган.
Иккинчи жаҳон уруши даврида Каганович Шимолий Кавказ ва Закавказ фронтлари комиссари бўлган. Урушдан сўнг, турли саноат лавозимларида хизмат қилишдан ташқари, Каганович Совет ҳукумати раҳбарининг ўринбосари бўлди . 1953-йилда Сталин ўлимидан сўнг у тезда таъсирини йўқотди. 1957-йилда Никита Хрушчевга қарши муваффақияциз давлат тўнтаришига уринишдан сўнг Каганович Президиум ва Марказий Қўмита аъзоларидан истеъфога чиқишга мажбур бўлди. 1961-йилда у партиядан чиқариб юборилди ва умрини Москвада нафақахўр сифатида ўтказди. Вафот этганига қадар, у омон қолган сўнгги эски болшевиклардан эди[1].
Ёшлик йиллари
Каганович 1893-йилда Россия империясининг Киев губернаторлиги, Радомишл уезди,[2] қишлоғида (ҳозирги кунда Киэв вилояти, Вишгород тумани, Диброва, Украина) яҳудий оиласида туғилган. Гарчи „ақидапараст кузатувчи“ оиладан бўлмаса ҳам, Кагановичнинг сўзларига кўра, у уйда яҳудий тилида гапиришган[3].
Тахминан 1911-йилда у болшевиклар партиясига қўшилди (унинг акаси Михаил Каганович 1905-йилда аъзо бўлган)[4]. Сиёсий фаолиятининг бошида, 1915-йилда Каганович ўзи ишлаган поябзал фабрикасида коммунистик ташкилотчи бўлди[4]. Ўша йили у ҳибсга олиниб, Кабанига қайтариб юборилди[4].
Инқилоб ва фуқаролар уруши
1917-йил март ва апрел ойларида у Кўнчилар уюшмаси раиси ва Юзовка Совети раисининг ўринбосари бўлиб ишлаган. 1917-йил май ойида у Саратовдаги болшевиклар ҳарбий ташкилотининг раҳбари бўлди ва 1917-йил августда у Болшевиклар партиясининг Белоруссиядаги Полесский қўмитасининг раҳбари бўлди. 1917-йил октябр инқилоби пайтида у Гомелдаги қўзғолонни бошқарган.
1918-йилда Каганович Қизил Армия тарғибот бўлимининг комиссари бўлиб ишлади. 1918-йил майдан 1919-йил августгача у Нижний Новгород губернаторлигининг Исполком (қўмитаси) раиси бўлган. 1919—1920-йилларда Воронеж губернаторлиги губернатори лавозимида ишлаган . 1920—1922-йилларда у Туркманистонда болшевикларнинг маҳаллий мусулмон қўзғолончиларига (босмачилар) қарши кураши етакчиларидан бири сифатида, шунингдек, маҳаллий мухолифатга қарши навбатдаги жазо экспедицияларига қўмондонлик қилган.
Коммунистик функсионер
1922-йил май ойида Сталин Коммунистик партиянинг Бош котиби бўлди ва дарҳол Кагановични ўз аппаратига котибиятнинг ташкилий бюроси ёки орган бюросига раҳбарлик қилди. Бу бўлим Коммунистик партия аппаратидаги барча топшириқлар учун жавобгар эди. У ерда ишлаган Каганович Сталин тарафдорларини Коммунистик партия бюрократиясида муҳим ишларга жойлаштиришга ёрдам берди. Бу лавозимда у ўзининг катта меҳнат қобилияти ва Сталинга шахсий садоқати билан машҳур бўлди. У очиқчасига Сталиннинг ҳар қандай буйруғини бажаришини айтди, бу ўша пайтда янгилик эди.
1924-йилда Каганович бир йил олдин биринчи марта номзод сифатида сайланганидан кейин Марказий Қўмитанинг тўлиқ аъзоси бўлди. 1925-йилдан 1928-йилгача Каганович Украина ССР Коммунистик партиясининг биринчи котиби бўлган. Унга „украинизация“ яъни ўша пайтда Украина коммунистик халқ кадрларини шакллантириш вазифаси берилди. У шунингдек, коллективлаштириш ва қулоқларни (бой деҳқонларни) иқтисодий бостириш сиёсатини амалга ошириш вазифасини олди. У „қулоқларнинг социализмга тинч қўшилиши“ тарафдори бўлган Николай Бухариннинг мўтадил сиёсатига қарши чиқди. 1928-йилда кўплаб норозилик намойишлари туфайли Каганович бошқарувига қарши, Сталин Кагановични Украинадан Москвага кўчиришга мажбур бўлди ва у ерда у 1939-йилгача ишлаган Коммунистик партия Марказий Қўмитасининг котиби лавозимига қайтди. Котиб сифатида у Сталиннинг мамлакатнинг ягона раҳбари бўлишига умид қилиб, Коммунистик партия ичидаги сўл ва ўнг мухолифатга қарши курашини маъқуллади. 1933—1934-йилларда у Партия аъзолигини текшириш комиссиясининг раиси (Централная комиссия по проверке партийних рядов) бўлиб ишлаган ва Сталинга қарши мухолифатга алоқадор бўлган ҳеч кимнинг Коммунистик партия аъзоси бўлиб қолишига йўл қўйилмаслигини шахсан таъминлаган. 1934-йилда Коммунистик партиянинг ХВИИ сездида Каганович Ҳисоб қўмитасига раислик қилди. У Марказий Қўмитадаги лавозимларга овоз беришни сохталаштириб, Сталин номзодига қарши 290 овозни ўчириб ташлади. Унинг ҳаракатлари Сталинни Сергей Киров ўрнига Бош котиб этиб қайта сайланишига олиб келди. Қоидаларга кўра, камроқ мухолиф овоз олган номзод Бош котиб бўлиши керак. Каганович сохталаштиришдан олдин Сталин 292, Киров эса атиги 3 та қарши овоз олган. Бироқ, „расмий“ натижа (Кагановичнинг аралашуви туфайли) Сталинни атиги иккита қарши овоз билан кўрди (Радзинский, 1996).
1930-йилда Каганович Совет Сиёсий бюроси аъзоси ва Москва Коммунистик партияси обкомининг биринчи котиби (1930-1935). Кейинчалик у Коммунистик партиянинг Москва Горкомини бошқарган (1931–1934). У, шунингдек, Сталиннинг кўплаб иқтисодий сиёсатини, шу жумладан қишлоқ хўжалигини коллективлаштириш ва саноатлаштиришни амалга оширишни назорат қилди. Бу даврда у шаҳарнинг кўплаб энг қадимги ёдгорликларини, шу жумладан Нажоткор Масиҳ соборини йўқ қилишни ҳам бошқарган[5]. 1932-йилда у Иваново-Вознесенскда ишчиларнинг иш ташлашини бостиришга раҳбарлик қилди.
Москва метроси
1931-йил 15-июнда Бутуниттифоқ Коммунистик партияси (болшевиклар) Марказий Қўмитасининг Пленумида Москва шаҳар партия қўмитасининг биринчи котиби Лазар Кагановичнинг маърузасидан сўнг, шаҳардаги транспорт ҳолатини яхшилаш ва трамвай линияларини қисман енгиллаштириш мақсадида Москва метросини қуриш тўғрисида қарор қабул қилинди.
1930-йилларда Каганович – лойиҳа менежерлари Иван Кузнецов ва кейинчалик Исаак Сегал билан бирга – 1955-йилгача ўзидан кейин " Метрополитен имени ЛМ Кагановича " номи билан машҳур бўлган биринчи совет метроси – Москва метросининг қурилишини ташкил қилди ва бошқарди.
1941-йил 15-октябрда Л. М. Каганович Москва метросини ёпиш ва 3 соат ичида стратегик муҳим обект сифатида уни йўқ қилиш бўйича таклифлар тайёрлаш тўғрисида буйруқ олди. Метро вайрон қилиниши, қолган вагонлар ва жиҳозлар олиб ташланиши керак эди. 1941-йил 16-октябр куни эрталаб, Москвада ваҳима бўлган куни метро биринчи марта очилмади. Бу Москва метроси тарихида ишламаган ягона кун эди. Кечқурун метрони йўқ қилиш буйруғи бекор қилинди.
1955-йилда, Сталин вафотидан сўнг, Москва метроси энди Каганович номини олмаслиги тўғрисида қарор чиқарилди.
1932-33-йиллардаги очарчилик учун жавобгарлик

Каганович (Вячеслав Молотов билан бирга) 1930-йилдаги БутунУкраина партия конференсиясида қатнашди ва 1932-33-йиллардаги очарчиликка (Украинадаги Голодомор деб номланувчи) таъсир кўрсатган коллективлаштириш сиёсатини амалга ошириш вазифасини олди. Шунга ўхшаш сиёсат Совет Ўрта Осиё республикаси Қозоғистон, Кубан ўлкаси, Қрим, Қуйи Волга бўйи ва Совет Иттифоқининг бошқа қисмларига ҳам катта азоб-уқубатлар келтирди. Коммунистик партия Марказий Қўмитасининг эмиссари сифатида Каганович Украинага, СССРнинг марказий вилоятларига, Шимолий Кавказ ва Сибирга бориб, коллективлаштиришни тезлаштиришни талаб қилиб, қулоқларга қарши қатағонларни талаб қилди, улар одатда урушнинг секин ривожланишида айбланган. Адвокат ва „БМТ Геноцид Конвенсиясининг отаси“ Рафаэл Лемкин ўзининг „ Советларнинг Украинадаги геноциди“ асарида Голодоморни тоталитар тузумнинг геноциди деб таърифлаган[6].
2010-йил 13-январда Киев апелляция суди Каганович, Постйшев, Косиор, Чубар ва Совет Коммунистик партиясининг бошқа амалдорларини ҳалокатли Голодомор очлиги пайтида украиналикларга қарши геноцидда айбдор деб топди[7]. Улар жиноятчи сифатида айбдор деб топилган бўлса-да, иш Украина Жиноят-процессуал кодексининг 6-моддаси 8-бандига асосан дарҳол тугатилди[8]. Янги йил арафасида Украина Хавфсизлик хизмати судгача бўлган терговни тугатди ва ўз материалларини Украина Бош прокурорига топширди. Материаллар 250 жилддан ортиқ архив ҳужжатлари (Украина ичидан, шунингдек, чет элдан), гувоҳлар билан суҳбатлар ва Миллий фанлар академияларининг бир нечта институтларининг эксперт таҳлилларидан иборат. Бош прокурор Олександр Медведконинг таъкидлашича, ушбу материал Украинада геноцид содир этилганини исботлайди.
Темир Лазар

1935-йилдан 1937-йилгача Каганович темир йўлларда Нарком (вазир) бўлиб ишлаган. Буюк тозалашлар бошланишидан олдин ҳам у минглаб темир йўл маъмурлари ва раҳбарларини „диверсантлар“ сифатида ҳибсга олишни ташкил қилган.
1937-йилдан 1939-йилгача Каганович оғир саноат бўйича Нарком бўлиб ишлаган. 1939—1940-йилларда – у нефт саноатида Нарком бўлиб ишлаган. Унинг ҳар бир топшириғи интизомни яхшилаш ва Сталин сиёсатига риоя қилиш мақсадида ҳибсга олиш билан боғлиқ эди.
30-йиллар охиридаги барча партия конференсияларида у „чет эл жосуслари“ ва „диверсиячилар“ ни қидириш ва жиноий жавобгарликка тортишда саъй-ҳаракатларни кучайтиришни талаб қилиб, нутқ сўзлади. Сталин буйруғини бажаришдаги шафқацизлиги учун унга „Темир Лазар“ лақабини беришди. Катта террор даврида, 1936-йилдан бошлаб, Кагановичнинг имзоси 357 ҳужжатлаштирилган қатл рўйхатидан 188 тасида жойлашган[9].
Бу йилларда ҳалок бўлганларнинг кўпларидан бири Лазарнинг акаси, авиация саноати халқ комиссари Михаил Каганович эди. 1940-йил 10-январда Михаил Қозондаги 124-авиация заводининг директори лавозимига туширилди.1941-йил феврал ойида, Коммунистик партиянинг 18-конференсиясида Михаил, агар завод ўз квоталарини ўтказиб юборса, у партиядан чиқариб юборилиши ҳақида огоҳлантирилди.1941-йил 1-июнда Сталин Лазарга Михаилнинг „ўнг қанот билан бирлашаётганини“ эшитганини айтди. Хабар қилинишича, Лазар укасини ҳимоя қилиш учун Сталинга гапирмаган, лекин бу ҳақда уни телефон орқали хабардор қилган. Ўша куни Михаил ўз жонига қасд қилди[10].
Темир йўл комиссари лавозимида ишлаган вақтида Каганович ўлим рўйхатини имзолаш орқали 36 минг кишини ўлдиришда иштирок этган. Каганович шу қадар кўп темирйўлчиларни қириб ташлаган эдики, бир амалдор қўнғироқ қилиб, битта линия бутунлай учувчисиз эканлиги ҳақида огоҳлантирди[11].
Иккинчи Жаҳон уруши пайтида (СССРда Улуғ Ватан уруши деб аталади) Каганович Шимолий Кавказ ва Закавказ фронтларининг комиссари (Ҳарбий кенгаш аъзоси) эди. 1943-1944 – у яна темир йўллар бўйича Нарком бўлди. 1943-йилда унга Социалистик Меҳнат Қаҳрамони унвони берилди. 1944-йилдан 1947-йилгача Каганович қурилиш материаллари вазири бўлган.
Кейинги ҳаёти

Каганович доктриначи сталинчи эди ва Президиум аъзоси бўлиб қолган бўлса-да, 1953-йил март ойида Сталин вафотидан кейин у тезда ўз ўрнини йўқотди. 1957-йилда содиқ сталинчилар ва Хрушчевнинг бошқа мухолифлари: Молотов, Дмитрий Шепилов ва Георгий Маленков (партияга қарши гуруҳ деб аталадиган) билан бирга у ўзининг собиқ ҳимоячиси Хрушчевга қарши партиявий тўнтаришда қатнашди, уни танқид қилган. Кейинги икки йил ичида Сталин тобора қаттиққўл бўлиб кетди. Муваффақияциз тўнтариш натижасида Каганович Президиум ва Марказий Қўмита аъзоларидан истеъфога чиқишга мажбур бўлди ва Уралдаги кичик калий заводининг директори лавозимига тайинланди[12]. 1961-йилда Каганович партиядан бутунлай чиқариб юборилди ва Москвада яшайдиган нафақахўр бўлди. Унинг невараларининг хабар беришича, Марказий Қўмитадан бўшатилганидан кейин Каганович (у ўзининг феъл-атвори ва зўравонлиги билан машҳур эди) бошқа ҳеч қачон қичқирмаган ва фидойи бобога айланган[13].
1984-йилда унинг партияга қайта қабул қилиниши Молотов билан бир қаторда Сиёсий бюро томонидан кўриб чиқилди[14]. У умрининг сўнгги йилларида пенсионерлар билан домино ўйнади[15] ва совет оммавий ахборот воситаларининг Сталинга қилган ҳужумларини танқид қилди: „Биринчидан, Сталин рад этилди, энди у аста-секин социализм, Октябр инқилоби ва 2013-йилда судга тортилади[16] Ўлимидан сал олдин у юрак хуружига учради[17].
Каганович 1991-йил 25-июлда СССРнинг барҳам топиши билан якунланган воқеалар арафасида, 97 ёшида вафот этди. У Москвадаги Новодевичй қабристонига дафн этилган.
Кремл бўриси
1987-йилда америкалик журналист Стюарт Кахан “Кремлнинг бўриси: Совет Иттифоқининг қўрқув меъмори" Л. М. Кагановичнинг биринчи таржимаи ҳоли (Wиллиам Морроw & Cо) номли китобини нашр этди. Китобда Каҳан Кагановичнинг Сталин билан иш муносабатлари ва Украина очарлиги давридаги фаолияти ҳақида бир қатор даъволарни илгари сурди ва Кагановичнинг узоқ вақтдан бери йўқолган жияни эканлигини даъво қилди. У, шунингдек, Каганович билан шахсан суҳбатлашганини ва Каганович 1953-йилда Сталиннинг ўлимида (гўё заҳарланиш) қисман айбдор эканлигини тан олганини айтди. Бошқа бир қатор ноодатий даъволар ҳам илгари сурилди, жумладан Сталин ҳаётининг сўнгги йилида Кагановичнинг (тахминан „Роза“ лақабли) синглисига уйланган ва Каганович (у яҳудий бўлган) Яҳудий погромлари архитектори бўлган[18]. [ асосий бўлмаган манба керак ]
1991-йилда „Прогресс Публишерс“ томонидан "Кремл бўриси " рус тилига таржима қилинганидан сўнг ва ундан бир боб " Неделя „ (Ҳафта) газетасида чоп этилгандан сўнг, Каганович оиласининг қолган аъзолари бунга жавобан “Кагановичлар оиласи баёнотини" туздилар . Баёнот Каҳаннинг барча даъволарига қарши чиқди[19].
Кагановичлар оиласининг баёнотида айтилишича, Роза Каганович 1940—1950-йилларда Ғарб оммавий ахборот воситалари, жумладан Тҳе Неw Ёрк Тимес, Тиме анд Лифе томонидан Сталиннинг рафиқаси сифатида тилга олинган[20][21]. Гарчи Роза Каганович ҳақидаги ҳикояни совет дефекторлари, шу жумладан Троцкий ҳам тарқатган, улар „Сталин Кагановичнинг синглисига уйланган ва шу тариқа иккинчисига истиқболли келажакка умид бахш этган“ деб даъво қилган[22].
Шахсий ҳаёти
Каганович 13 ёшида иш кучига кирди, бу воқеа унинг эстетикасини ва балоғатга етиши орқали ўз хоҳиш-истакларини шакллантиради. Сталиннинг ўзи Кагановичнинг пролетариатни жуда яхши кўришини ва қадрлашини айтди[23]. Сталинга нисбатан ижобий муносабат ошгани сайин, Каганович ўз таълими ва тарбиясидаги сезиларли бўшлиқларни тезда тўлдиришга мажбур бўлди. Сталин, Каганович вергулни тўғри ишлата олмаслигини пайқаб, Кагановичга грамматика бўйича блиц курсини ўташ учун уч ойлик таътил берди.

Каганович 1909-йилдан бери инқилобий саъй-ҳаракатларнинг бир қисми бўлган ассимиляция қилинган Киевлик яҳудий Мария Марковна Кагановичга (нами Привороцкая) уйланган эди [1894-1961]. Миссис. Каганович кўп йилларни қудратли муниципал амалдор сифатида ўтказди ва тўғридан-тўғри Иберия дарвозаси ва Нажоткор Масиҳнинг черкови ва соборини бузишни буюрди[24]. Эр-хотиннинг икки фарзанди бор эди: қизи Мая ва асраб олинган ўғли Юрий. Тарихчилар катта эътиборни Кагановичнинг яҳудийлигига ва унинг Сталин тарафдорлари билан зиддиятига қаратишган. Каганович Сталиннинг унга бўлган ишончини сақлаб қолиш учун оиласига катта шафқацизликлар содир этилишига, масалан, укасини ўз жонига қасд қилишга мажбурлашига йўл қўйишни зарур деб биларди[25].
Кагановичлар оиласи дастлаб 1930-йилларда энг юқори даражадаги совет амалдорлари сифатида камтарона шароитда консерватив ҳаёт тарзида яшаган.[26] Сталин Москва метроси қурилишини Кагановичга ишониб топширганида вазият ўзгарди. Оила нолга яқин жойлашган ҳашаматли квартирага кўчиб ўтди (Соколники станцияси), 3 Песочний Переулок (Сандй Лане) да жойлашган<реф>{{Веб манбаси|урл=ҳттп://дедуҳова.ру/статесман/лазар-моисеэвич-каганович/%7Cсарлавҳа=Лазар[сайт ишламайди] Моисеэвич Каганович.
Манбалар
- ↑ Гартҳофф, Раймонд Л.. Тҳе Греат Транситион: Америcан-Совиэт Релатионс анд тҳе Энд оф тҳе Cолд Wар. Wашингтон, ДC: Броокингс Институтион, 1994 — 461, н30-бет. ИСБН 0-8157-3060-8.
- ↑ Cомпаре: „Каганович, Лазар Моисеевич“. Жеwиш Виртуал Либрарй. Тҳе Америcан-Исраэли Cооперативе Энтерприсе (2013). — „Борн ин Киэв провинcе, Каганович жоинед тҳе Cоммунист Партй ин 1911 [...]. [...] Фор а нумбер оф еарс ҳе wас тҳе онлй Жеw то оccупй а топ поситион ин тҳе Совиэт леадершип.“. Қаралди: 2016-йил 23-май.
- ↑ Рига, Лилиана. Тҳе Болшевикс анд тҳе Руссиан Эмпире. Cамбридге Университй Пресс, 2012.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Реэс, Э. А.. Ирон Лазар: А Политиcал Биограпҳй оф Лазар Каганович (эн). Антҳем Пресс, 2013-10-15. ИСБН 9781783080571.
- ↑ Реэс, Эдwард Афрон. 1994. Сталинисм анд Совиэт Раил Транспорт, 1928–41. Бирмингҳам: Палграве Маcмиллан
- ↑ Лемкин, Рапҳаэл „Совиэт Геноcиде ин тҳе Украине (репринт оф 1951 артиcле)“, . Ҳолодомор: Рефлеcтионс он тҳе Греат Фамине оф 1932–1933 ин Совиэт Украине. Кингстон: Каштан Пресс, 2009.
- ↑ Украине cоурт финдс Болшевикс гуилтй оф Ҳолодомор геноcиде, РИА Новости (13 Жануарй 2010)
Юшченко Праисес Гуилтй Вердиcт Агаинст Совиэт Леадерс Фор Фамине, Радио Фреэ Эуропе/Радио Либертй (14 Жануарй 2010) - ↑ Тҳе Кйив Cоурт оф Аппеалс намед тҳе организерс оф Ҳолодомор. бй Я. Музйченко (украинча)
- ↑ „Сталинские списки“. сталин.мемо.ру. 2021-йил 12-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-октябр.
- ↑ ҳттп://www.ҳроно.ру/биограф/каганов_м.ҳтмл cитинг К. А. Залесский, Сталинъс Эмпире
- ↑ Симон Себаг Монтефиоре. Сталин: Тҳе Cоурт оф тҳе Ред Цар, 3 Жуне 2010 — 210-бет. ИСБН 9780297863854.
- ↑ Себаг Монтефиоре, Симон (2004). Тҳе Cоурт оф тҳе Ред Цар. Пҳоэних. „Посцcрипт“
- ↑ Себаг Монтефиоре, Симон (2004). Тҳе Cоурт оф тҳе Ред Цар. Пҳоэних. п. 668
- ↑ эдиторс. „12 Жулй 1984“ (2016-йил 1-июл). 2017-йил 31-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 6-июл.
- ↑ Л. М. Каганович, Сталwарт оф Сталин, Диэс ат 97
- ↑ Парла Каганович 'Нон сиамо деи мостри'
- ↑ Л. М. Каганович, Сталwарт оф Сталин, Диэс ат 97
- ↑ Каҳан, Стуарт. Тҳе Wолф оф тҳе Кремлин: Тҳе Фирст Биограпҳй оф Л. М. Каганович, тҳе Совиэт Унионъс Арчитеcт оф Феар (Wиллиам Морроw & Cо, 1987)
- ↑ „Статемент оф тҳе Каганович Фамилй“. револутионарйдемоcраcй.орг.
- ↑ Сеэ:
- ↑ Фаcе оф а Виcтим ис тҳе аутобиограпҳй оф Элизабетҳ Лермоло, а wоман wҳо флед Руссиа, арривинг ин тҳе УС ин 1950. Тҳе боок теллс тҳе сторй оф тҳе деатҳ оф Сталинъс сеcонд wифе Надезҳда (Надя) ас wитнессед бй Наталиа Трушина, wҳо wас эмплоед ас а ҳоусекеэпер ин Сталинъс ҳоме, анд wҳо ин 1937, Элизабетҳ Лермоло шаред ан НКВД присон cелл wитҳ. Роса (Роза) Каганович, wитҳ wҳом Сталин wас ҳавинг ан аффаир, wас wҳом Сталин анд ҳис wифе wере аргуинг абоут бефоре ше диэд. Тҳис боок аллегес Сталин струcк Надя а фатал блоw wитҳ ҳис револвер. Роберт Пайне ментионед Роса ин а 1965 биограпҳй оф Сталин, wҳере ҳе саид: „Ат суч партиэс ҳе wас алwайс инcлинед то дринк дангероуслй. Сометҳинг саид бй Надезҳда – ит май ҳаве беэн абоут анотҳер wоман, Роса Каганович, wҳо wас алсо пресент, ор абоут тҳе эхпроприатионс ин тҳе виллагес wҳич wере дооминг тҳе пеасанц то фамине – редуcед Сталин то а стате оф имбеcиле раге. Ин фронт оф ҳер фриэндс ҳе поуред оут а торрент оф абусе анд обсcенитй. Ҳе wас а мастер оф тҳе арт оф cурсинг, wитҳ ан астонишинг ранге оф виле пҳрасес анд тҳат пеcулиарлй.“ (Тҳе Рисе анд Фалл оф Сталин, п. 410) Ҳарфорд Монтгомерй Ҳйде алсо wроте абоут Роса ин ҳис 1982 биограпҳй оф Сталин: „Ҳоwевер, ит ҳас беэн эстаблишед тҳат афтер тҳе биртҳ оф тҳеир сеcонд чилд Светлана, Сталин cеасед то шаре ҳис wифеъс бед анд мовед инто а смалл бедроом бесиде тҳе дининг роом оф тҳе Кремлин апартмент. Ит ҳас алсо беэн статед тҳат, афтер тҳе Георгиан сингер’с департуре фор Афгҳанистан, тҳе wоман wҳо wас тҳе чиэф cаусе оф тҳеир дифференcе wас анотҳер дарк-эед беаутй, тҳе брунетте Роса Каганович, систер оф тҳе cоммиссар Лазар, wитҳ wҳом Молотов ҳад превиоуслй ҳад ан аффаир. Ат алл эвенц, бй 1931 Надя wас тҳороугҳлй дисиллусионед wитҳ ҳер ҳусбанд анд мост унҳаппй.“ (Сталин: Тҳе Ҳисторй оф а Диcтатор, п. 260)
- ↑ Троцкй, Леон (1940), Сталин: Ан Аппраисал оф тҳе Ман анд Ҳис Инфлуэнcе, эдс. Алан Wоодс анд Роберт Сеwелл (Чиcаго: Ҳаймаркет Боокс, 2019).
- ↑ „Как жил и умер железный апостол Сталина Лазарь Каганович?“.
- ↑ „ПРИВОРОТСКАЯ Мария Марковна“. 2021-йил 23-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-октябр.
- ↑ „ОНБЕЯРЭ02“.
- ↑ „Лазарь Моисеевич Каганович | Государственное управление в России в портретах“.
Ҳаволалар
- Профил ҳттп://www.ҳроно.ру (русча)
- 22-noyabrda tugʻilganlar
- 1893-yilda tugʻilganlar
- Rossiya imperiyasida tugʻilganlar
- 1991-yilda vafot etganlar
- 25-iyulda vafot etganlar
- Moskvada vafot etganlar
- Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
- Lenin ordeni sohiblari
- Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- „1941-1945 yillar Ulugʻ Vatan Urushida jasorat bilan qilgan xizmatlari uchun“ medali bilan taqdirlanganlar
- Articles containing Russian-language text
- Lazar Kaganovich
- Butunrossiya Taʼsis Majlisining aʼzolari
- KPSS safidan chiqarilganlar
- Sovet Ittifoqining Oʻzbekiston SSRdan saylangan deputatlari
- Tojikiston SSR Oliy Sovetining 1-chaqiriq deputatlari
- Turkiston ASSR xalq komissarlari
- Toshkent shahar ijroiya qoʻmitasi raislari
- Rossiyadagi fuqarolar urushi qatnashchilari (qizillar)
- Alifbo boʻyicha siyosatchilar






